Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 4 (15. Juni) - נומער 4 · p. [Seite]

4 * •וגעס 240 די םאציאלע אױ וױרטשאפטליכע פארהעלטנישן בא די איזץ אין אלטערטום )1• םענעם 11111^1161^ 1111 1611)111, *161) 11811111386*נ6?18!1!011^1^\ 10(£ •114•< סס▼ ב*£מ די םאכפ, םןןומימט עד כישט סןר רי אחאב׳שע דינגןסכדע, סןו־ הת׳עט אויך אוי׳ס *לע כהגים םון נעל״ און רעם מעגאל םק .נעל הזןנו עד צעשנזעדכג איןדעד רעװןןלוציע נענמ אױך אג׳ןןנמײל יונדב נן רכב, דעך נרינדעד םק א יהוא׳יעוישער רעלי־ ניעזער ♦ןרנאניזזסומג אויך די רעװןןלמיע אין ידודד, ה$ט נע• טו־ןןגן א רעליניעזן כאחאקטעד. .אױך ד*| משטעוט מען דעם טעסיל פק בעל און םען טרמ רעם*הן םון נעל♦ דיאלערעװזן־ לוצ׳ן^ערע מוװעעעען שטיק ןןן םםק אק אן עננן צוזאםעגהאנג עװישן זיך. מיר ד״ןןנן דין *ו טק מיט מ נרויסעד מ^ראל־ ועליניעזער מוװענמג ווןןם הןןט ארוסגעמוםט דעם נ^גצן נענים םון מולעםטינע און ארך רי שכנישע לענדער. צום נליק הןןבן םיד ג$ך די מעגל״כקײט דך צו נאקענען םוט דעם סןןנלאלן כאראקטעד םון רער דזןויכעד נרױשער נאװענונג מיד הןןבן אק דער יעד^ײלונג װענן דער דעװןןלוציע םון יהואש אק יהווד, (טלכים ב. ק*£. 12—11) איינעם םון די איגטןן׳ע־ סאנטעסטע אק װיכטינםטע ר^קחשענםן םאר דעד םןןצייולעד און וףרםשאםםליבער נעשיכטע םק ישראל, ארף װעלבן מען מןט זיך מ איצט כםעט דױ טןוגישט ןןםגעשטעלנג אינעד דעד נעשיכטע םק דער רעװןןלחױע ר,ןןנן טיר צװײ נוסחאװנ: לױט אײנער, הןןט די רעװןןלוציע דװעגעםירט דער נהן יהױדע נזט דער הילף םוגם ט״ליטעד; לױט רער צוױיםער װערסיע הןןט ז׳י רעוזןןלוציע נעטןןכט רןןס םןןלק ןןדעד ריכטינער ״דןןם םןןלק םק לןןנר״ <עם הארץ). רער יוב נעלעתטע גלױנט אםילו, $*י ז׳עד ערשטער בןןריכמ אמ היסטןןױשיריכטיגעד, םחםת זײ נעםען אן, או אוא אינעזקערעניש ד*ט נעק$נט דודב• נעםירט װעדן נןןר מימ דעד הילף םונם טיליטער. חןןם אמ ןןנער א מעוה, וױ םיד װעלן דןןס נאלד זעהק. אין מלנים ב. ק*£. 12 װעדט רערצײלט, װי יד״חאש, נןןנדעם װי עד אמ נעװןןרן סלך, הןןמ נעהן״םן די בהנים, זיי זןןלן דןןם נעלט, װןןם קוטט אריק אק ניח הטקדש, םארװענרן אויף רע• ם$נט םק טעססל. רי נהנים, װעדט װײטעד דערצײיכג הןןנן זיך ןןטנעזןןנט צו דעמןןנטירן דעם טעםםל. צולינ דעס דןןט מען בא וײ *מענומק דןןם רעבט צו קלײנן געלט און מק הןןט אין בית המדש {ןװעקגעשטעלט א אדק, װאוהק מ׳דןןט אוײנגעי װןןוםן רןןם טןנוצע געלננ והןןס סלענט ארײנקוםען אק בית הםקדש, * רעד אוק םלענמ װעק םול, םלענם קוטק א ממום־ טעד םון מלך און צונעמק דןןם נעלט, און ם׳םלעגט אױסגענעבן װערן אויף רעיזןןנמ םון נית הסגןדש (ברק הבית): .און ר$ס געלט הןןט מק אויספעגענן מד די הןןלץי אק נױיןןרנעטער, װןןם הןןנן געארנעט אין יהוהם הומ, אק םאר די םוליאףעס אק די שטײגהאקער אק אױף אײנצוקױםן הן^ץ און שטײנעד צדס רעם^סנו םק יהוה׳ם הומ און אױף אלע אימװינע חעטןןנם־ דיוצאווג וןנער טק חןןמ נימ נעטןןרט אײגשאםן קײן דלנעדגע כעקנוג םעסערס, שםריעגנעקנם און טרויםײטערס, קיק שום דל• (סוף) \ איגער דעד צײט םק שלסה נמ גלות נבל רערצ״ק אונז די סטרים סלכים *ג ג. לײדעד, הןןנן ןןנער די מחברים םון םלבים ניט געהןןט קק אינטעדעם ם§ר סןןציאלע און םןןליטישע סראנן. ןןזוי אז איבקד דעם װעחט אונז נםעש נןןרנ״שט ׳דערצײלט, צוש גליק דןןבן מיד םון יעגעד צײט סןך אנרער׳ע םםרים, םון װעלבע םיר ק$נען זיך שןןםן א סעד ןןדעד װײגיגער קלןןר בילד איבעד דעד םוןציאל״עקןןנו^מישער אנטװיקלוננ םון יעגעד צײם, דןןם זײגק רי סטו׳ים פון די גביאיס אק קידם נל די נעזעצן םון דער תװ׳ד״ םאר אומ זײנק באזונדעדם װיכטינ ד צװײ עלמערע נעדעץ־מזטלוננק. דןןם זײנק רי נעזעצן םק משפטים, ןןרער, וױ זײ װעדן *גנערוםן אק דער װי׳סנשןןםטליכער ליטעדאטוד, דעד סםר חנרית (בונדעס״נוך) אק דער סםר רברים (טשנה תװד,), דעד סםר פשםםים אמ אנטשטאנק אין דעד צײט םק דער נררסעד םןןציאלירעלמ״עזעד גאװענוע םק 9״טן וןןרהמדערט (די צײט םון טלך אחאב), װעלבע איי ןןנגעםידט נעװןץן םק די נביאים אלידו אק אלישע. נםעמ סלײכצײטינ זײנק טןןתעקומק םןןליטישע אק רעליי ניעזע רעװןןלועיעם אין די דרײ שכנותדיגע לענועד, אין ארם, ישראל און יה־דר״ צועדשט הןןט חזאל אין ארם ןנ־ןןפנע־ װ*רםן די אלטע דעאסנדע אק איז נעװןץן מלך אױםן ןןרט פק בן אדד. עמזזןןם שסעטעד אמ םןןחנעקוסק די רעװןןלוציע םק הוא אץ י׳שי־אל; ױבן יןך טןך דעד רעװןןלחר׳ע םון יהוא אמ ם^תעקוטק רי רעװןזלוציע םק יהואש אין יהודו־״ די ןילע דערוןןלוציעס דןןבן נעהןןט, װי מיר דיןןנן שױן דעחטןןנט, רט גןןר א םןןלטישן צװעק, נןןר אױך א ױעליניעק. די דעװןןלסױע םון חזאל אין ארם אמ נעזוען נעשטיצמ םון די נביאיבג נדר הןןנן איבער דעם צװײ דעדצײלמגק: נןןך אײנער הןןט אליהו נעזאלבט חואלן םאר א טלך םק ארם, לױמ דער אנדערער—אלישע. אזױ װעדט דערצײלט"^כים א, 15.0) ״און נ$ט רןןמ נעזן^ש עו אים (אליהו) קעד זץ־ אום צוד״ק אין טדבר ׳ דטשק אק דו קןלםט ואלבן חזאלן םאר א סלך איבעד ארם, און ימא בן נמשי זןןלסםו זןןלבן םאר א טלך איבעד ישדאל און אלישע בן שםם םק אבל סחולה זןןלסטו זאלבן םאר א נביא אנשטאס ריד״. אין סלבים ב. קא£. ח 7 װערט דערצײלט, אז אלישע הןןט נעזאלבט חואק טאר א טלך. װי ס׳זןןל נימ זיק, על כל םנים אמ קרןןר, אז רי נביאים הןןנן די רעװןןלוצ״ע םק חזאל נעשנמנט און הגם םיר װײםן ניט װי און רורך װעמק די רעװןן• לוציע אק ארם אמ דװבנעםיחט נעװןךן, קןןן דןןך קק <*ם סםק נ״ם זיץ, אז די טרענעד םון איד זײגק נעשטאנק נןןהענמ צו די אידישע נביאים, רי דעװןןלדצ״ע אין ״שדאל אמ אױך נעשטיצם נעמןןרן םק די נביאים. אל״שע זאלבט ידיהאן םןך א טלך און װען יהוא םיר־