Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 157

157 3 _<8>מק און?ןדױססױסן סוץ *יתג*ם__ שמדן אץ ארויסטריטן פונם אידנטום אץ פרייםץ ד״י־ י• לערױט* וממומזק תו ת1111ח16>ט[ ממ1> 011$ 1)תוו חש1ו731 *1ײ*1 .( .ז0 סס▼ גײען איבעד זנו דער עידאנגעלישער קידכע אין *ײיק און אץ די איבערינע דײפנשע םדינות״ םאר •רײםן איז זײ נענראכנוע צזןל, אױםער זײ קינדעו״אפדן, במעם וױ ריכפינ, װײל דעד װייט נרעםנועד גוײל םון די נעשםדםע נײען איבעד זנו דער עװאננעלי. שער קירכע.* ננוגע $בער זװ קינדערישמדן, װעק אין •רײםן זײ קינדער, װ$ם די־עלטעדן זײלרע שםדן זײ *• באלד נ$כן נעבוירן, םאררעכנם םאר נעבױרענע קריסםן און װערן גים #נגעוױק נים אין שםד״סנמםיםטיק, ניט אין דעד צ$ל ארױםםריטן םונם אידטום. לכתחילה איז די שםד׳באװעגוננ נעװען ד$ך נאנץ שװאך, טיט דער זנײט ה$ט דױך $בעד באדײטנדינ םאו־שטאחקס. אין די יץןק 1879—1875 םלעק אין •רײםן ץןרליך איבערנק בו דער עװאנ״ י נעלישער קירכע 62 איק־, אין -1880 זײנק ד$ס שוין נעװען 120 אידך, אין י$ר 1887 ה$ט שוין די ב$ל נעשמדםע איבעתעשםינן 200 און אינם ם^לנגדינן 1888 י$ר העכער 300. םון דעםוןלם $ן ה$ט דך די זנ*זל נעװאקלם, איז אוץ• זװריק ביז 253 (1892) און װידער דערנרײכט ביז 377 (1901). אין י$ר 1902 מ^ט די ב$ל שםדן נעשםינן ביז 13*/ און םון דעם$לם $ן איז ד נעבליבן, אחו״ן אײן ארסנעם(1904— 404), אונטער 400. איך םשך *ן דער נאנצער םלחםהיצײם איז די צ$ל שמדן אין *ײיםן נעװען וױינינעד םון סס^ די ם^לנגדינע םאבעלע באח׳ײזם די אנטװיקדונג םון דער שםד*באװענוננ אין םרייסן, אין די איבעדינע מדינות און אין גרױם־בעדלין *ן 1901 ביז 1919. סאב• - 1 - .(1*7 נדזײנק?ריבער אידן *ו דעד עודאנגעלישער קידכע: וזסלס )11>זו11)1)0*1 ■)!!)ס}))■!״) זומ ■)*וו( 11)11?) >£ ■ין די זוימרימ םדימת *ץ דימלןנד ו^ו11 ■1 םוןדעם אין בערלין מ1£)54300 סג1ס8 סו אין ב*נץ *רײסן ס&סטז? ס1 1קם*6זא61 י?י ז 5 ו ( 106 15* 377 1901 142 132 413 1902 145 165 353 1903 99 153 404 1904 117 135 346 1905 142 127 296 1906 149 151 343 1907 110 163 384 1906 109 134 814 1909 109 156 360 1910 103 164 363 1911 123 131 288 1912 137 146 325 1913 134 143 305 1914 91 112 244 1915 94 122 268 1916 75 _ 113 290 1917 127 101 262 1918 אין *ײיסן דינק םון 1880 ביז 1918 אריבער בום עװאנגעלישן נלויבן 11660 אידן, *הער נײען גים ארײן זײ נעשםדטע קינדער. די דײטשע אידן הןןבן םאר די לעבטע 100 יזןר ןןננעװאוירן ניט קײן קלײנעם םײל דיעק דורך שמדן און אנטרינענע םונם אידנטום. ם׳איז נים םענליך םעסנמושםעלן זײ אלנעםײנע ב$ל נעשמדםע און ןןםנעםאלענע םון אידישקײט אץ דײטשלאנד. לױם דעד שאצװג םונם םיםץןנער ם. דע לע רוא ה$ט די זנ$ל שמק בײ אידן אינם 19*טן ץןרהונדערט בכלל באםקןםן 224.000, די שםד״באװענונג םץ דער נײער צײט ה$ט דך ןןנגעהויבן ןןנםאננ 19*םן יןןו־הונדערט, א נאנצע רײע םארשידענע םבות הןןבן נורם נעװען א םאסנהאםםן איבעתאננ םץ איזנםום צום קריסםנסום. די םאלש םארשטאנענע אױםקלערונג צװישן די נעבילדעטע קוײיזן, װעלכע האט ארױסנערוםן נלײכנילטינקײט אץ בא א םך אםילו םאראכטוננ צו דער אײנענער רעליניק דער •לוצלינגער איבערי גאנג םונם םינםטעק נעטא צו דער ליכםינעד םרײהײנק דער נע״ דאנק, אז ערשט דח־־ך דעם אננעמק םונם קריסטליכן נלויבן קאן מען װערן אנ׳אמתער דײטש־, די שםרעבוננ אין דער םראטעסטאנ* םישער קירכע םץ יענער צײט צו םארלײכטעק דעם איבעתאננ צום קוײםטנטח^קודם כל אבער די םאליםישע נדרח^װאם האבן אץ משך םון דער רעאקציע צװישן 1815 ביץ סוף םץ די 40<ער יארן שװער נעמײקט דעם אידך — דאס אלץ האם דעם אידנםום םאר* שאםט נרױםע װאונק. דורך געזעצן, װי אױך חדך אדםיניםםרא־ טיװע מקנות, האם מק בא אידן צחגעטםק זײ םרײהײנץ, װאם זײ האגן באקוםען לדנץ עזײקם םון 1812, און מ׳האם דך באמים םיט נװאלט די װידעראטאל םארשקלאנץ כדי צו צװיני נק אננעמען דעם קריסםליכן נלױבן. און דעד *על״יוצא דערםון אמ נעװען, אז אץ דער צײם םץ 1815 ביז 1840 האבן דך אץ *ײיסן נעשםדט 1200 אידן. ט׳קזץ דך םארשטעלן די בא• דײטונג םץ אט דער ציםער, װק ם׳נעמם אין אכט, אז כמעט אט די אלע שמדן דיגק םארגעקומק אין בערלין, װאו ס׳זײנק אץ 1840 נעװען םך<,בל 6000 אידן. ס׳איז ניט קײן נוזמא צו ז*נן, אז א נרױסער טײל םץ דער נעבילדעטער אידישער באםעל* קערמנ אץ בערלץ איז *)•נעםאלן םץ אידישקײט״ אין דער םים םון די 40<ער י$רן ה$ם אץ דײטשלאנד *נ• נעהויבן הערשן א םרײערער נײםט אױק עק$נ$םישן, •ןןליםישן אץ רעליגיעץ געביט. די צ$ל שמק װערט קלענער. ס׳איז 8 באקאנטע ערשײנוננ, אז אץ די לענדער אץ אין זײ צײנץ, װק ם׳איז נים אוױ שארף דער •^ליםישער אץ םןץױאלער קענגזאץ צװישן איזץ און דער ארוטיגער םביבד/ װאקםט שטארק די צאל םץ די נעמישטע חתונות, די אסיםילאציע מאכט נרױםע ם$ר* שזײםן, די שםדן $בער שםילן ניט אזא נרױםע ר*ליע. דער צװײטער םעריןץ־ םון דער שמד׳באװענוננ הויבט דך זץ #נםאננ 80<ער יןץץ, ארויםגערונץ דורך דעם אנטיםעםיםיזם אץ דינע םארשיחחנארטצע םןןרםען. די אלנעםײנע צן)ל שמדן אץ דײטשלאנד *דער לכל הםחות אץ *ײיםן איז ניט םענליך םעסנמושםעלן. םיר װײסן נ#ר, װיםיל אידןם׳נײעןיעדערץץ־איבערצוםעװאננעלישן נלױבןאון ד$ם אויך בלױז םאר די רערװאקסענע. זײט 1882 װעק דורך דער סטאטיםטישער קןןםיסיע םץ דער ״דײםשיעװאננע* לישער קירכן״קןןנםערענץ״ ץץ־ליך םאו־עםנטליכט די צ$לן םץ קאטױליקן, איז־ן אץ םץ אנדערע רעליניעם, װ$ס