Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 158

^ן^^ןן ןןןןןו ןןןן^ןן*ןןן **1<**נ441^ רעװןןלחױע/ װעלכע ה^ט נענאנרװ נעװידקם אױף דעד נאגיאוע זנו רעליגיע, סךיהנל ױיגק אץ די י$רן 1922—נ1#1 אץ נערלין #םנעםאלן םון אידננװם 2493 נםשות, םץ ױי 01* קינדער, 8,06%. װ$ס איז מײך די ארױסטרימן םון קינדער װײזט ױך ארױם, אז אין די לענטע יןץץ װערן אלץ זעלטענער די םאלן, װען די םאי טיליעם םאחנלײנן אידן און ערקלערן דעם אררסטרים נ$ר םאר ױיערע קינדער. נעװיעטליך ם*לן איזנט $ם םונם אידנםום די עלי םעק םיט די קינדעד צוואמען. ננלל איז, מיט אויםנעם םון 1920, ניט צו נאטערקן, אז די נ$ל םץ נעשםדםע קינדער ז$ל װאקםן. אץ דיץךן 1906—1873 ױינק צװישן אלעארױםטרמץ םץ אידנםום נעװען נ^ר איץ םערטל םייויען; אץ 1908 אמ דער •ו־8י צענט םץ םרױק נעשטיגן נמ 37%*, אץ אינם •ערץך־ 1912— 1922 נאטרעםט ער רורכשניטליך 40% אץ אײננעלנע יןךן דערגרײכט דער *נטײל םץ םרויק 60%—40; אין יןק־ 1914 נאטרעםט עד אסילו 52%. די םבות, םארוץןם סמואקםט די צ$ל םץ געשםדטע םרױק, ױינק נאנץ קל^ר. ראשית, נעמט ױך דאם םונם װאקםנדינן #נטײל םץ דער םרױ אינם עק$נ$םישן לעגן. דער םועל״ימא דערםץ אמ, װ$ם אױך די םרױק הרנן אן .ןן ^ן^ן,.■ ....... |^^^^^^|ו|||^ ןן^ ^ן^^ןן^ן - םעד צו םילן דעם עקאגאםישן אנטיםעסיטמם און שטרעק צו גאוײטינן די םניעות, װעלכע ױי נאנענעגק אויף ױיער װענ, דורך אינערנאננ םון אידגטום צום קריסטנטום. דא שםילן אנער קורם כל א נרויםע ראליע אויך די געמישטע חתונות, חץם ױיעד צאל האלם אץ איץ װאקסן. מיר װײםן םון דער םטאטיםטיק, אז עס װאקםם די צ$ל םץ די געםישטע חתונות, אץ װעלכע די םרױ נעהערט צום אידישן גלױגן, אץ דערםון נעםט ױך, װ$ס ם׳װאקםט די צ$ל ארויסטריטן םונם אידנטום נא די אידישע םרױק. ם׳רוב איו די נעםישטע חחונה ניט אנדערש װי די םןק־ישנװםע צום ארױסטריט און צום שםד. אץ א סך םאלן קוםט דער ארױסי טױט םאר, נ^ך אײדער ס׳אמ נעשל^סן נעוו^רן די נעםישםע חתונה. אן אינטערעסאנט נילר אינס צװאםענשטעל םון די אםנעםאלעגע װיממ ארױם די םארטײלונג לויט די םר^םעםיעם♦ די רעװלטאטן םונם סטאטיםטישן צחאמענשטעל ױינק סותר די נרײם םאר״ שםרײטע םײנוננ, אז דעם נרעסנק םײל םשוםדים נינן די שיכק ^^ן ן^^ןן^ןן ^ן^ן |||^|^|||ן|^ ^ןן 1 .... ו■^ןו ן_ן םון אקאדעמיש נענילדעטע, םון נאאטטע און םץ די םרײע םראי םעסיעם. ממי זעהק צראד אװים, או םון יעדע 100 דעחזאקי םענעםענערױינקדודכשניטליךאיןדיי#רן 1922—1912 47% ד$ס הײםט נםעט א העלםט, טמגם האנדליקלאם. $ט די ציםעי שטיםט אויך םיטן ןףטײל ננלל םץ די דײמשע אידן אינם האנדל. על נל םגים אמ דער םראצענם םץ אקאדעסיקער, נאאםטע אץ אגדעדע םרײע םראםעםיעג^ װי ארטיסםן, קעםטלער, שױםטשטעלעדס, נעלעתטע, נאנץ באדײםנדינ. ער נאטרעםם 30,98% און איז א םך מ$ל נרעםעד, אײדעד דעד םראצענם םון דער זץךינער נרוםע בכלל צװישן די םראםעםיעס םון די דײםשע אידן♦ די אינדוםטריע איז םארנעשטעלט םים 7%; דערנײ םודן םיר אויםדריקליך באםערקן, או דער נרעסםער טײל םון $ם די םערי זןףק געהעוץ צו די םאציאל העכערע שיכטן. די צאל םון ארגעטעד םשוםדים אמ אויםעוזנעװיינליך קליץ. צװישן די םרױק נעהעדן 90% צו דער נדויע ״*ן יר^םעםיע״, ד$ם ױינק םארהײדאטעטע םרױק, װעלכע שםדן ױך צוזאמען םיט ױיער םאן;ךער םיט די קינדער, יונגע טײדלאך און אלםנות, װעלי כע םאו־נעמק ױך ניט מיט קיץ שום *־־#םעסיע אץ װעלכע ױי• גען, װי ס׳אמ שדן אוינן בזןטעחקם, םסאםא קאנדידאטקעס םאר געםישסע חתמויח. װענן די שםדן און אגװיםטריטן םונם אידגטז־ם אין נערלין םארי ם^גן םיר ציםערן ױיט\1873. אזויװי גערלץ גיט נמעט די העלםט םץ אלע.שםדן —טץ די 5937 םשוםדים אץ םרײסן םאר די י#רן 1918— 1901 ז^נק 2502 נעװען נערלינעד—אמ *ני םערעםאגט צו נאטראפ^ן נענױער די םארהעלטענישן אין נערי לץ. םאו־ נערלץ םארםן^םיו־ א םנמטיסטיק םײ םץ דער צ>גל ארױםםריק, םײ םץ דער^ל שמזץ♦ ארױםטףענק םתם איד^ז־ם אץ ויך שםדן אמ נימ אידענטיש. דעד או־ױםםרים םונם איױנטום, װעלכער דארף םעחענליך ערי קלערם װערן םארן אפ^נעױכט, איז נודם ציװילע $ועל*װצא׳ס, ראשית נל די נאםרײאוגנ םונס אידישן קהלהישטײער. דער איי בעתאננ םונם אידישן צום^ריסםליכן גלױבן םןןדעדט ניט חדכאוים דעם ארויםטריט םונם *)יתםום. ם׳קומם נ$ר נים זעלטן ם*־־, אז םען שמדט ױך אײדעך מ׳אמ ארױסנעטחןןנק םתם איתםום, אץ ױ םשומדים בלײנן *^ילו אויף װײטער םיםנלידער םון דער אידישער קחלד״ װק נ*ד םארנלײק ױ צ*ל ארויסםריק און די צ$ל שמדן אין נערלין צװישן ױך, זעהק םיר, אז אין ױ םריעדינע י$וץ אמ ױ קזל שםדדנעװען נרעםער אץ *םםם^ל אץ ועהר א מודײטגרינער מן^ *ד, למשל, דאט ױ צ$ל שמדן אץ 1902 באסד^םן 132, ױ א^יםםױטן ^נער נלויו 99-, אץ יןןו־ 1903 ױינק 165 אידן ןדיבעד צום עװאננעלישן גלוינן, תק װק נור 127 ה#נן ערקלערם<8ז ױי ז*נן ױך $ם םונם אידנטום. ד*ם נעמט ױך םםחמא נק ױ קינדערישטדן. קינדער הןןנן חןןס רעכם צו עדקלעוץ םאןן נעריכם, או ױי ז#נן ױך ץם םונם אידנםו^ עדשם נןק■ דעם װי ך װערן אלם 14 י$רן נעשמדט װעד־ן ױי אנער חדך ױיערע עלטעיץ שוין א םך םריעד. אץ ד לעצניע י^ץ אמ ױ צןןל ארר׳סםרינק 8 סך נרעסער םץ דעדצןגל שםדן. ל^םיר צוערשט ׳לך $םשטעלן אױף ױ ארױסםריק םונם אידנטוע םון 4873 נמ 1890 איז די צ*ל ארויסטריטן אין ׳װ פון *יתם^ נלױז 218 אמץ♦ עדשכו םון 1892 ץן הױבם ױ זמןףד ארױסטךינק *ק װאקםן און דעתרײכט אין 1896 נמ 110, םאלם דערקק־^װיךעדאג^ל און דעתױיכט ערשט אין 1900 איר םױערדינן הויכן ^נקנג םץ דעט*לט וןק הוינט ױ צאל ןק שנעל צו װאקםן. אץ,1908 הןק* ױ צ$ל אח־יסטױנק באטרןןםן שוין 186; איגם םשך<םון 1891 נמ 1908 ד^נן ױך **נעזןןגם םץ אידנטום 1656 םענש^ םאר ױ יןךן 1909 אץ 1910 ה$נן םיר, צום באדױערן, קײן ^ײעות נינג אץ 1911 י$ר ה$ט ױ צ8ל ארױםטױםן שוין נאטחןקק 229. םאר דעם •עױ$ד 1922—1912 בױיננק םיד אחנק ף טאנעלע לויק געשלעכט אץ הױםט **8> םעסעיס טון ױ *רױטנעטר^טענע, םו־ן *ט דער טאנעלע זעהק םיר אח־ים, אז ױ ציםעוץ םאר אײנצעלנע ץקץ ױינק זעהר םארשידן. אין ױ םלחמד׳תקץ 1914, ,917,1916,1916^אץ 1918 אמ ױ צ$ל ארױםטרינק נידעױנער םון ססק אין 1919 .װערט ױ טים אמן^ אוטגעהויער נרדס: ױ ה?6 דעם^מדבאטמםן 377, ד^ם אמ םעד װי צװײם^ל אזױ םיל, אײדער אינם *־יערק י$ר. אין 1920 דעתרײבט ױ צ8ל ארױםםריק שוץ ני^492 ד$ם אמ די העכםטע צ^ל םאר דעד גאנצער צײט, װ$ם\אונז ױינק באקאנם ױ ארויםטרינק םונם איתטום, חן^ װןמ נשעת די םלחםהיץקץ איז ױ צןןל ארױסי פריק נעװק א קלמנע, ערקלעדם ױך דערםים, װ$ם חדך ױ םיי לינזעדינקףנילמאצילק ה$ט ױך םארקלענעדט דער קױמ םץ די •עחןקק, וואס ג^לן 8• טון איתטום. דןןם װאקםן םון רעד ציםעד אץ ךי נןן^םלסטהיץקץ נעםט ױך נלי סםק םון דעד