Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 125

ײ ייוײײ־ייײוייייי 125 ^^*יוייןויןיוייייוויויוייימימ 3 <>< די אמײשע לאנדװירטשאםט ג$ך דער טיססד■ אוץ רעװ^לדציע אין נעװעזענעד םינסקער ט־ב״ װאי ם׳איז >דנג*נק םאחק 39 אידיעע םאםיליעם, זײנק 30 םון זיי םארטםק בא ערד־ארבעט, ארענדיתדינ ערד בא די ארוםינע םריזרם און םדערים. יםאר דער ארענדע צ$לן זײ־םון % ביז,/1 םון דעד נערעםענתג אין סם*ל$װיטשי/ םינםקער נרו^ נמרנעםק ױך םון 48 איי דישע םאמיליעס 31 םיט ערד״ארבעט; ביז סב דעם־אטין ה$בן זײ איינענע עדד, דןןס איבערינע ארענדירן לײ. די באםעלקע• חע םון די שטעטלאך שטרײננט דך ארך ןק צו דערר&לטן די םרוכק״םעדער, װעלנע זײנק אם$ל םארסלאנצט נעװ$רן בא דער םימ־וילף םון יין׳יב און װעלכע זײנק דעדסןך בעת דער םלחםה נעזז^רן םאחװ$רל$זט״ ור םיר זעהק, ה$בן די נעשײהענישן םון די לעצטע י$רן נעםירט דערצו, אז דער עק^םישער םרצוף םונם אידישן שטעסל ה$ם.דך םםשות׳דינ נעביטן. עם איז א וױנטיגע אוים־ נאבע ביז נ$ר צו דערשל^נן דך, *ןז די אידן ז$לן אײנהאלק די באקומענע ערד און דך פארםעסטינן ארף איר. אין םרק איז ד$ם ניט קיק לײכטע זאך, $בער נ>ץ־ אוםםענליך *מ עם דזךט אויך ניפב ניט אזוי נינסטינ םאר דעד אידישער לאנד־װירםשאםם דינק די באדיננוננק אק ליטע. ד$ ה$בן דך אויך די אידן בעת דער דײטשער #קוםאציע א ל$ז נעםון צו עדד׳ארבענב װק ליטע איז נעװןךן א זעלבשטענדיגע םלוכד״ ה$ם די רעי נירתג נעאײלט אררסצונעבן א נעזעץ, װעלכער שטרעבט איני נאנק אוםצואנדעדק דעם אנרארן םדר םק לאנד. די נררסע מאי$גטקעם װערן םיםטעמאטיש םארצעלירט, און ס׳װעק נעי שאםן נײע װידטשאםטן, — אבעד די אידישע באםעלקעדתנ נעניםט ניט גןך ניט םון >ןט דער אנראר־רעםןךם, און עם ניט דך במעט קײנםןןל ניט אײן אײנצוהאלטן אםילו די עדד, װעלכע איז במ איצם באארבעט געװ$רן דורך אידישע הענפג און די אידישע לאנד־װידטשאםט, װעלכע ה$ט דך בעת דער םלחםד. אזױ שםארק אנמזיקלפב האלט איצט אין אײן םאלן. לויט אנ׳אנקעטע, װןןס ס׳ה$ט דודכנעםירט דעד אידישער נאצי^נאל־ראם — די אנקעטע איז ניט נ$ר קײן םולע — אמ איבעתעשדיבן נעװ$רן 302 ערדיװירטשאםטן, װעלכע ה$בן װײנינער װי צו ססו דעסיאםין, אין דורכשניט צו 19 דעםיאטין. דערםון איז געװק 3,387 דעסיאםין ,אײנענע ערד און 2510 דעסיאטין ארענדירטע. לוין־ארבעםעד איז אין די אלע װירטשאםטן געװק ס״ה 209, ד. ד״ אז די עדד װערט דער עיקר באארבעט םים אײנענע הענט. די זעלבע 302 םאםיליעס האבן נעהאם 448. םערד, ססד קי און 853 שםיק קלענערע םי♦ די דןןזינע צ$לן דינק נאנץ באשײדענע מבי דעם םכום באארבעטן ב>ןדן, >ןבעד ם$רט װימן די, אז די אידישע לאנדװירטן לעבן ניט אין קײן איבעױנעד דחקות. דער גורל פק $ט די װירטשאםטן הענגם דער עיקר $ם דערםון, צי װעם דך די אײננעק צו אײנהאלטן די אדענדעיערד. םיר זעהק, אז אויף דעם נ>ךן שםח םץ דעד נעװעוענעד רוםישער איטםעדיע, — בא דער גאנצעד םארשײדנקײט םון די באדינגוננק אין באזתדערע נענגטן, — איז םןךנעקוםען בא־ דײטנדינער װאוקם םון דעד אידישעד לאנרװירטשאפט♦ צי איז די דןךינע באװענתג א םעםטע, $דער די אידן װעלן דך ןןפ־ קעדן םונם אקעד־אימן, װי נןןר די אלנעםײנע בןןדיננתגק װעלן װידער װערן נ$רםאלעי קודם כל דארף מען באםערקן, אז נןןך לאנגע י$רן װעט ױ לאנע דין אזא, אז עקןןנןןםיש װעם שפמרק לרנק דך םארנעםק םיט ל#נדװידםש*םם. עס װעט נןןך $םם םלענן די אידן דך אםילו גאזעצן אין די םארלןןזטע םויערשע הימער. און דעת$ך, אין 1918, װען דײטשלאנד אמ באדנט נעװ$רן און די נעננטן זײנק ארתטער אונטעד דער הערשאםט םון םוילן, זײנק שוין צװישן די אידן נעװען >ק אנ׳ערך םער ערד״ארבעטער־עלעמענפק, אײדער םאר דער םלחםד״ די עק$נ$םישע באדיננוננק דינק אין פױלן איצמ אויך גאנץ גתםטינע םאר דער אידישעד לןונדװירטשאםט. אםת, די םריערדינע אודישע פתסה־צװײנן הויק װידער ןק אוים־ צולעבן, ןובער ד$ך איז סק־ איצם אויך ערד־ארבעט א נאנץ ױוח׳דיגע באשעםםיגוגנ. לײדער $בער, דינק ד#,די רעכם־ ליכע ב^ײדינתנק זעהר ניט קײן נינסטינע. הנם אין פױק װערט אויך דודכנעםירט א אנחור־רעם$רם, $בער ױ אידן באקוטען דערבײ נז^ר קײן עדד גיט, און ױ הױפט־אױםנאבע םאר ױ אידן אויף דעם געביט באשטײט אין דעם, די זןןלן לםחות אײנהאלםן ױ ערד, װןום זײ ה$בן באקוםען בעת דער ױיטשער אקוםאציע. ד^ם ניט דך ןובער אויך ניט אלע נעול איץ, ױ םױערים, װעלכע ד$ס רוםישע םיליטער הןום םיט זיך נע־ האט אװעקגעםירם בעת דער מלחםד״ קעק ױך אום ביסלעכ־ װימ און נעטק $ם בא ױ אידן זײער ערד. ױ נוט־באדצעד װיק אםט אםילו אין ארענדע ניט $םנעבן אידן ױ עדד, םיט װעלכער די ה$בן דך במ איצט באנוצט. גוט מאכן נ>ך ױ אידן, װעלכע עם געלינגט צו בלײק בא דיער ערד, — זײער װירטשאםט װערם אלץ בעסעד. װענן דער צןול אידישע לאנרװירטן אין םױלן דינק לעת עתה קײן נענױע םאםעױאלן ניט םאראן. םק ױ אײנצל־יױעית װעלכע דינק םאראן, קאן מען דאך אײנזעהק, אז ױ איױשע לאנדװירטשאםם ד׳אם דך באדײפמױנ םארנרעסערט, און ױ אידן װימן ארױס א שטארקן אינמערעם צו ערד־אדבעט. די אידן םון ױ װאלינער קאלאגיע^ װעלכע האבן םאר דער םלחםה בםעט אלע דך אפנענעבן מיט האנדל, םאכן איצט אץ זײער רוב ױ נרעםטע אנשטרײנגוננק, בדי צו םארםעםטיגן דיער עדד־ װירטשאםט הגם ױ װאתק םון ױ םלחמה־יארן האבן דך נאך װײט ניט םארהײלט, װי םען קאן עם זעהק לויטן צושטאנד םץ דער םי־צוכט אץ ױ קאלאניעם. ױ קאלאניעם םץ װאלץ און םון װילנער נוב״ װעלכע דינק בעת דער מלחמה אפגע־ ברענט נעװארן, װערן אויך איצט אױםנעבױעט, בא דער מיטוױר־ קונג םץ ױ אידישע הילף־קאםיטעםץ. מערקװירדינ איז ױ נאנץ מטשות׳דינע אגםװיקלתג םץ אי־ ױשעד ערד־ארבעט אץ ױ קלײנע שטעטלאך. טיר װעלן ברײננק אײנתע בײשםילן. אץ שטעטל האראדעץ, קאברינער אױעזד, דינק םאחק 53 אידישע םאטיליעם — םארנעמק זײ דך אלע מיט ערד־ארבעפב אץ םאר 27 םץ די אמ ערד״ ארבעט ױ עיקר־םרנםד״ ערד ארענדירן די בא א שכנישן טם־ באדצעד. אין טשעתיאװצי, בריםקער אױעזד, אמ דא 102 איױשע םאםיליעס, איז 88 םץ די זײנק םארטמען בא ערד־ ארבעפב און םאר 46 םון זײ איז ד$ס אםילו דער אײנצינער מקור םון חיונד״ ה$ר$ד$ק, בימליסט$קער אױעזד, אמ םץ תטיך >ץ נעװען א שטעסל טיט א שםארק אנטװיקלטער אינ־ דוםטריע. םאר דער םלחםה דינק ד$רם נעװען גיץ װעבערײק אץ א זענ־מיל. איצט אמ ױ ארבעט אויף ױ םאבריקן םארי קלענערט, דערםאר $בעד אנםװיקלט דך ד$ אױך ערד־ארבעם צוױשן ױ אידן. םץ 550 םאמיליעם םארנעםק דך שוץ איצט ארום 10% םיט לאנדװירטשזוםם. אין דעם שטעםל ם*ל$נקע׳