Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 123

123 די אידישע ל}>נחדדג>>}>ס ג$ך מר סלחמר, <<ון דעװןןלחױע /6 3 םון דער זורןוםגענוםענער מגואה♦ נאנין הי*עע נרוטעס אידן זײנק משעםםינם מלס לױן״ארנעפער גײם ממורבעטן די •לאנ• םןוציעס םון בותוקעס. אידישע -יונגע ליים נײען אםילו אלס ״נןוטרןוקעם- זװ אויןחוינישע םױעדים. קןם זןונם עדות דע״ רױף, װי װײט ס׳זײנק נעםזולן די אידישע םרנסװז און װי וױיט די אידישע נןוםעלקעדוננ איז םיװקוריםט. — װי׳םיר הןוגן שױן ^נבעװיזן, דיןום ױ םןונרןום״מוװענמג זץ נים ןוגוי נרײט םןורשםרײם אין צםון״םײל םון געװעזענעם אידישן מחום. $בעד םלאכה און הןונדל ױינק דןו אויך נעםןןלן, — און דןום הןוט נענויט די אידישע נאםעלקעדוננ צו װענדן ױך צו עדד־ ןורנענב און זוס־י װי די םןוכם הןןט אין דעם קןונם שםרעננ רורבנעםידם די םריסױםן םון דער קיוםונםטישעד טןוליטיץ ה$ט דןום גןוװאױנן די אידן צו ןורנןונירדן ױך אין קיולעקטיװן. ןולם זוזעלכע םלענן ױי ניט זעלסן מוקוסק חלקים םק די םריעדדינע םרינישע םןוקוגםקעם און אױך ןו חלק םונם אינװענטןור םון די םןויןןנםקעם. ןונעד די װידקתג םון ״נעם- םילט ױך אין װײם־ חסלןונד ןו סך םעד, אײדער אק אוקרןןינע: אי די םױערשע װירםשןוםפב װעלבע ה$ם נים נעליטן םון דער אוטנערעםעניש, קוםט ניכער זװ ױך, אי די אידישע גןוםעלקערונג װעלכע הןןם דןו װײנינעד נעליק םון םןונרןוםען. און נוזןוםען דערםיט ױינק א םך אידישע עדדיקןולעקטיװן ױך *עםוולן, װײל די אידן קעדן ױך אום נו ױיערע ווםןןלינע םרנםוו/ און די םןוכםיןורנןונק ןןלײן הןובן דןו זורױסנעװיק ןו נםיה ןוםנונעטען בןו די אידן די ערד. ןובער דןוך איז דןו זו נעװיסער םײל אק־ן, װעלכע הזולק ױך םעסט נוו דער בזוקוםענער ערד. נים זעלטן בןונענענק םיר רך דןן םים נעםישטע קןולעקטיק, װעלבע הןובן םיר םיטנלידעד אידן און םױעדים *וזןוםען. לױט ידיעות םארן יןור 1921 הןובן ױך אין הןו%ער נובעתיע געהזוט נעבילדעם 159 אידישע ערד״קןולעקםיװן. םון זײ ױינק םןןרנליבן נןור 72 מים 6245 נםשות, װןוס ס׳םןוכם אוים זוזעלכע 1200—1300 םןוםיליעם. די ד$דנע קןולעקםיק בןןזיק ןו שטח םון 8500 דעסיזוםין, םון ױי 5000 דעסיאםין זוקעריבןודן. גערטנערײ איז אין די קןולעקםיװן אויך נזונץ שםןןרק זונםוױקלם און םזורנעםם ןו שטח םון 264 דעסיזוטין. דןו הןובן אויך די אידן בזוקוסען עדנערן בןודן, ןובער די הןןבן םלײסינ נעןורבעט און נעםןוכט דעם בןךץ קולםח־־םעהינ♦ אין מינסקער נובעדניע (איזנטנן רןוטן־װײםרוסלזונד) איז די שםרעבוננ םון אידן צו ערד״זװ־בעם אויך זו נזונץ בזודײםנ־ דיגע, ןובער די דןוזינע נובערניע איז דערװײל נןוך נים אױסגע״ םןורשם. א היםשע זונםװיקלתג הןום דערנרײכט די אידישע לזונד״ װיו־טשזוםט אױף םינםקער שםןןטישן בןוק, נעבן דעד שםןום. םון 4000 שטןוטישע נחלות הזולטן די אידן אין זורענדע 590 םים זו שטח םון 256 דעסיזוטין; דעו־ נרעםםער טײל םון ױי איז םןורנוםען םיט אינדוסטריעלער נערטנעו־ײ, ןו קלעגערעד טײל — םים שםוב<ערםנעדײ, דןום קלײן״שםעםל שםשעדרין, װןוס ףןוט שױן םון לזוננ נעהןום אין זײן רשות סססב דעםיזוטין עדד, נןוי־ די בזוםעל״ קערוננ םלענ ױי קנןןב װןןס אויסנוק, — לעבט אמם בםעט אויםשליסליך םון דעו־ עדד. אין װיםעבסקער נובעדניע איז די בזוװענתג בו םזורנעטען ױך מיט עדדיןורבעט זוביםל שװזוכעד, אײדער אין די זמױי דרום׳* דינעדע נונערניעם; ןובער אויך/ דןו ױינק םןןרןון 32 איז־ישע עו־ד״ק^לעקטיוזן םיט 256 םזוםיליעס — אױף דעד ןןלנעםײנער קול םון 464 קןולעקםיװן. זוםילו םון ןום די קנןוםע ידיעות קןון םען זעהן, ןןז זום שםזורקסטן איז די שטרעגוננ *ו עו־ד״זורנעס אין אדעסער נו״ בעו־ניע (אין איו־ גײט איבם זורײן דער מערב״סײל םון דעד נעוועז, כעדםןונער גוג. און דעד נעװעז, בזולטעד אױעזד םון םןוד. נונ.) און אין םןוו־ןוליער נונ. דעד אידישער ערד״בןוױץ איז נבלל נענומען זעדר זו בןושײדענער; םער בזוםרידיננדיג א־ז ער נןור אין אדעסעו־ נונעו־ניע, װעלבע איז בכלל ניט געדיכם בןו׳ םעלקערט און הןום זו סך םױיען בןוק. ןןם ױינק אײנינע אויםםירליכערע ידיעות ס&עביעל װעגן אדע״ םעד נובעו־ניע: ־ז?! ס 49 נ־י 5? וי ו'ו ין1 1 3 ־ז 1| 0״ 2 5 3י ס?* ־ו £ £ . ־ז ן* ן| ק*<מ^*ריע םון װירסשאפס €•* ■*מיאאזזוש 57 169 4״8 3275 1810 391 קןלןניעם 1£0סס1ס)1 . . 120 964 9.6 8668 4180 906 קןלעקסיװן -ס<0סנסס 801*±* . . 75 275 5,9 4371 3471 744 אײגבלװירס־ שא&םן .ו^9)ז}*201ח£1 252 806 8.0 16314 9461 2041 בח*םק וז^הזזחי>זז7 ױ םזונעלע װײזט, זוז די זומןוליגע קןולןוניסםן םןוכן איצט אױם נ#ר ןו קלײנעם טײל, װײניגעד םון 20%, םון זולע אידן, װ$ס םזורנעמען ױך םיט ערז־״זורנעם אין געגענעגעם תויןון. הע״ כער זו העלםם םון די נײע איו־ישע ערד״זורבעטעו־ זײנען ןוו־נזו״ ניזירט אין קןולעקטיק; די ערד״בזודיעונגק זײנען אין די קןו״ לעקטױוע װירםשזוםםן זו סך נינםטינערע, אײדער אין די אײטנל״ װירםשזוםטן. אין םו־ט מ־ן אינװענטזור ױינק זולע דרײ נרו״ םעםנענת ןוו־ים. די הױםטיבזושעםטינתג םון די אידישע ערז־״זורבעטער איז הבואה״זײען. זוזױ װי די נײע אידישע עדד״זורבעטעו־ הןובן זעהר װײנינ אינװענםזװ־ ׳און װ־יעד״ נעםינט ױך ױיעד װירםשזוםט דערװײל אױף $ו נזונץ נידערינער םדרנד״ און די הילף, װןום ״ןורט- ןורנזוגיזירט םזור זײ, הןוט לעת עמה נןור זו נרױםע בזװ־ײםונג אץ תיעםםר״קזונם הויבט וױדעד ןון אױםבולעבן ױ קולטוד םוץ םזונןוק. נעבן אײנינע נרױסע שםעט, װי קיעװ, מוםענעץ״םןו״ קולסק זוגטוױקלם ױך אידישע נערטנערײ. ױ םעדעד און װײנ״ נערםנעו־, װ*ם ױינק םזװ־םלזוטנם נעװןוק אץ תיעםםר״קזונם און אץ ױ בזולטער קןולןוניעגג ױינק, צום בזודויעק, אוסנעקוםק בעת ױ קזוםזוםםרןוםעס םוץ ױ לעזנטע יןוק. ױ נחלות םוץ ױ אידישע ערד״זורבעטער ױינק זנו קגזובע, אוץ ױ הןוםענוננ זײ *ו םזװ־נרעסעק איז נזונץ םרןובלעםזוטיש. ױ קריםטליבע םויעו־ים קוקן קו־ום אויף דעם איױשן ערד״נזו״ ױץ♦ ד$ם, װןום ױ םלוכה הןוט אויסנעטײלם נרױםע ערד״נחלות םזװ־ ױ צוקער״םזונריקן, הןןם םזװ־שזורםט דעם דוחק אין ערד בזו דער םױערשעד נזוםעלקעו־תג ױ אידן ױינק זנוםןול נע״ *װאוננק *ו ארענױדן עדד אוץ ױך בזונגונענק בלױז םיט זו דדיםל