Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 121

121 ד אידישע לאנדװױיפוש^םט נ$ך מי מלחמה *ן רעװ$לוציע >6 3 *גי*י י^ק עם םײניעםערן און םארםעק♦ די מילך׳ודדנממסמ הויבט אויך ץן אויםצולעבן. *ט זײנק אײנעע ידיעות װעגן דעד איזלוםמדסםעד װאלאסט, (כערסאנער נחג), װעלכע איז איזנם םאררעכנט בו דעד יעקאנוע* דנאסלאװעד מגערניע. די ידיעות זײנק נעזאםלם נעװןךן אין א מאםענט, װען ד שזזערע מיןלנן םון דער אוםנעדעטעניש םון 1921 הןןבן דך נןןך נים נעהאם איעאנק ארדסנעװיון. 921ו *ין םארבליין 11 1913 (••1 13•) 1921 1913 178 1,512 855 ת * 1 ״ _ 126 6,488 5,130 . ״ נםשות 120 12,757 10,769 ״ . דעסיאט. 38 593 1,648 . . םערד 46 773 1,680 . ״ קי ׳ אק ד דןןזינע ק$ל$ניעם, װעלכע ליגן זנוואםק, א נאנצע נרוםע, אין א לעדך םארװןךםן װינקל, איז ד באםעלקערונג זעדד באדײםנדינ אויסנעװאקסן. טען קק דך $בעד לײכם םשעד זײן, *ז םיד ה$בן דןן צו םון נימ םיט א נאנדרליכן װאוקס םון דעז־ ארי טיגער באםעלקעדונמ נ$ר םיט א צוםלום םון דער דפג אוןװירק• ליך, אנשט$ם ד נעװײנדכע ס,# נםשות, קוםט איצם אויס אױף יעדע םאםיליע בלויז 4,2 נםשות. דעד עדדיבאד״ן איז נרעםעד געװ$רן אויף 20%, ןןנער ד פרןןדוקםיװיםיםלק םון ד קאלןן• ניםנק דנק באדײםנדיג קלענעד נעװןךן, װי םק זעהט עם לוים דער צ$ל םעדד און קי. — ד קולםודעלע ידדה מץ ד ק$ל$ניעס דדקט דך בולט אוים דערין, װ$ם ד שולן, װעלכע ה$בן דך םריער אוםעםום נעםונק אין נוםע הײזער און האבן נעהאט עדד״נחלות, םונקציןןנירן איצם במעם אין עדניץ ניט. א םך טרויעדנער איז דאס בילד, װען םיר נײק איבעד צו ד קןןל$ניעמ םק יעקאםעדינ#סל*װעד נובעדניע. ד דןךינע קאלא• ניעס האבן נעליםן שוזערע קלעם. די ה$בן דך נעםונק םונקט אין סאסע צענםער, װאו• ס׳הןןבן אםעדירט םאכנןךם באנדעם, און זײנק ניט אײנמןןל םון זײ באםאלן נעוד^רן♦ ד קןןלןניעם זײנען אלע זעהר קלײנינקע (קײן אײנע םון זײ ם*רם$נם נים קײן סססו גםשות) — און זײ האבן ניט נעקןןנם שסעלן קײן שום װידער״ שםאגד. אין צװײ קאלאניעס, אין טרודאלױבאװקע און נעטשא• יעװקע, איז בםעם ד נאנצע באםעלקעדונג אוםנעקוםק, אויםנע• שאבטן נעװןרן. םק םרוד$לױב$װקע, װאו אין 1907 איז נעװק העכעד 500 נםשות, איז קײן זכר ניט נעבליבן, א חוץ א בערנל, װאו ד אומנעקומענע האבן נעםונק זײער קבר. אין נעםשאיעװקע דינק עםים יןן םארבליבן עטליכע בגינים — נוצן דך םיט זײ ד םױעריס, אלע איבעדינע קאלאניעס עקויםטירן איצט אויך — ןןבער אלע ה$בן זײ נעליטן, * חוץ םק ד באנדעם, אױך םון ד קרינס• אםעראציעס, װןןס זײנק ם$רנעקוםק אין דעם ראיןק. אין 1920<ק יאר האט א חשוםעיעםידעםיע אוםנעבראכט א סך בהםות. דעד לעצטער קלאם איז נעװען ד אבסןןלוטע אוםנעדעטעניש םון 1921. א םך קרבנות הןןס צונענוםען אדך דער םלעקן־טיםוס. דערבײ םלענן טײםמנם דך אנשםעקן ד עלםערע *רבעטער, אזוי אז בםעט א דדיטל םאםיליעם אלן ד קאלאניעס דנק ןק םן^םןרם• דעד אויםערליכעד חודבן איז אויך א םורא׳דינער. ד אויםנע• צײכגטע בוימער, װעלכע דנק דא נעװק אומעמופ, זײנק םארי שװאװדן*, ד קינםםליכע האםעס דנק םאהניכטענק אלע נעזעל• שאםטליכע בנינים״ װי שולן, בתייםדרשים, נעםינק דך אק דעם קלאגעדנסטן צושטאנד. ניט וױסױנעד װי א % םון אלע בנינים מי טיר זעהק, איז ד באםעלקערמג םק ד ק$ל$גיעס קלענער געװןןרן ס״ה אױף אזעלכע םױזנט נםשות. םק דארף אבער נעטק אין אכם, אז אק ד קן^ניעס איז םאר ד יןךן צונעקוםק א סך זײטינע באםעלקערתג:— םען איז אד,ער געלןןםן םון ד ארוםיגע דערםער, װײל ד$ אמ םןךם נעװק לײכםעד צו ראטעװען זיך. מק קןןן דעדבער דדיננק, אז ד דק םויערשע באםעלי קערונג ה$ט דך * םך מער םארקלענערט, אײדער דןןם קוםם אױם לוים דער םאבעלע. ד אלנעםײגע צ*ל נםשות איז גע• װ*רן קלענעד, און ד צןןל םאםיליעס אמ-םונדעסטװענן אםילו נןק־ אביםל נרעסער נעװןרן. דןןס נעםט זיך דערםק, װןןם ד םאםיליעס דנק איצט נעװןןרן קלענעד, ד הןןבן א םך םיט• גלידער םארלזןרן םאר ןןט ד יןךן; םאר דעד םלחטה איז אוים• נעקוםק אויף יעדע םאםיליע ס,6 נםשות, בעת םלחםה—שוין נ$ר 5,4 אק איצט—נןך 4,8♦ אזױ װי ס׳רדב םלעק אוםקוםק טאנםבלק, איז איצט טןוקע דןן א סך קאלאניעם, װאו םאטיליעם םון אלםנות םאכן אוים םק 20 במ 25 םרןןצענט. טער װי אוםע• ט* אמ נעםאלן ד צ$ל םק דער באםעלקעדוננ אין דער קןןלןןניע נײיבערעסלאװ, װײל שוק בעת ד קריגםיא&עחמיעס איז ד שםארק חרוב געװןךן און דערנןוך הןןבן באנדמן ד שטארק צע־ ררבם, עם הןןבן דך אהער ארײננעצוינן פױעדם םון ד ארוםינע דערםער, אק דער קןןלןןניע דרןןם ד געםאר גןך צעםאלן צו װעק. ד קאלאניסטן הןןבן באוױק צו דערשלןןנן דך, מז זײער ערד• באזיץ איז ניט נןןר ניט קלענער נעװארן, נןןר אםילו נןןך עםװןום נרעסער נעתןןרן. ןןבעד אין װירטשאםטליכן זינק זײנק ד קןן• לןןניםטן שטארק ןןםנעשװאכפק אק 1922 האט דער שטח םארי זײט םעלד אומגעמאסט נימ םער װי א 1/3 םון דעם, װאם טען םלענם םארזײען במ דער רעװןןלוציע. דערבײ דארף םען געדענ• קק, אז אק 1916 יןןר איז ד$ס אקעריםעלד שױן אױך נעװק מור• קלענערט אונטער דער װירקוננ םון דער םלחםז/ און אז דןןם 1/3, װןןס איז םארזײט נעװןךן אין 1922, אמ דןןס אויך רעד עי^■ א דאנק דעד אונטערנעקוטענעד הילף םק דער געזעלשאםט ,ןןרם״, אינװענטאר איז אויך נעתןןרן בא ד קןןלןןניםםץ א םך װײנינער, אק דער םאראנןװער טויטער איגװענםאר נעםינם דך ס׳רוב אק א נאנץ קלןןנעדינן צושטאנד. אבער, ניט נעקוקט ארף דאם אלץ, זײנק ד קאל$ניסטן ניט נידערגעשלןןנן, דעד װילן איז אין זײ ניט אפנעםױט. םיט נרױם ענערגיע נעמען זײ דך םארן וױדעראויםבױ םק דיערע װירט• שאםטן, א סך ק$ל$ניסטן ד-ןןש דך אײנגענעבן צי םארבעסערן דער עדד׳באנוץ, םטור צו װערן םק דער ערד־אויםנעצױננקײט, םק װעלכער יזײ הןןבן םדער םיל נעליטןן אנשטןןט ד םריערדנע נחלות, װעלכע הןןבן דך נעצוינן אק שמןןלע םאסן אויף צענדלי־ נע װיארםט, אזױ אז ד װײטע שטרעקעס איז בםעט אוםטעגליך נעװק צו באארבעטן, ה$בן זײ איצט באקוםען זײערע נחלות 6 סך בעםער אויסנעשניטן. צוזאםק דערטיט באםעדקט דך אין א סך קןןלאניעם (למשל, אין איננולעץ, אק סײדעמינוכע א. י4) אזא שטרעבונב אז ד דיכערע ק$ל$ניסטן ציק דך איבער *4ף נחלות, װןןס דנן א סך װייטעד, אבי צו האבן ד ערד נןןענטעד צום שטוב און ד קאנק בעסער באארבעטן. ניט געקוקט אויף אלע איבעדנעלעבטע צרות, געםינק דך ד םעדער אק אײנינע ק$ל$ניעס, למשל, אין םײדעםינוכע, אק א נלענצנדנן צושםאנד; א נעװיסע צאל װײננערטנער זײנק אויך םארבליבן גאגץ, ניט חרוס אװי וױ אק נאנק ראיןק בכלל זײנק ד סםעציעלע קול־ טודן שטארק געםאלן, האלםן ד קאלאניסטן זעהר טײער זײער םארםענן אק דעם םרט און זײנען גרײם אויף ד נרעםטע קרננות,