Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 119

110 י> אמײשע ל^גחזױטשסםט ג$ן דעד םלסמד■ און רעװ^לוציע >4 3 הםתים ניט ארפשטײק♦ צום םוף נ$ר הרנם די לזזנדודרטי שאםם ק דוקא איזנט עדשט *ו ימטילן אזא ר*ל אין אידישן לעק אין רוסלאגד, װי זי ה$ט קײנם^ל ביז איזנמ ניט נעשםילם. די באדינגוננק, נא וזעלכע די אידישע לאנחזירםשאפט הרנט ק זנו שטילן אוא נררםע ר$ל, זײנק ניט נ^ר קײן נעװיינ־ דכע. דעד מלנעםײנעד םןןן איז מ נאנין טדרעױנעד; ױ רוסישע ם^לקם׳װירטשאםם איז חרוק ױ אלנעםײנע לאנדװירטשאםם איז אזוי נעםאלן, אז ר ק$ן קוים שםײזן ױ הײמישע באםעלקערונג, אנשטאט װ$ם אמןןל םלענט םען אלע י#ר ארױםםירן העכער ססצ םיליןןן םוד תבואד״ ױ םויערשע וױרםשאםט איז נעוז$רן א םריםיםיזדע, * נאטװזולע• ױ נרױסע אינדוסטריע איז דערםירם צו א מינימום. דער טדאנםם^רט איז צעשםערט, און ױ םארי נינדוננ צװישן םארשײדענע ראי^נק איז באדײטנדינ *םנעשװאכט, דער אויסערליכעד האנדל איז נישטינ קלײן. דערצו זײנק ױ שטײערן אוםגעהײער שװערע און זײנק נןך־ אלץ אזר נענויעט, בױ װ^ם שװערער צו םאבן ױ םריװאטע װירטשאפט םײ אק אינדוסטדיע םײ אין האנדל♦ בא ץט ױ במ ג$ר אוםנינםטינע באדיננוננק ק$ן ױ רואינירםע םאו^ריםםע אידישע באםעלקעדוננ במעט זיך ניט אוםקערן צו אירע םריערדיגע-*־*םעסיעם״ ניט דער קרעמער, ניט דער האגטװערקער ה$ט ם#ר ױך דערװײל ניט קק נעזיכערםן קױםקרעסטינן ק$נםוםענט״ בםילא בלײבט םאר ױ אידן נ^ר אײן ארםװענ — ױך נעםק םאר ערדיארבעט, װ$ס אמ בא ױ געשאםענע באדיננוננק דעד ױכערסטער םקוד םון חױנד״ םען דארף דערבײ ניט םארגעסן, אז ױ רעכםליכע מגאים םק אידישן לעק ה$בן ױך אויך חװ־יקאל געביק♦ ױ אויסנעםי נעזעצן, װןןם ה$בן אמןול ניט צוגעל$זט דעם אידן צו דער ערד, ױנק טער נימ$, םארקערט ,ס׳הןןבן ױך אױסנעבילדעט אױסערי נעוױינליכע נינםםינע חגאים םארן איבעתאננ צו ערדיארבעמ. דער נרױסער ערדימױץ איז $םנעש8םט, און ױ םריזדשע ערד איז נעװןךן םארםײלם, אםת, ױ םויעױם ה$בן םארכאםט ױ ד$י ױנע ערד, $בער ױ ערשטע צײם, װק ױ ױנק סןך ניט נעװען אזױ ױכער םיט דער נײ^אקומענער עדד, ה$בן ױ אליין נערן צונעװ$רםן נעװ״םע נחלות אױך ױ אידן, בדי ױ ז$לן, אזױ זנו ז$נן, אױך םר$נן א טײל ״אחרױת״ םאר דעם נעשײהענעם. און חוץ דעם ױנק נעװען ערםעד, װאו ױ םויעדים ה$בן םהם נים נעי ק$נט באהערשן דעם נאנצן שטזז ק$נםיסקירטער ערד, — און א טײל םון איר איז נעבליבן םרײ, נים םארנוםען םון קײנעם. אױף אזא אוםן, ה$בן ױ אידן אױך נעק$נט באקוםען נעװיםע חלקים ערד־♦ . ױ ערשטע צײט ה$ט ױ אידישע לאנדוױרטשאםט $נגעי טמק דער עיקר א ם$רם םק ק$לעקםיװן, קודם בל ה$ט ד$ס אנטשםר^כן דער מאטעריעלער לאנע םק ױ נײע איױשע םויעי ױם. ױ ױנק נעװק אזױ $רים אין םר$דוקטיװיםיםלען, אז נ$ר נרוםעם׳װײז ה$בן ױ נעקןןנט באשאםן מער ןךער.װײנינער לעבנםםעהינע װירטשאםפ^ און טײלװײז ה$ם ד$ם אויך בע• סער נעלױנט, דערםאו־ װ^ם ױ מאכם ה$ט ױך בעסער באצוינן צו אזעלכע ק$לעקפױװן, אײדער צו יחידישע װירטשאםטן. ױ ערדםארװאלטוננ^רנאגק ה$כן א םך נערנעד נענעק ערד םאר ק$לעקטיװן איידעד אײנצעלנע םערז$נק. ױ קןןלעקםיװן םלענ ױך #ם$ל אײננעק אויך *ו באקוםען עםיס םון אינװענםאר (םון ױ נעװעזענע םריצישע םאיןןנםקעס) און אם$ל אםילו א הלואה אויף זריעד״ אין אלגעםײן אבעד, האבן אידן באקוסען נאנץ באשײדענע ערדינחלוח, און ױ ערד אלײן איז םײסםנס שלעכטע♦ ױ םאביליזאציעם אק ױ רעקװיזיציעס םק םערד האבן, נאפוירליך, שטא־ק םארקלענערט ױ םראדוקטיװיבחות םון ױ קאלאניסטן, אק דער שטח םארזײטע םעלדער איז אױך קלענעד נעװארן לערך אויף א נאנץ דדיםל•, דערםאר אבער ױנק ױ םרײק אויף *לע לאגחױרסמזאםםליכע •ראדוקטן שטארק געי שטינן, אזוי אז דעד קלענערער שטח באארנעטע ערד האט ארײני נעבראכט נים װײנינער הכנםר״ װי םריער. ױ םרײע ערד איז דערבײ אויעענוצט נעװארן אלס םאשעיםעלד אק דוקא אין ױ מלחםהיי$רן ה$ט דך צוליב דעם אין אײנינע קאלאניעם םק נער• םאנער נובערניע ױ צאל בהםות בםעט םארםאסלפ^ ױ םילךיװירטי שאםט אין ױ כערסאנער קאלאגיעם האט ױך דאן אנטװיקלט, װי נאך קײנמאל ניט. א דאנק ױ הויכע םרײק האט ױך אין ױ יארן בױיטער אנטװיקלט אויך ױ אידישע נערםנעדײ אק באװנדער ױ םאבאקיםלאנצערײ. דאס דאזינע נליק האם אבער ניט לאנג נעדױערט״ צום םוף םון י$ר 1918 װעק ױ גענענטן םק אידישן ישוב םאו־כאםט םון בירנעריקרינ, װעלכער טראגט טיט זיך * סך א שרעקלינעק חורבן, אײדער ױ םלחםה םיפק אויםערליכן םײנט, אין ניכן הויק ױך $ן •$גר$םען, װ$ם אזעלכע ה$ט ױ אידישע באםעלי קעדונג נים איבערנעלעבט ױט כמעלניצקים צײטן, ױ בלוםינע כװאליע םארםלײצט דעם נאנצן דרום םק אידישן מחום אק דער• נױיכם דערנ$ך אויך ביז ט$לעסיע, נ$ר װײם׳רוסלאנד איז דאן נעשוינם נעװ$רן♦ ױ #$גר$מק ה$בן נים אויסנעםיק אויך ױ אידישע ק$ל$ניעם,—דער חודבן איז ד$רט נעװק סק־ שטאו־קער, אײדער ערגק אנדערש, װײל װ$ם קלענער דער *דער יענער ישוכ איז נעוזק — אק ױ ק$ל$גיעס ה$בן אלע נעהעדם צו דער קאטענ$ריע — אלץ הילםלןקער און שוצלןקער איז דןןרט נעװק ױ אידישע באםעלקעדמ^ םק א סך ק$ל$ניעס ה$ט ױ - באםעלקערונג נעםוזט אנטלױםן; םאראן ק$ל$ניעס, װאו םק ה$ט אויסנעקױלעט כםעם ױ נאנצע אידישע באםעלקערוננ (טרוד$לױי ב$װקע און נעטשאמןװקע, יעקאמעד♦ טצ״ נ^װטיצע, ב$ברױסי ־־• קער קרײז םק םינסקער נוב, א. אנד♦ נ$ר ױ גרױםע ק$ל$ניעס םק כערם$נער נובערניע, װעלכע ױנק נעלענן װײטליך םק א אײזנבאן, אין א ױם אביםל םון דעם װענ, װאו ם׳הןןבן מארשירט ױ נרויסע קעםםנדינע םחנות — נ$ר ױ ה$בן נעק$גט ביז א נעי װיםן נהןך, םיס װ$םן אין האננב ױך םארהיטן םון ױ באנדיטן♦ װען תו־ ביתעריקױג ה$ט ױך שוין געהאט אײנגעשטילט, ה$ט דער צםוןיטײל םון נעװעזענעם איױשן מחום איבעתעלעבט נ$ך ױ סלחמה טיט םױלן♦ אק װען ױ ד$זינע םלחםה ה$ם זיך שוין אױךי םארענױנט, ד$ט ױ אידישע באםעלקעוונג םון ױ ק$ל$ניעם ניט װײניג נע• ליטן םון דער דעם$לטיגער ק$םוניםטישער •$ליטיק, ױ רעק• װיזיציעם און׳ױ ״םר$ד*ראזװי$רסטקע״ (ברױט׳$םצ$ל) ה$בן רואינירט ױ כערס$נער ק8ל$ניםפק, — ױ לעצםע, װעלכע ה$בן נ$ך דעם$לם עםיס ם*רמ$נט םק ױער $ם$לינן ה$ב אק נוטם. אק ענדליך, װען אין 1921 י$ר ה$ט ױךשױן $ננעהויבן דער נײער עק$נ$םישער קודם און ױ םריװאטע איניציאטיװ ה$ט באקוטען אביסל 3אװענוננ״םרײד,ײנב — איז כעדס$נער נובעתיע אײנע םון ױ, װ$ם ה$ק אםשרעקליכםטן נעליטן םון דער ניטי גערעטעניש, און אםילו אין צװײטן, 1922יטן י$ר איז ױ נערעי טעגיש אויך געווק 8 נאנץ שלעבטע. נ$ך $ט ױ אלע קאטאםטר^םעם ה$ט ױך נעק$נט דובטן, אז ױ אידישע לאגדװירטשאםט װעם שוין קײנם$ל קיץ מחית