Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 118

יי!ו119ייי09ייי19ווו^^^וו9ו!י^יו^1וו9ווו.^^ו.^^,יי§9^ע.. ־-ו■ י <,וי^ו1 י1ײווי* *6 3 *ראס♦ 4 נרחגקוס 118 דער ד$וינער זגװײנ םון למנדוױרגממםט געװק נטעט אױם׳י שליםליך אין די אידישע הענט, דער עיקר ה$בן זיך םיט טאנאק• םלאנק םארנומען די אידן אץ די דערםער םון בעסאראניע, נןך חוץ דעם זײנק נעװק נרױםע טאבאק^לאנטאציעס אױך אין אײ״ נינע נעםאראנער אידישע קןול^ניעם, װי למשל, אין לונלין. די לײ״ און שפ$ו־.קאסע אין רעזינע (נעסאראנער נו4), װעלכע דנט אין סאמע צענטר םוץ דער אידיעער טאנאק״םלאננעדײ, ה$ט נעהאט מיטנלירעד 450 טאבאקיפלאנטאט^רם, װעלכע םלענן םןורזײק 1200^-1000 דעםיאטין טאבאק. אין גאנץ נעי סאראניע ה$בן אידן נאארנעט אויף טאנאק עטליכע טױזנט דעי םיאטין. די נעםאראנער אידן ה$נן נעהאט א שם, אלם םםע• ציאליםטן סײ אויף אומנײק ארום דעם טאנאק, םײ אויף אים םןןרטירן, טריקעגק און םאקעװק. אק דער זעלנער נעסאראניע ה$נן די אידן שױן םון א צײט מיט י$רן זיך #נגעהױבן ןןםגעק אויך םיט וױינגערטנערײ*, יק״א ה$ט די ד$זתע נאװענוננ נעשטיצט, און מיט איד הילף איז טאקע םארםלאננט נעװןץן א נאנץ גױױםע קןל װײנגערטנער אק דער דניעםטסנעעט. מיט דער הילף םון יק״א ה$ט םען דןןרט און אויך אין צםון״מעדב קאנט םארםלאנצט נמ 160 טויזנט םרוכט• נויטער און 1483 סעדער. אין אלנעםײן איז םיט םעדערײ און וױינגערטנערײ נאארנעט נעװ$רן א שטח םון 2400 דעםיאטין, װאו ניט נ$ר די יק״א, ג$ר די ק$ל$ניםטן נוםא הןןנן אויך ארײנ• נעלײגט א םך אײנענעם קאםיטאל און ארבעמ♦ די איזײשע נא• םעלקערונג ה$ט זעהר םלײםינ נעארנעט אין די םעדער, ה$ט םינקטליך גע*$לט די אויםנעליהענע נעלטער — און ס׳איז נעװען אויסער יעדן םםק, אז די ד$זינע נײע זנװײנן טון לאנדװירטשאםט ה#נן זיך זעדר נומ אײננעגעק. די קןןניװקטור אמ םאר דער אידישער לאנדװירטשאםט נע• װען א נאנץ נינםטיגע. געםעלט הןןק נ$ר נינסטיגערע ױדידישע נ^רםעם, כדי די זאך ז$ל זיך װײטער נוט אנטװיקלק. םיט אם$ל ה$ט אגער אויםגענר^כן די נרױםע מלחםד״ און א םדרה אומגעהײערע אומנליקן הןןט זיך א שןןט געטק אויף דער אידי• שער נאםעלקערונג נכלל, און אויך אויף דער אינגער אידישער לאנדװירטשאםט״ די קלעם םון דער טלחטה און דעדנ$ך םון _ בירגעריקױנ הןןגן קודם נל נעטר$םן די אידישע לאנדװירט• ״ שאםגג עם ה$ט ױך נעשאםן נןןר א נײע סיטואציע: די אגראר• רעװ$לוציע, דעד עק$נ$םישער חורק און לםוף נ$ר נײע םלוכהיי רעכםליכע נאדיננונגק. םון זוםער 1915 קןר ק, װען דער דײטשער #ננריף ה$ט זיך שטארק אנטװיקלט, היןט זיך כמעט א העלםט אידישע באםעלקערתג #פנעריםן םון רוסלאנד און אמ דערנ#ך נעװןןרן בירנער םון די נײינענילדעטע נרעניץ׳מלוכוח, ניט איץ אלע םון ןןט ד מלוכות זײנק די פאדינגוננק נעװען נלײכע םאר דער אידישער באםעלקערוננ בכלל און םטילא אויך םאר דער אידישער לאנדוױרטשאםט, — טיר װעלן דעריבער באםראנטן ךי װײטערדינע אגטװיקלוננ םון דער אידישער לאנדװױיטשאםט אין יעדער םון $ט די מלוכות דער װיכטינםטער טײל םון דער אידישער םױערימיבאםעל• קעדונג איז נעבליבן אין די נרעניצן םון רוסלאנד, דער עיקר אין די ק$ל$ניעס םון כערסןןנער און יעקאםעױסןםלאװער נובערניע. אץ רוסלאנד הןןט די אידישע םויערשע באםעלקערונג אומ• מיטלבאר װײנינ נעליק םון דער איםםעריאליסטישער םלחםד״ אוטדירעקט הןןט די מלחםה נעהאט א װירקוגנ, אי א נוטע אי א ק$ל$ניעס ה$בן אויך אויסערליך אויםגעזען זעהר םײן: היםשע ם#לידע בנינים און א מאסע םעדער און גערטנער. ןןבער די אידישע לאגדװירטשאםט ה$ם זיך ניט אויסגעשעםט ^א444 444^ 4^ ^4441144^4^ ^^4 ^^^^444^^ 44^ 44^^4^41^4444^^44^^^ בלומ מיט די ק^לץןניעס םון כערס^נער און יעקאםעױטןןםלאװעד גוגערניע. בעת דער אויםם^רשתג, װ#ם יק״א ה$ם דודכנעםירט צום םוף םון ם^דיגן י$רהונדערט, אמ םאררעניםטדירט נעװ$רן נןןך אין 12 נובערניעם 258 אידישע ישובים• םיט קרוב סססס םאמיליעס (במ 36 טױזנט נםשות), װעלכע ה#בן םארגקןנט 40 טויזנט דעסיאטין ערד, שױן בלויז םון $ט די ציםערן איז קלןף*, אז די ד$זיגע ק$ל$גיעם זײנק נעװען װײנינער םארזיץנט םים ערד, און דעדצו אמ די ערד אלײן אין א םך ערטער אויך נעװען אנ׳עדנערע. ערדיארבעט איז דןן דעױבעד געװען ױ הויפם• באשעםטינוננ נ$ױ םאר א טײל באםעלקערתג םאר די, װןןם ה^בן געהאט נרעסערע נחלות. א מער פויערשן כאראקטער ה#בן נע• ד,אט די אידישע קןןלןןניעס אין צםון״מערב קאנט, װאו אנ• דערע פרנםות הןןנן זעהר װײנינ חיתה נעק$נט נעבן, און אויך אין בעסאראביע, װאו ד גאטירליכע באדיננונגק זײנק אויסער• נעװײנליך נוטע םאר לאגדװירטשאםט. וױינתעד א םך אמ די ערד-ארבעט געװען םארשפרײט אץ ד קאלאניעם םון דרום• מערבידינן קאנט, װאו דער רוב פאםעלקערתג האט ױך אפנענעבן מיט בל׳ערלײ אנדערע נעשעםטן, — אבעד אױך דא האם ױך שוין נעהאט אויםגעבילדעט א היפשע נרופע םץ אמת׳ע שטעני דנע פויערים. צו ביםלעך איז ד באדײטונג םון דער ערדיארבעט אלץ נעװאקםן. אץ צםץ״םערב אץ אין בעסאראביע האבן װידער א סך מיטנעהאלםן ד קרעדט׳אםעראציעס םץ יק״זג ד רוםישע געזעצגעבמג האט ניט דערלאזגג אז ד אידישע לאגדװירטשאםט ואל ױך קאגק אנטװיקלק מחוץ םץ ד קאלאי ניעם, נאר אין אײנינע נרױםע מאיאנטקעם םון צםוןימערביקאנט האבן אידישע לאנדװירק דאך ארענדרט ערד. דעד עיקר אבער םלענן זײ נעמק אין ארענדע פא ד טאיאנטקעס ד מילךי בהםות אוץ ד םרוכטןיסעדער, אוױ אז אין תוך גענוםען אמ דאם נעװק ניט קיץ לאנדװירטשאםט׳ארבעט• באזתרער ניכר האט אנגעהויבן װערן אין אידישן עקאנאםישן לעפן ד באדײטוננ םון אינטענסיװע קולגװרן: עדשטענם, װײל ױי םארערן לערך װײניג ערד אץ, צװײטנם, װײל דער נאכםרענ אויף ד פראדוקטן םון דעד דאזינער װירטשאםט האט נעהאלטן אץ איץ װאקסן, אץ ליטע, אץ װײם<וםלאנד אץ אץ צםץיפױלן וקןט ד אידישע באםעלקערתג אץ ד קלײנע שטעטלאך נעםירט א נעװיםע אגרארישע שטוביוױרטשאםט: געדטנער בא ד הימער און א ביםל בהמות. אץ אײנינע ערטער ץןטױךד נערטנערײ נאנץ באדײטגדינ אגטװיקלט, ד אידישע נערטנער םלענן צוי 4 4 4 .^^4 4*44^4 ..44 ^4 4 4 י4^4 ^^^44 *44* ^4 444^4*^4^4^^ 444^ שטעלן גרתםן אין ד נזןענטע שטעט, םאר ד טיליטערישע נארי ניץןנען אץ סלעק סןך היפשע קװאנטומם ארױם• שיקן מחוץ םון אידישן מחום און קיץ •דיטשלאנד. מיט דער צײט הןןבן ױך אויסנעפילדעט באקאגטע צענטרק םץ אידשער נערטנערײ, װי למשל, קאלװאריע אין םוװאלקער גוב^ קײדאנע אין קאװנער טב^ לידע אין װילנער װב״ אנטאפאל אץ װאלפא אץ נרןךנער גוב״ נעםװמש אץ טינםקער נוב״ םלןןװענע אץ קרתלזךע אץ מןןהילעװער נוב. א. א. װ. אין דרום׳רוםלאנד, באזתדער אץ בעםאראביע, הןןבן ד אידן בױיט אנטװיקלט ד טאבאקיקולטודן. אין תיעסטר<עגגט איז ״יז ודסיא •יילן, חיאר ם׳זײנק גנלל אןוןן ודייניג■ אידיזן ק^[יןס>