Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 112

הײננדגע. טענשהײט ן םון די >רנדוסטריעל*{ונניוױקלטע לענרער םר^נט ד דך איבעד אק די אגתזר לענדעדן םוץ דער שם$נד• שער באםעלקעדונג — אויף דעד ד$רםישער; םק די שם^טישע בותשואזע קלאסן ארף די שנז^פדשע ארבעטעדימאק. וקןם םריער ץט ױ װעלטיבאנעםונג באטעםטיגט דך אין װעלבן ס׳ניט אמ לאנד $דער בא װעלגן ם׳גיט אמ קלאם, זקם שטאחןער ד באהערשט די מוחוה םון א געװיסער םןןציאלער נרוםע, — אלץ םױער הוײבט דך $ן ױ יױדה םוץ די געבורק און אלין שנעלער אמ דער טעסם םוץ ןןט דער ידידד״ עם אמ בלומ א םראנע םון בײט: אלע םעלקער און אלע קלןןםן װעק דודבגעדרונגק טיט דער ראצי$נאליסטישער באציאוננ צום לעבן״ אלע קוםען זנום נע• דאנק, אז ם׳אמ נרטיג צו רענולידן דעם 6תןצעם םון קינדער׳ הןןבן, אוץ אלע םארװירקליבן זײ — װעל םריעד װער שםעטער, װעד נתודלינינער און אינטענסיװער און װער לאננזאטער און טים װאקלענישן — דעם םרינצים םון אײנצויטק ױ ״בדנדע בוחות״ םון דער נאטור, םון ןןםטײלן דעם נעשלעכט״אינסטינקט םוגם םארטערוננס׳אינסטינקט. א אינטערעסאנק אגאליז םון ױ םיבות, םארװןןס עם םאלט ױ געבוירעװדינקײפנ נעםינק םיר בא קאאוטסקין אין זײן שרן העכער ציטירק װערק. עס זעהט אוים ור א טין םירוש צו קארל טארקס׳ס װערטעד, אז ״יעדע היםפקןרישע םסךוקצקןנםיסיםםעם הןןט דך אירע באזונדערע היםטןןױשע נעזעצן םון נאםירליכער באװענונג םון דעד באםעלקעדונג״. קאוטםקי װײזט קודם נל ק דעררן^ אז טיט קינדעדלןןזינקײט צײכענק דך אוים םון אײן זײט ױ רײבע בודזשואזיע, םון דעה אנדערער זײט — דער לוםםן״םר^לעטאױאט. בײדע םןןלױסן םון דער קאםיטאליסטישער #רדענוננ טדעק דך ד$ צענרף. דער קאםיטאל אנטװיקלט אין זײנע טרענער ױ שטרענוננ צו #נואמ׳ לוננ און צו ק$נצענטראציע; אײנער םון ױ םיםלען דערצו איז חתונות צװישן טענשן, חץס םארם^נן קאםיטמק. $בער א נררסע צ$ל ױדשים װןןלט געםירם דערצו, אז.דער קאםיםאל װ^לט נעװ$רן צעברעקלט, — דערםון נעטט דך ױ שטרעבוננ צו זק ״אויסנעדעכנ\1-און אײנגעהאלטן״, ד. ה. #נצונעםק־םיט• לען קענן םעונרת װערן. און ױ םעחענליכע נטױת םון ױ בורזשואזע םררען, װעלכע זײנק זעהר צעבאלעװעט און דודך און דורך םארד^רבן, זשעדנע צו מענודם,;ןבער נ$ר קנאםע בעלנים צו טר$נן װעלבע פ׳נימ איז םליבטן — זײערע םערזעני ־דבע נטױת םאלן אינגאנצן צענויף מיט דער #נגעװיזענער טעני דענץ םון קאםיטאל צו ק$נצענטתןציע. קאוטםקי װימט װײםעד אן, אז א נררםער טײל ןךיםע ק$ן בבלל נים םידן קײן םאםיליע• לעבן: ױ אלע, לםשל, װןןס םוזן לעבן אין םרעםדע הימער, װי םשרתים און ױנסטן, ד$םגלײבן געדתנענע מןולדאטן. ױ םארשםרײטונג םון םרױעןיארבעט; ױ צעםאלונג םון דעד םאי םיליע א תתק תם, װ$ם ױ םרר װעדם $םנעדיסן םון דער שטוב• װירטשאםטן דער װאוקס םון נרויםע שםעפג װאו ױ דערציאונג םון קינדער װערט זעהר שװעד און װאו ס׳אנטװיקלט דך םוץםטי• מוציע און ס׳טארשםרײטן דך װענעדישע חולאתן; ױ אלנעםײנע םיליטעד״םליבט, װעלבע נעטט צו ױ ױגנט״עלעםענטן אין זײעד בעסטן עלטער און װארםט זײ ארײן אין ױ קאזארםעס״ װעלכע דינק אטתע נעםטן םון װענעױשע קראנקהײטך, און, ענדליך, תןם, װ$ם םון ױ סדיעד יןךן $ ה$נן דך באװיזן ױ םארםול• ק#םטע םארהיטוננ״םיטלען, װעלבע זײנק ,צונעננדך, אוטשעדליך, דערװעקן ניט קיץ עקל און זײנק׳טיט קײן זאך דט אוםנטקװעם״ אגטװיקלט באם םענשן זק נעהיקיםאםע, אלץ שםעטער װעדט ער נעשלעכםליך רײף, און ד$ס, װאס ער םארװענדם זײנע אינ• טעלעקםועלע םעהינקײםן אויף #נצוקלײבן סארשײדעגע קענםע• נישן,־ שװאנט $ם זײנע געשלעבטאינסטינקטן און םארקלענערט צומםק דערםיט ארך דץ םעהינקײט צו םרוכםערן דך, זעלבםםםארשטענדליך, אז אויף אזא אוק ק$ן טען דער• קלערן ױ םארקלענערטע םרובטבארקײט םון דער באםעלקערװנ סןר אין םשך םון גאנץ.נררםע צײ^םעױןךץ; ױ דערקלערמג קץ נילק אויך, װען םען ה$ט צו מץ םיט דער םארשײדענער םרובט• בארקײט םון נאגצע ראםעם און םעלקער, װעלכע געםינק דך אויף לנמרי םארשײדענע מדרגות םוץ אנטװיקלונג $דער װען םק ה$ט צו טון, אץ ױ ראטק םוץ איץ םאלק, מיט דער םרובטבארקײט םון באװנדערע קלאסן, װעלכע לעבן אין לגםיד םארשײדענע באי ױננוננק אץ זײנק םארנומען םיט נאר םארשײדענע באשעםטי• טנגק. . אז ױ םונקציאנאלע ענדעדונגק האבן א נעװיםע װירקונג אין פרט םץ םארקלענעק ױ נעבררעװדינקײט םונם םענשן, קאן םען זעהק דערםון, װאס ס׳װערט אלץ נרעםער, באזונדער אין ױ שטעט, ױ צאל םץ קינדערלאזע חתונות, א זאך, װאם םען קאן גיט דערקלערן בלרז םיט דער םארשםרײטקײט םוץ װענע• ױשע חולאתן. אץ דאם, װאס ס׳װערט אלץ נרעסער ױ צאל םון םםיןעעבודק, אמ אויך א סימן, אז ױ םרוכבארקײט םון דער םאדערנער םרר איז געװארן קלענער. דאם אמ אין אלנעטײן דער קוק םון דער ביאלאגישער שולע׳ארף אונוער םראנע. נאר אנתרש גײט צו צו דעד זאך ױ טעאריע, װעלכע נעטט םאר איר אויםגאנגםיםונקט דעם וואוילשטאנד םון דער באםעלקערוננ. םארמענליכקײט אוץ ױ מטיד םיט איר םארבונדענע קולםורעלקײט אנטװיקלק אץ דער באםעלקע• רתנ א תױדטשאםטליך״ראציאנאליםטישן אוםן םון ױינקק אץ םון טוק. ױ ד$זינע טקךיע לײקנט נים אפ ױ װירקונג םון םמישע םיבות, אבער ארםן ערשטן פלאן רוקט ד אררם רײן םסייאלאנישע םאקטארן. דער ראצי^נאליםטישער קוק ארםן לעבן םארכאםט אלץ ברײמערע םאסן, און זײ הױבן ןץ זװ באציען ױך ראציאנאליםפדש אםילו צו ױ אינטיםםטע זײנק םון זײער לעבן; תר םאדערנעד םענש שטרעבט באװאוםטזינינ צו םארקלענערן זײן םאםידע, אםצוטײלן תם נעשלעכם״אקט אלם אזעלכן םוץ געשלעכטליכע באציאונגק צוליב קינתד״ה^בן. פארטענליכקײט און קולטודעלקײט זײנק ארף אזא אוק ניט ױ אומםיטלבארע סיבות םץ םארקלענערטער צ*ל נעבורטן, ןןבער זײ רוםן אררם ױ וױרטשאםטליך׳תוצי^נאליםטישע װעלט״באנעםוננ, װעלכע אמ שוץ גורם ױ תןזיגע םארקלענערונג םץ תר צ$ל נעי בורטן, בײם הײנםינן םענשן איז זעדד שטארק תר נעםיל םון אחרױת םארן נורל םון זײנע קינדער; חוץ תם ה$ט עד א סך גרעםעת םיךעדונגק אויםן נעביט םץ תדציאונג אץ װיל וה^ם בעסער באװאםענק ד$ם קינד צוס קאמף םארן קױם; בײם הײנ׳ טינן םענהץ װאקסט אויך אלץ םער ױ שטרעבוננ צו װ$ס נרע• םעדע באקוועםליכקײק אין לעבן אץ צו אײנהאלפזן ױ דץךינע באקװעםליכקײםן אויך םארן קוםענדיגן דוד. $ט ױ אלע סיבות צמאםען זײנק נודם, אז תר םענש שטרעבט צו באנרעניצן ױ נרוים םץ זיץ םאטיליע אץ צו באםרײען תם נעשלעכטליבן נאםותאקט םון זײנע נאטירליכע ם$לנן. ױ ד$זינע װירםשאםטליך״ראצי^נאליםטישע תלט-באנעםוננ באהעדשט ביסלאנװײז, — $בער ןץ אויםהער, — ױ נאנצע