Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 113

113 43< םרןא^עמק סון יעי נ^םידלי&נד סוחגסמ *ן דעד סװ-לסער בןןםעלקעדתנ דןךינע באימדעדע םײלן און אױף זײער קולםה־עלן נסנב. עס *אקתמ זיך, אדף *זא אװק, א נאנץ םןורװיקלםער קנויל םון ה$ריז$נטאלע און װערםיקאלע מיילוננען און דיםערענזנירונגען, םון וויד• קונגען און קעננזײםיגע באעיאונגען. זיך נים ןורײנלןקנדנ אין קײן איבערינע פרפדס, קןק מען םונדעסםװענן םעסםםםעק דרײ םיםן איתםום: 1) דןןס םזרח״ אידנםום םון די אלטע אײננעזעסענע ישובים. ד$ זײנק נןוך םאראן היםשע םראריעיעם םון דעד זנײנב זזען די םארםיםלע״ רימע און האנרלס״עלעסענםן זײנק נעוזען דער רוב םנץ און הוב מץ םון די אידן, ןןנעד איצט הןןם דך םוין אײננעמםעלט * נלייכנעװיכם בווייק זײ און בװישן די ןןרבעםנױנע עלעםענםן, און ס׳םעדקם דך ןק א קלןף־ע םענדענץ, זןז דער ארבעםיעלעםענט זןןל זיך םאחםםארקן און םארנעםק דעם אויק ק. רי קלןןםן׳ דיםערעמניזמיע םון $ם דעם םײל אידן איז ניט איבעדינ םיף, און ד קליץ״בירנעדליכע םאסן — קלײנע קרעםעד, סוחױם׳לעך און קליינע זעלגעסענדנע האנטװערקער — ליינן ארױף זײער שטעםיל אויף אלע זײטן םון לעבן; 2) דןןס םערב״אידנםום םון אלםע א״ננעזעסענע יעובים♦ דןן איז דער רוב םנץ נרױסי און מיםליבידנעדליבע עלעםענטן און ד דןןזינע עלעטענםן ה$בן 8 בםירושע טענדענץ %ץ םעד בו װאקק אויק חשבון םון ד ןןםשםןןרבנדנע קלײנבירנעדליכע רעשםן- םון געםןן׳אידנעום; 3) דןןם נײע אידנםדם םון ד איםינחמיע לענדעד. דןן בילדן שוץ ד אדבעם״עלעםעגםן ד נרעסטע סערהיים לנבי ד האנדלס־ -םארםיטלעדשע; ם׳איז ניטןן קײן שום םאקטישע םארבעדוננ מיט ד םרןןױזדןןנעלע אידישע םרןןםעםיעס םון םעקלעדײ און קרעםערײ; ד אינעװײנעסםע קלאסףדיםעדעסױדוננ איז א נאנץ םיםע, און ד נאנבע םיויןןנןןםיע םון דעם קיבזץ אנםשורעכם בכלל ד עקןןנןןםישע בןאױאוננק םק אתזעד *ײנג עס אמ קלןןר, אז ד אײנזײטיגקײם םון דעד אידשעד עק8י נןןםישעד םטרוקטור אמ בלויז 8 רעלאםיװע, ד, ה, זי אמ אײנזײםיג אץ םאתלײך מים דעד אחשינעד סןףױאלעד סביבה; דןןם זעלבע דארף םק זןןק אױך װעק בורושוןךן כאראקםעד םץ מןךערנעם אידגםום. נןןר אץ םןןחנלײך םים דעד ארוטינעד באםעלקערונג זײנק ד אידן אץ יעדער םלובה 8 בודזשואזע מחױע, װײל אוםעטום הןןבן זײ 8 נרעםערן םהןןצענם בודושואזע קלןןםן, אײדער ד םעלקער, זנװישן װעלכע זײ לעק. עס אמ םארשטענדליך דעריבעד, םןןרװןןם ד דעדשײנתנע^ םון דער נאםידליכעד באווענוננ םון דעד אידשער באםעלקערוננ זױען בו דך אוױ שםןןרק בו ד אױםםערקזאםקײם םון דעד אײראםײאישער ודסנשןןםט. געת םיר םארנלײכן אין װעלבן סמים איז לאנד ד נאםירליכע באװענונג םוץ דעד אידישער באםעלקערתנ םים דעד זעלבעד באװענונג םון ד ארוםינע םעלקער םון זעלבן לאנד — זעהען םיד דעם 8נםװיקלוננםיםואבעס םון 8 נאטנעו רײע דערי שײנתבק אץ זװויי סאםעגסן, אץ זנוזײ סםאויעס זײנע, װײל דער אמנטינער םצב םון ד אידן װײזם אתז ד אומםארסײדלינע צוקונםם םק דעד ארוםיגער באםעלקעדתג. םק דער אנדעי רעד זײנג װק םיר םארנלײכן ד נאםירליכע באװענמג םק דער אידשעד באםעלקערתנ נוםא אין םארשײדענע לענדער, באקוםק םיד װידע־ זעהר װערםםולן מאםעדאל אױף בו אורפױילן װעק דעם, װי ד דאױנע דערשײנוננ קוםם בוש אױסדדוק בא סארשײדענע םאדעונע שםאםישע םאביאלע נחםעם. <ד,םשך קוסם) די ^ח־יס ודיח ןגבמויח! *ים םוף *ן *רסי׳ןל• — אם זץק זײנק אלץ סיגוח״ זנוליב װעלכע ד נעגױרעװדני קײט מלט אין אײן םןןלן, אק ״נל זםן עם װירקן די *לע אױסי נעועכנםע םאקםארן, דדאם ד װײםעדרינע אנטװיקלוננ מץ קאםיי סאליסםישן םדאחקביאנס-אוםן, *ז ד קאםיסאליםסישע נאביעם זאלן זיך נאר אםשטעלן אץ זײעד װזםקס, נעת אץ ד אנרארישע לענדער װעם ד באםעלקעותנ אויך װײםער שנעל זיך םארטעזץ. םתקם מי איץ דער זנײם םק דער רױםישער םלוכה קאן אמנם װידעד ד אוםגעהױעדע םרוכםעדתנ םק ד בארבארץ װעדץ 8 םקור םוץיםננה םאר ד םרוכטלןןזע קולטו״ *רעלע נאזניעס- ד קולטורעלע קאםיםא^ליםטישע נאזויעס דױקן, הײםט״עם, אױם אס בולסדםםן ד 8לע טענדענזנן, װעלבע זײגק נאראקטעריסנרש םאו אתזעד זנײט, עם אמ דעריבעד קײן דדדוש ניפב װאס ד נעלעוגםע, װעלכע גיבן זיך אי םיט ד םו־אנן װענן דער נ^םירליבער נאװענוננ םק דעד באםעלקעדתנ, — שײנקק אזױ םיל אױפםערקזאמקײט את• זערע אידן םק מעדב״אײדאפע. װײל אידן זײנק בלתי סםק דאם סאםע טיםישסטע קולטורעלע אדן קןןביםאליסםישע םאלק. דאם אידנםום האט אץ זץ־ זנונױםנענוםק, װי אץ 8 סא״ קוס, 8לע כאראקםעריםפו־שע סיםנים און דעדשײנונגק, װעלכע רוסן אוטעטום מ־ױס ד םאמ^ענערתנ םוץ נעבױ״ רעװדיגקײפב םק שטארבליפקײם אק םון זנײואקם. אי לױם זײן סןןזניאלן זװזאםענשםעל, אי לױם זיץ קולםודעלן נסנב, אמ דאס אידנטום בםידוש אן אױסנעם, אמץ — זײנק ד אײסױנע נאזניע איץ דער װעלפב װעלכע האם בםעם אינבאנזק ניס קײן דאר״ םישע נאםעלקעדוננ אק האט ד ניט שױן איץ םשך םק התדער״ טעד יארן; אידן — זײנען ד אייםדנע גאזדע, װעלכע םארנעםט דך שרן אזױ םיל יארהונדערםן םים שםאםישע םראםעםיעס און ד.אם אזא נרויסן *ראבענם שםאםישע באםעלקעוונג; ד אײנזדנע נאזייע — מיט 8ז8 נרומזער זנאד םארשםײער םק נרױם נח־י זשו^זיע און םון ליבעדאלע םראםעסיעם; ד אײנזנינע נןמיע, 44.^^^ ^44 4444444^ 444> 44^^ 444^^^444 4 4^4^^^ װערכע ה^פו )יוסעסוס/ אין $ורע רענוער, *יגערגעיץגס די ©ררכדזגע באםעלקערונג הן אין ס^רמלעד און הן איץ קולטדעלער העדטג 4^4 4^^ 4^444 4444.4444 444^44 4_^^4 4^^^^ 44^4 44 4 444 4 — פים אײן װארם, ד אײנזרנע נאזױע אץ דעד װעלט םק 8י8 אײנזײטינער סןףדאלער ססרוקטור אק טים 818 רײכן םק בםה דתדעדטער יארן אנגעזןןמלמן קולםודעלן נאנאזש. אבעו ד מאועונע אידישע גאזדע, כאםש ד שםעלם םים דך םאר 8 אי׳ינזײםינן סאביאלן ארכאניזנ^ איז ד דאך וױיט םק זנד דץ זמנאטנן איינארםיג. םןן־קערפב ד איז דםעי רעטררט און זנעםאלם ױך אױף מ נאנץ היםשע זנאל קעננזעזנליכע און וױיםע סאזדאלע נרוםעם אק קלאםן. וױיל ד אידן ױינק נים נאר, װי אלע םעלקעד, זנעשםאלםן סאזױאל, ארף זנװײ קענטעזנליכע םתנות — םון עקסםלואםיונוינע און עקםםלחןםידםע - 444 44^414 4)4^ 44 4^^4 4^^4 4^444444444^4^4 444444 4 44 — נ$ר זײ זײנען נןך/ א דאגק זײער זמףארײמןײט איגעד ס סך םלוכות, אױך?עןנדאםיש זגעםײלם אױף באותרעדע נרוי םעכנ װעלכע זײנק אין קולפידעלעו־ הינזיכם אםם נענת װייט 4.4^4 ^4^ 44^44^•! 4444 44^^^ 44^4 444^ 4 4 4 44 ■4 4444^ אײנע םון דער זנװייטעד און ןוסאל םאקע נאר ם ד ע ס ד זנװישן דך, אק ד זעלנע נעאגראםישע געדיםקײפב װעלנע םאנם אםי הײנניג נאזונדעדע םײלן םון אידישן םאלק םוץ ם8ו*שײרעגע סאי זױאל״עקאנאםישע אק קולטוסםאליםישע באדיגנתנק און װיד״ קונגק — ד זעלנע זועזײםקײם לײנם מרוץי א נאמגדעו־ן שםעםםל אױםן כןןראקםער אק נחד םק דםערעטגיתבךם םק־די •) מי: -40)0 1■?ואא <1 ןס|]1€)1ו1 0| 0x1ח^4ס¥״ :044] 141 קװיסיװ מץ מיד• .5*1 ,אנ %דז.ג **;41411