Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 3 (15. August) - נומער 3 · p. Seite 98

98 אין $נהױנ םון 20>ק יןורהונדערט ה$ט וויױ נעעריק: ״םען חװף נעםען אין *כט, אז נל זםן די סטעלקערונג וזעט זיך ,*זױ^םשונע׳נערװײז םארםערן, װי ד$ס איז נעװען אין םשך םון לעננק י^רהונדערט, װעט דעד װאוקם םון די אחךוק• ציע׳נוחות זעהר װײנינ ק$נען אויםטון אין םרט םון םארגעסערן דעם װאוילשטאנד םונם יחיד״•*. ןןנעד סןך א נאםון י$רי הונדעדם םון טשונע׳נעם םארםערן ױך, ועוט דך ד• מענש• הײט לםוף ארוםנעקוקט — און #ננעהױנן ״קיחנן* די נ$ל נע• נודנק. און די דןקינע קינםטליבע ״קיחװננ/ ך ניבטערנע רע■ נולירוננ םון רי נאטירליבע נעשלעכנאאציאתנען הןק םאר 8 קוחלער צײט םארכאםם אזעלכע נרײטע שיבנק םון דער באםעלי קערונג און הןןט ױך אזוי םןורשטרײט, #ז די אײדןןםייאישע װיסנ• שאםט האט שױן נענוםען רעדן װענן * נײ םשוגעת, װ$ם איז נאםאלן די קולטורעלע םעלקער. דןןםי םשונעח הײםט: קינדער״טורא. די זױםערן װענן דער קןל נענורטן םאר די לעצטע 40—30 יןך ז$נן קלןך זװן דײםליך, אז ױ וקקינע דעדשײנוננ נעםט ןק גמירױמ סננמדדיגע מ^רכמן♦ אסת, די שמארגליכקײמ סארמ *רך, $נער די *םארנליכקײט קאץ ממיץ נאר נמ א נעודסן נרעני^ 4.44 444.4.4 4^ 4444 ^4^ 44 4^4^ 44^ ■^|א4 44^א4 ^44 ^4 4^.^^ װאם װײטער םון איס קאן ױ שוין ניט םאלן אםירז בא די סאסע אידעאלסטע מדיננוננען םק לענן, נעת םארן םאלן םון דער צאל נענורסן איז אזא נרעניץ לחלוםין ניט מחון• יןן קןק דןןך נעי טןןלט ױן אזא אידעאלע שכל׳דינע װידקוננ אױף ױ נלינדע נוחוח 44 444 4 4 י .4 .4 44 44^^^^^4|4 44^40 ^^444 4^41 44^ םון דער נאטור, אז ױ רעזולטאנק זאדן טאקע אױך ױין סך אידעטלע, — ס׳הײסט, אז דער קולםוריםענש זןןל נ$ר םטור װערן םון אלע דאגות, װ^ם ױנען םארנונדן םיט דעד װײטער• 4444 4^4444^^.. 444 ^^44^^ 444 444^ 4444 4444^ 44^ 4^4^ דינער עקזיסמענץ מונס םענמן״םין♦ אױף אזא ווומץ איז מאקע 44444 44444 4444444444 י 444 44 44414 4444 4^4 מומשמאנק רי סורא מארן אתמערנ&נג״מונס םיץ מענש, עס אמ 4 ■ 4^41^ 1 וו4| 44 4^44א4^ 44^4 ^4 4^ 44^^44^4^ אױטנעקוםען ױ ■ראנרעס װענן משונעת םון 40טן יארהונדערננ װעלנע םיר ה$נן העבער אננערוםן טיטן נ$טען ק י נ ד ע סמ ו ר * ל$םיר איגעתײען צו זרםעדן, װעלבע נאלײבנק ױ חקינע םראנע. ױ םאגעלע 1 װײזט אונז ױ *אל גענורסן נםעם אין *לע לענדער םון אײחוטע. ■ . . - .ל*7 ־ — ות*4*1£ יאזו<<ו<8 וא ■> <—••י1|*ז**ם>0 •01 דער װײםער ראםע״ $ם ױנק *לױז עטליכע זױםערן, מאם^באי שטעםינן ױ דאזיגע הנחה״ אין יאר 1804 דאם ױ באפעלקערוננ םון אײחןןםע 3אםראק191 םיליןק נםשות, אץ יןף־ סוסו האט ױ צאל דעתרײבם שרן ־במ 452 טיליןק. נעק מיד נןק* צו *ו ^ט דער צ#ל ױ באסעלקערוגג םוץ אםעדיקע אוץ םק ארםטראליע, — װײל ױ דןךינע מוםעלקעתננ מושטײט דזק־ אױך איץ איד תב םון אויםװאנדערעד *וון אײרןופע, — אזױ מקוםען םיד ױ ױ• ױנע זױםער םון 550 קיליןק נםשות, ד. אז דער צוװןוקס םאד איק יןורהונדערט םאכם אױס נאנצע 180 םוקוצעננ^ נןוי אויב אםילו ױך האלנק כא ד־ער זױםעז־ 462 טיליןק, וקוק טיר אויך א צזװטקם אויף 136 םחןצענט׳ 8 תוך, װןום ניק 19>נק יןךהונרערט אמ זקום ניט נעװען. םיר וזעלן ױך זקו ניט םארנעטק מיננ סוחוקנוערמירן יענע ,4^ - ־ — ^4^ 4444 .4^4444 44^.44 444^ 444 ^^444.^^ אלע םקוריעם, רחןוס זץנען נעשאםן נעװןורן ארום דעד סוקאנטער הנוד־, םון מאלםוס׳ן׳ ׳אז ױ קול שםימיםיםלק םאתרעסערט ױך אױף דער ערד נ>ור אין א אריטםעטישער םחוגרעסיע, נעת ױ באםעלקערונג ׳דאקסט אין 8 נקומעטרישעד םרןונרעםיע*♦ דןוס נײט נים ארײן אין ױ אױםנאנן םוץ אונזער ארבענג םאר אונז אמ װיבטינ םעסנמושוועלן נןור יענע נרונטיסיבות, װעלכע הןונן געבראכט צוס אױננדעימןונק רעזולנקוט, *ום אוטנעהויערן װאוקס מץ דעד װײםעו־ ראסע, ױ דןוױנע םיבות זײנקי: אין 19ינק יןורהונרעדט זקום ױך שטארק םארקלענעדט ױ שטארנדכקײם, 8 דאנק דעם אלנעטײנעם װאוקס םוץ דער קולטור׳ אוץ *ווזונדער צולינן װאוקס םון דעד םאנינמוריהיגיענישק־ קולטור, *וליבן אוםי נעהױערן טרןונרעס םןץ תי םעדמױןיזױםנשאםט טיט איר טחוקי נױשעו־ אנװענדתנ אין לעק םון ױ ברײטע םאסן; םון דער צװײטעד זײט, היום רן ױ קול גענורק אויך ב*ור אויף ק אוײס• נעםיאו־םן נקותרעסעו־ט איץ םשך םון נאנק 19>טן קורחונדערננ במ איץ ױ 80<ער קוךן 8רײן. ױ טאראלעלע װיזןקונג םון ױ דןוזיגע צװײ נרתפױרערשײנונגק — ױ םארקלענערטע נעבװ־ק — הןןט עס שםארבליכקײט אוץ ױ.טארגרעסערטע צ8ל נעבראכט- צו דעם דערנקונק װאוקס םון דעד װײסערחוםע. עס אמ דעױבער קײן חיתש נימ, װןום נ$ך ) ס*ב• - 1 די צןןל געבךרמן אץ די אײרןןפײאישע לענדער ס ז״ ,2 מ 3ז 96 ס***- 1! 1 1 :3 £ 1 1 1 כד נ 6 8 £ 1 1 1 1 -1 נ$יװעגן 8*0£*יוסא גן3!־? ן£ ן1 ־1 8-. ■ 3 3 £ £ 1 1 £| 1 דער לע< ייי / זו1*[ > *78 * 387 355 330 362 305 307 326 311 305 274 1841—1850 *78 420 382 359 333 353 325 330 341 328 ״ 304 263 1851—1860 *8* 500 447 435 376 382 344 357 372 308 309 354 314 298 322 263 1861—1870 *8* •493 405 434 366 393 370 363 391 314 309 355 305 309 327 254 1871—1880 *61 486 449 439 377 880 350 342 366 319 310 325 291 283 302 239 1881-1890 *7• 487 416 405 350 374 322 325 361 302 303 299 271 281 289 222 1891-1900 467 389 370 327 347 311 305 329 286 275 272 253 269 261 206 1901—1910,- 437 382 350 315 315 278 286 266 260 243 ״ 221 182 1911 - 414 381 868 324 314 281 283 266 258 240 238 218 184 1912 345 317 291 282 275 256 254 241 232 247 216 181 1913 311 282 266 256 252 238 229 224 202 180 ז 1914 א׳ץ דער חוזינער םאבעלע זײנק ױ צ*לן געטסק אױף ססס,סנ םוץ דער גאםעלקערתס : 44* ■מ05 :4י1414*?ו 7 *חוטו: **■3*ס*ז;**1—,•*!•ס •1*1*0*.■>—<1|<>*>8״ 1>4<$04.עב ,מ־ס״װ ■ץ םיד - י• ל• באנג,; •1 חנזי סו־♦ .8 .40* 4*ס8 $ וה5י 0