Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

2 וא 66 ■ - ״• א♦ סןןגעס אז עױן אין 14*נק יארהונדערם, נאך אײדעד ױ איק האק אײנגעסעען ננען, האם אין׳ •אלעסטינע געהערשם די נסלישע שטדאך און די בבלישע קולטוו■; די נרױו םון די םירשםן םון ננען זנו זײער אױבעדהאר אין נמרים זײנק נעשדיגן אין דער נבלישער שריטט און אין־דער נגלישער שטחוך, נבליש איז רעסץלט נעיזען די *ינםעתאזױאנאלע םארקערםשטראך, שטע• טעד, אין דעד זױיט םון דער טעדסישעד םלוכד״ װערט ארא• מעאיש (ארםית) די אםיזניעלע שטראך םון דער טערב<עלםט םון דער טערסישער װעלט׳םלוכה און ניםלעכװײז האט ארםית ן ן ןן4 - -44 4 ■4 ־ ^4444441^4 ^4|444144^ * ** ** ^^^41 44^ < 4 - אױך אין ישראל ארױםנעשפוױסן העברעאישן אזױ דינק נים נ$ר די באםעלן סרן זײ אעדסישע מלכים אין עזרא, נאר אױך דער ^^4^ ■444 4444^^^44 4444 44444^^■^^ 4444 א^|4^ 414 סמד דניאל ברס כוײל נעשדיבן אין אראמעאיש, ארן לסרף איז אראמעאיש נעװאק די אידישע מאלקסשמראך♦ אױך אין דער זױיט םון דער נריכישעד אױנערהערשאםט םארשטרײט דך איבערן נאנזון םזרח די גריכישע שטראך און די נריכישע קולםור, און פאװנדערם די אידן אין םזנרים האנן נערעדט נריכיש, און א נרױםער טײל םון דעד דעסאלטינעוץאידישער ליטעראטור איז - - ■— - * - 4^4*44^■ 444444444 444 4441 4^4^44^44 4444 111^44^44^ אננעשדינן אין נריכיש; אקוראט װי אין אײראטע איז שטעטער די'לאטײנישע שטראך געװארן די/אלנעםײנע קולטור ש ר א ך. עס אמ דעדיגער טאלש 4ו רײדן װענן נאזניאנאלע קולטורן אין אלטערטום, מ׳קען רײײװעגן קולטורקרײזן אדער קולטור תקוםות, אנער נישט װעגן-מזניאנאלע קולםזר. דמעלנינע סנות, װעלכע האגן נעשאםן א םעגליכקײט םאר דער אנטשטײאונג םון אזעלכע נרױםע װעלם׳םלוכות, האנן אגער אױך נעםאכט םענליך זײער אונטערנאנס דער שלעכטער םאר• קער, די טאליטישע רעכטלאזינקײט און דער נידרינער קזלטו• רעלער םזנב םון די נרײטע םאלקס׳םאםן האנן געמאכט םענליך די נאהערשונג םון אײן םיטלטונקם נרײםע נעניטך, און װען.עס איז אויםנענראכן ערנעזנװאו אנ׳אויםשטאנד האט ױך הםיד אײנ• גענענן דער הערשענדער מאכט עם זנו אונטערדריקן, נאך אײדער ער האט דך םארנרײטערט װײטער; װעגן א נעםײנזאטען נלײכ• זנײטיגן אויםשטאגד םון די אלע אונםערדריקםע םעלקער האט נא די דעמאלטינע טיטלען םון םארקער ניט נעקענט יק קיץ דײד. אחױןײדעם האנן זיך די הערשעד ויםיד געשטיזנט אויף די טרי• װילענירםע קלאםן םון די אונטערדדיקטע אוםוח נוםא, אזוי לםשל, נעת דעם אויםשטאנד םון די חשםונאים, זײנק די הערשענדע קלאםן םון יהודה געשטאנק אויף דער זײט םון די נריכן, דאם• זעלניגע איז זנום םײל םארנעקוםען נא דער לעזנטער םלחמה פון די אידן םיט די רױםער, אין דער זנײט םון חורגן. יעדער נאזניאנאלער אױםשטאנד אמ נעװען נלײכזנײטינ אויך א םא• זניאלער. םון דער אנדער זײם האט װענן אינערנעגעפנקײט און טרײקײט םון די אונטערטאנק זנו דער םלוכה קײן שום רײד ניט נעקענט דק און אםילו די הערשענדע אומה נוםא איז נעװק אין .44^^044^^ 4 4 4 4 ^^^444^^^ 4^^ .^4444 ^^4^4 4 4 4* ױך זנושטאלטן אױף הערשענדע און אונטערדריקםע קלאםן, און עס איז נעװען נענונ אז א נײער הערשעד זאל אטהאלטן אײנינע נזנחונות און אז נלײכזנײטינ זאלן םארקוםען אינװײנינםטע סא• זניאלע אויםרודעדועק, אז די נרעסטע װעלט-טלוכה זאל ױך 14 11141< 4 4^4 * - - - -־- *־■**• ^44^^4^^ ^^1^^ םםרםונוערםוולן♦ מוץ וױן חמדשו װערם דעחרידם, װי מרעה האט מודא נעהאט, אז זײנע אידישע קנעכט זאלן ױך ניט םאר• אײנינן םיטן אוײםערליק שונא און אװעקנק םון לאנד (והיה ני תקראנה םלחםה ונוםף גם הוא על שונאינו ונלחם ננו ועלה פן האדץ). אויך דא םלעגן ױך אויםנװײנינםטע און אינעװײנינסםע קריזיםן םארניגק זנוזאםק♦ און אזױ זעהען םיד טאקע, אז אין א םשך טון ססז^-ססד יאר האנן ױך געניםן םינף װעלטסלוכוח; שטארקע סאזױאלידיםעדענזױרטע נלידערונג און א ץיכן האנדלס• םארקער, װי דאם אמ קענטינ םון דעם נעמףףנוך םוןמזאםודאכי•)♦ די נאניאנאלע םלוטע װעלבע קוםט אונז אויס אזױ נאטירליך, אמ אין אלםערטום נםעט אוםנאקאנט און נאזונדערס אין םא• דעדשםן םזתז האנן ריין נאניאנאלע םלוכות נםעט נש עקזיס• טירט♦ תםיד ױינק די םארשיידענע אוסות נעװען אונטערטענינ אינטער די נרױםע םלכים םון אשוד, נבל, מנרים # א. װ. שױן אײדער די אידן האגן אײנגענוםק נגק אמ נאנץ ננק נעשטא• נק אונטער רער אויפערהערשאםט םון םנרים, נאך םריעד האנן דארק נעהערשט די נבלים, שטעטער האט אשור םארכאטט די םאכט אינער טאלעסטיגע, דאן װידער נבל,.נאכדעם די םעדםער, די נריק, די רױםער א״ א. װ♦ םאר דעד נאננער צײט איז טאלעםטינע נעװען זעלנשםענדינ נלױז א קנאטע 300 יאר םון דוד ניז נלות ישראל און קגאטע 100 יאר נאכן אוים• שטאנד םון די חשםונאים. אחוין ךי דאזינע נײט אמ טאלעםטינע און אויך די איפרינע שבנושע םלובות נעװען מםיד אונטער דער ^44^ 44^4^^ 44^44^ .444^ ... אױבערהערשאממ מוץ דער אײנער $דער דער ןונדערער װעמו- מלוכו/ װעלכע ה^מ באהערשמ אץ דעד צײס די קולנװד״װעלטן - - - - - ^4^^ 4^4 44^1^4^4^4 ^4^^4^4^ 44^^ 44 444^^^ אזױ װערט שױן אין חנ ך אחשורוש נאנייכגט אלם א םלך אינעד הונדערם און 7* מדינות. - םון דער אנדער ױיט האנן יםיר אק אלטערטום די שטאט• םלוכה די אוױ נערוםענע טאלים. נאזונדערם טיטיש ױינק אין דער הינױכם ױ נריכישע םלובות♦ נםעט יעדע נריבישע שטאט איז נעװען אםולקאם זעלנםטשטענדינער םלוכה׳אתאגמם, אםילו םאראײנינוננק םון עטליכע שטעט ױינק דארטן נעװק ניט קײן אםטע ערשײנוננ און אויף דער קלײ ער טעריםאריע םון נריבנ• לאגד האק עקויםםירט אטאר חונדערט זעלפשטענדינע םלוכות. דער דאזינער טי• םון דער זעלנשטענדיגעד שםאט׳מלובד״ װעלכע ־ נעמט נלומ ארום דעם ארוםינן לאגתעגיט איז נאוונדערם כאראקטעױסםיש םאר דער האנדלםשטאם, דעדהויטט די שטעט, װעלכע האגן ױך נעםונק גײם נרענ ים און װאס האנן נעהאט א נוטן האםץ, אזױ לםשל ױ נױק און זנו6 טײל ױ םיניקער (נידונים). םיר האנן אלזױ אין אלטערטום זנװײ קולטור טיטן, װעלכע שאםן ױך אנטשטרעבגדינע טאליטישע םארםען, דאם אמ םון אײנזײט, ױ טײך׳קולטוד מיט דער נרױסער זוענטראלער סלובד״ װעלכע נײט ארױם איגער ױ נרעניזנן םון דער אײנזנעל• נער נאזניע, םון דער אנדער וײט, ױ קולםור םון ױ האםן״שטעט םיט דער שטאם׳םלוכד- אין ױ' ערשטע, האט נעהערשם״על טי רוב ױ קינינליכע ניודאקראטיע, װעלכע האט רענולירט דעם װירטשאםטליק און טאלינױשן לענן םון לאנד, אין דער זנװײטער, דאנעגן האט נעהעדשט.דער שטאטישעד נירנערטום, נאזונדערם דער ױיכערער נירנעדטו^ אנער אקוראט װי עטקקןקײן ױיד ניט זײן םון א נאזניאנאלער - ־** - -—* ^^4 444^ ^444 4^4^ ^^^4 4444 ^44 444^^^4ט^4^ ^4א^44 מלוכה קען אױך קיץ קװם רײד ניס דץ םץ ןן נ&די^נ&רעד קולסרר♦ אוױ װײסן םיר טון ױ טאמלען םון תל״אליאםארנא••), - 3 * •) אק יאר 1ס*1 איו נע&ונק נעוזאק א נעועץ־נוך םון םלך- הא&ודאבי, װאם האט נעקיגעט אן ערך ססס< יאר םאר כריםטום; דאם אױ סםמ&א דערועלבער םלך, װאם װערט דערםאנט אין בראשית י׳ד• אונטערן נאםען אםרםל. .**) אק ד*1# אמ אין םצױם אױםנעגראבן נעװארן אן ארביװ םון ט טלך םק נעדים, װאו עם אמ נעםונק געװארן ױ אאלימישע קארעם< ■אנדשץ זנװישן דעם םלך םון טגרים און ױ םלכים פון בבל און חתים, און נאװנדערם ױ בריװ םון זײ נוירשטן םון נגק זוו זיער אױבערהאר, דעם %ך םון םנױם. ױ דאוינע קארעםיאנדענץ .. שטאםט טון 14<םן יארהוגדערם ם. בר. 0 ס