Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

62< 1 ד 6|8^)לע 1<ון וױופשןןפ^י&ע •|(ו־חעלטנישן ד* זוידץ *ץ ןןלסעיסם♦ 65 די םאציאלע און װירםשאפטליכע פארהעלטנישן בא די אידן אץ אלטערטום א; מעגעם ׳ וח! חס11ט( *161> שעות11גו1־ז6ז<^*ו1ס15־ז 1 €ו0 1)||)א •סי אמ נראשית, דער םחבר םון דעם דןןדגן קאפיםל היןט שוץ לםי עזץ נאנץ נרויסע ידיעות םון דער דעם^לםינעד װעלט און ער םאכס דעם •רוװ זװ דערקלערן, װי אזוי די מקאנגוע װעלס איז אנטש&אנען, ער פדילט מדן םארנאנדער די םארשײו־ענע 1 םעלקעד ארף ראםעס, אויף די בני ש0/ נניןזםאון נגי יםת. אנער אױןי ם^ליםײט איז םאלעסםינע נםעט שםענדינ נעווען ו *•הײננינ םון די שכנותרינע נרױםע םלוכות, נבל אץ םצרים.| םאלעסטינע איז נעװען דער קאםםםלאץ און אוץ דעד קאםם־| ^ניעקם זנװישן די ד^זינע נױדע פלונות♦ דער כאראקטער םון דעד םנרישער קולםור װערם קודם<ל• נאשטימם חדך איר נע^גראםישעד לאגע. אין םצריס נאזונדערס אין אוינער נמרים, נײם בםעם קײן רענן ניט; דןך־ איז ד אײנע?. םון די םרוכטנארסםע לענדער אין דעד װעלם, ד$ס איז מדאנק(' די יערליכע אינערםלייזנוננען םון נילדם. אק נ$ר דאס לאנד,, װעלכע װערט נאװאסערט םון נילום, װעדם קולםיװידנג דאם איברינע איז א מדנר. צו דעם זנװעק אמ דװץ דזןס-נאנצע לאנדי דורכנעסירם א קאנאל׳סיסםעס װעלכע רענולידט די באװאסעדונ^ בדי $נער.זװ האלטן די זעהר ק$םםליזנידטע קאנאל־םיסטעם אין *רדנונג, איז נעװען נויטינ א שמארקע זנענטראלע םאכנ^ און שוין אין דעד עלםעסםער צײם ה$ם זיך אין ױ הענם םץ מצרישן מלך נעםונקעישם נ$ר די •זןליטישע און מיליםערישע םאבם, נ$ר אויך א נרויסע עק$נ$םישע םאכם. אזױ װערט, לםשל, איןן חוםש דעדצײלט, נראשית םז♦ 13, אז אין םצרים הן^ם די נאטמן ערד נעהעדט צו םרעהן, און דער רערצ״לער דעתןלערם דאם דערםיפ^ װ$ס נשעת דעם נרויסן הוננער האנן די םויעדים םאר< קויםם זײער עו־ד םאר די מבוא/ װ$ס יושף ה$ט זײ נעגעבן. דעם אידישן רערצײלער זיינען די דןןדנע םצרישע םארהעלםנישן נעװען םרעםד. אין ישו־אל האט עקזיסםידם א שםארקער םדײער סויערםרס װי טיר װעדן דאם זעהן װייסער, און ער האם דעדינער נעזוכם םאר דעם א דעדקלעו־וננ. דעד נילום איז אויך נעװען דערי װיכםינםםער םארקערס״םיםל םון מצריס סען דארף נעםען אין אכנב אז נאנץ םצרים לינט בײם נילום, םצרים אמ * דינעד םאס לאנד םון דורכשניםליך 20 קילאםעםער די נרײם, װ$ם צים זיך םאזע דעם םײך. דאם אלץ האט סיםנעװירקם אז שויןאין דער עלםעסםער צײם זאל דזן אנםשםײן א העכעדע קולםוד־ םיט א שםאדקעד, צעננװ־א־ ליזידטעד •אליסישער םאכפג במעם דעםזע^נינן מוחוקטער ה^ם נעםר$נן די נכלישע. קולטח־, אויך ד^רטן זײנק עם די םײכן םרת אוץ חידקל, װעלכע באשםיםען דעם כאראקטער םון לאנד״ אױך זקו הןוט די נויםינקײם אין רענוליק די נאװאםעך וננ נעםידם צו דעד םארשםארקוגנ םון דער קינינליכער םאכם, אויך ד$ זײנען די טײק דאם װיכםינסםע םאדקעדס״םיםל.־ אק אװי װײסן טיר, אז אין די נײדע לענדעו־ הןט שוין אין דער עלטעועד ציייט עקזיסםירם א שםארק םארטנע״ שריםענע קזלטװ, און שוין ארום סססכ םאר כריסםוס נעםינק י םיר אין נבל א שםארק אנםװיקלטע שפקםישע קולםור, א די װירטשאםטליכע געשיקטע םון אלםערטום איז דער אם־ װײנינםטן אויסנעם^רשטער נענים םון דער אלםער נעשיכםע. אין דעם אמ שולדינ קודם נל דער כאראקטער םון אונזער םא• םעריאל, םיר זײנק על •י רוב #ננעװיזן אויף ליטערארישע דענק• ־ םעלער, װעלכע נאקענק אונז, אמו/ םים די נייסטינע שטרעםוננען װי אויך םים די •^ליטישע *אסירוננען, װעלכע דערצײק אונז ׳$נער זעדר װײגינ װעגן דעס װי אװי די םענשן ה$נן נא־ ׳ םרידיגט זייערע נעווײנליכע ט^ניטענליכע הצםרכותן• דער ד$־ װנער םאםעדיאל איז $נער נןקי דערצו זעהר אן אײנזײטיגער. אין דער ליטעדאטװ־ נעםינק םיד נים אוםעטום די #•שםינלוננ •44^•^ ^,!•4 4444444 ••4• 444^4^44 םון דעם םןןלקס<עק ננללן עס זײנק מםיד נעװיסע נקןציאלע ניוק, װעםעם לעננס״מנאי^ #נשויאוננען,. און אידעאלן די לי־ םעראטוד שםינלם *•. נאזונדערם דארף םען ח>ם געםק אין - --* 444^^^^^ 444^^^^44 ••4 4•^(■^ ^4• $ןכס/ װען םען וױל אדסםװרשן די נעשיכפוע םק יקודאל• םיר .44•^• 44 ^•^44 •א444•• •44• 4^^^^^ ^^4 ה^נן היינס עוס^נ 6 מנץ קליינעם םריל םון דעד מלפוער ירדי־* שעד ליטעראםור, ד$ם זײנק לי, װעלכע זײנק נעםונק נעי װ$רן םאר ראוי ארײננענוםעץ צו װעק אין דעם נלל םון די הײלינע סםריס אינם חג״ךן די איצרינע, די װעלסליכע ליטע־ ראטה־ (םםרים החיצוגים) זײנק םארלןץן נענאננק. אנער ארך דעד כאראקטעד םון די םאטעדיאלן, װעלכע םיר האנן נאקומק אדאנק די אױםנראנתנק, װזןם זײגק נעמאכם נע־ װאוץ םאר די־לעצםע הונדעדט יאר, אמ אן אײנזײםינער. עס איז םארשטענדליך, אז דעם גרעםםן װידערשםאנד קענן די צו־ שסעתדע נזצת םון דער נאםור און די םענשן האנן ארװםנע־ --•-•• 4.44 — •4^^•^• ••4(• •444^41•^ •44 ••44• 4144 ױיזן נים די ודמעדנע ןןדער לײםענע ודיזלאך םון •ױעד, נ*ר די װװלװק, סעםסלק און קברים םק די הערשנדפע קלןןםץ♦ אױך •♦ 44• ••4 ^4•^^^^ 4• 44^^• 4 •ןא• •4 די װרכע^ל^גמנ ניפו אונז דעריבעד װן אײנזײסיגן גילד םון די סװוהעלפונישן םון{ןלפוערנװם♦ עס איז דערינער םװרשםענדליך, 44• •^^4 -• - - - - •׳^״• -׳-• •4^^ •4 •^^•!•41••^^•• •!^••א• װז װעק װן אדסנוירליכן בילד םון די װידפרמםפוליכע סװרהעלס״ .44• •4א^4^4 ••^44• •^4 4••^ 4444 44• 4^.44^ •4*4 נישן םדן אלםן ישראל קק קײן שזס רײד ניט זײן, םיד װיק דא מװיז •רוװן, אױף װיםיל ס׳איז םענליך בא דעם טצב םון אונזערע םאטעריאלן, נעק אן אלנעםײנעם אינעדנליק אינער דעי װירםשאםםליכער און םאציאלער אנםװיקלוננ םון אלטן ישראל, די נעשיכםע םון ישראל אמ אײנג םארנונק םים דעד נע־ שיכטע מץ אלםן םורח נבלל, קודם נל םיט טצרים אוץ נבל. שוין אין דער עלטעסטער צײפב נאך אײדער די אידן הן^נן - - - - -־ •4^^^^•^^• - - ׳ - 4^4 4^ 4^4^^%4• .4^4^44 םארנוטק •אלעסםינע, אמ דער האנדלסיםארקער צװישן •** לעםטינע אוץ זײנע שכנים נעװק זעהר לענעדיס •אלעםטינע נעםינט דך איץ םיטלטונקט צװישן ױ נײדע נרױסע קולטוד צענם־ רעס &ק אלטעדםוס גבל און םצריס םוץ דעד אנדער זײם נרע־ נעצט זי דך םים ױ האנדלסיצענטרעס םון דעד אלטער װעלט •4• .•^ 4.• -•^• 4^^ .• 4^^ 44 •41^44 •4^ ^•4 4|4%^44•^^•^^ כדם בוד און בידון♦ װ$ס םװר א רןןלע דעד אינםעתאזױ$נװ* 1^•^^.•^•^ ^4.14 . ^^^44* ^•444•^• 144•^•^• 44444 44••^^•^•^ לער םארקעד וקןט אין ישראל געשטילם באװײזט אתז אםנודםםםן דעד םאקם, װזןם שדץ אין דער עלםערער צײם אמ אין ישראל נעםאכם נעװ$רן א *ומו םון* היםם^ױשער נעץנראםיע, ד^ס ס