Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

67 2<^ די סאביאלע ><ון לדדסושס6כוליכע 8|ןדסעלנוגי<>ן ז* *ױ*ן *ץ ם םיר קענק דך ד$ ניט אישטעלן אױםםארשן די זױינו אײ־ דער די אידץ האק נאך םארנומק בנק, די אזױ נעדוםענע םדברי זריט, םיר האבן אינער דער דןךינער *ײט קײן שום םאםעריאלן ניט און די דעחױילוננען, וד^ם םיר ה$ק אין חממו איבער דער זיײט םון םשד״ זײנק אנגעשריבן נעװארן א סך שםעטעד אק האבן א קנאטן היסטארישן װערפג די היםםארישע זיײט םון ישראל הײבט דך ערשם אן םיט די ערשסע םלכים, ערשם םוןי דער' צײט האנן םיד היםםארישע דענקםעלער. םאלעסטינע ליננג װי מיד האק שױן אױק נעזעהן, אױםן װענ צװישן בבל און נמרים. אנער אויב דארק זײנק שױן אין דער עלםעסםער זריט אנטשטאנק נרױסע םלובות, זײנק די מנאים אין םאלעםםינע לנמרי אנדערק אין נמרים און אין בבל זײנק די טײכן נדאדע דער בעםםעד םאראײנינוננם׳םיטל, אץ םאלעםטינע איז נראדע דער ירדן אײגע םון די םבות םון דער םאליטישער נוברעקלוען םאר די םרוכטבארקײם םון לאנד שםילט דער ירדן כםעם קיין שום ר*ל ניט, אבער אױך דער שיםסיםאר• קער איז אויק ירדן אוםםענליך, זנוליב זײן האםםינן םאלן; די - קװאלן םון ירדן לינק •52 םעםער איבעל דעם שםינל םון מיםלייננ דעד ים המלך, װאו דעד ידדן םאלט ארײן,-לינט 393 םעם. אונםערן שםינל םון םיםלייע און דאם נלויז בא א םרו.ק םון 200 קילאמ. דער ירדן נוםײלמ אױף אזא אוםן םאלעסטינע אױף נװײ באזונדערע םײלן, םערב און םזדח •אלעםםינע. םאלעס*- טינע איז אנער בכלל א בערנינ לאנד אק אויך דאם איז ניט ניננינ םאר דער אנטשטײאונג םון א נרויםע, נענטראליזירטע םלוכד״ אויך די װירטשאםםליכע םענליכקײנק זײנק נוליב דעם ניט אוםע־ טופ נלײך, נעת אין די •לײנק, באזונדערס אין םיםל אק אק נםון •אלעםםינע איז םענליך די קולטיװירוננ םון מבואות און אויד םק װיק און אײלבערטן, איז יאגעגק דעד דרום (ננב) אק אויך םזרח •אלעםטינע םעדער נונעםאםט םאר םי און שאף׳וזאדעי װאניע. אק די לענםע נעניטן, האק םעד נעװאױנט די םאםטוכערישבטים, דאנענק אין די ערשטע איז אױםנערוםק אנ׳אײננעזעםענעד םױערםום אק ס׳איז אויך נעשאםן געװארן א- שטאםישע קולטור. אױך םון ים איז ישראל נעװען אםנעשניטן, דעם דדוםדינן ברענ םון םיטליים האק םארנוםען די •לשמים, דעם נםון ברענ, די נידונים. נישט קוקנדינ אויף דעם װעם אבער זײן םאלש נו מײנק, אז טיר האק אק •אלעסטינע נו טאן * םיט םרימיטיװע םארהעלםנישן. דעד אינטערנאניאנאלער םאר• קער איז אםת נענאנגק נום נרעםםן טײל ניט חדך •אלעםטינע דאך האט ער בארירם •אלעסטינע און נום ם״ל אמ ער אויך דורך, דװץ •אלעסטינע, םיר האק שױן געזעהן, אז אק 14יטן יארהונדערס האם שױן •אלעםםינע דעתרײכם אהויכע קולםד־עלע מדדנד״ און אויך די עלטעםטע נײם םון ישראל איז נישם •ריי םיטיװ, דאם באווײק אונז אםבעסנק די דערנײלונגען םק שוםטים און שםואל. ׳ אין דעד נײט םוןיח שוםטים איז נאך א נרױסער טײל םון בנק נעלענן אק די הענם םק די מענים, עליםיירוב זײנק עס נעװק די שטארקע באםעםטינםע שטעט, װי ידושלים, םנדו, מענך * * װעלכע די אידן האק נים געקענם אײננעםען, אק אק םשך פון די נאננע נײט םק די שוםטים דױערם דער קאםף אוױשן די איזק אק די נגענים. ירושלים איז ערשט אײננענוםק נעװארן חרך דוד. אבער שון דער דאוינער קאםף םדאנם ניט בלױז א נאזױאנאלן כאראקטער,• נאר אױך א םאניאלך, עד איז ניט אק סוף םק 8יטן יארהונדעדט האט אשור באהערשם נםעט ח נאננע דעםאלםינע קולטוריװעלם, נאכדעם איז נעקוםען בבל, דאן םערםיען, נריכנלאנד און לםוף רוים״ אױף א קורנע נײם ױינק, נוליב סבות, װעלכע זײנק אונז נאך ניט באקאנם, די םלוכות םון םנרים און בבל אזױ אםנעי שװאכט נעװארן, אז װעק םארכאטן םרעמדע לענדער האק זײ נארנימ נעקענם םדאכםן אק ח םעלקער םק סיריע אק •אלעסי טינע זײנק נעבלינן אהן א*וםרו*סיק דאס איז נעװען ח נײט םון 12יםן ביז 8״טןיארהונדערם ם. בר. אין דער דאזינער נײם חנק אק' ח אויבנדערםאנםע לענדער אויםנעקוםען זעלבםטי שםענחגע נאניאנאלע םלוכות און אײנע םק ח דאזינע מלוכוח איז געװען ח םלוכה םק ישראל, נלײכנײטינ םיט דער אנטשטײאונג םון דער זעלבםשםענדינער נאניאנאלער םלוכה איז אויך אױםנעקוםען ח נאניאנאלע קולי םור, דער נולםםטער אויםדרוק םון דער נײער נאניאנאלער קולטור איז די נײע אלףיבית שדיםט, װעלכע איז דעםאלט :עי שאםן נעװארן. מיר האק שוין נעזעהן, אז נאך אין 14׳םן יאר־ הונדערט האט אין בנק נעהערשט ח בבלישע שריםט און שםראך♦ דאגענען באמערקן טיר םק 10יטן יארהונדערט אן ח נײע אלף׳בית שריםט, װעלכע ח םיניקער האבן שםעטער עם אריבערגעטראנן ,נו ח גריכן און םק ח נריכן איז עם דאן נע־ קוםק נו אלע אײראפעאישע םעלקער. אז ח דאױנע שריםט אמ אנטשטאגק אק םאלעםמינע איז זיכער, דאם באװײק שוין ח נעםק םון ח אותױת, װי לםשל, אלף (ארינד) בית (אשםונ) נטל(א קעםעל) דלת(א טיר) # # װ♦ און װעלכע ח נו״כן האק נלײכנײטינ םיםן אלף׳בית איבעתעװםק ♦). װאס םאר א קאי לאסאלע װירםשאםטליכע, •אריטישע און סאניאלע איבערקע• רעניש עס איז נעװען נײםינ, בבח עס זאל קענק אױםקוםק א נײע שריםט אק נײע קולטור שםראכן, קען-מען ױך ערשם דאן םארשטעלן, װען מק באטראבט ױך, װי עקשנותחג ניט נאר א שםואך נאר אםילו א סאראלטערטע ארטאנראםיע האלט ױך אײן, אםילו בא ח םאדערנע אײראםעאישע פעלקעו, ח םנרים האבן שױן לאגנ ערםונק ח אותױתישריםם און האק ױך דאך אין םשך םון 3000 יאר ניט נעקענט באםרײען םק רער אלטער שחםט׳, און חער יעראנליםעןישדיםם אמ געבליק א נעטיש םון אותױת, ױלבען און װערטערשריםנ^ םען דארף נעפק אין אכט, אז אזא רעםארם קעך נים ארױםנק םון דער איניניא• טיװ םון ח געבילדעטע שיכטן, װאס קענק שוין ח אלטע שריפט םאר א זעלכע איז ח אלםע.שריסט שטענחנ לײכטער םאר דער נײער, װי נוט ױ זאל ניט חן, נאר דאן װק עם קוטט *ױף א נײער קלאם, װעלכער האט א באדערםניש אין א נײער שריםט אק אק א נײעד שםראך, קק א נײע קולםוריש*ראך אויםקוםען, דאם אמ םארנעקוטק אין אײראםע אין 15יטן אק 16ינק יארהונדערט, װען מק האם ױך באםרײט םון דער םיטלעלטעחשער, לאטײני׳ שער קןלםור, ענליך, און אםשר םק נישם קײן קלענערער בא• דײטונג םאר דער םענשליכער קולטור, אמ נעװען ח אנטשטײ• אוננ םק נאביאנאלע טלוכות און נאביאנאלע קולטורן אק נעביט םק םיריע אק •אלעםטינע אין 11יטן אק 12׳טן יארהונתרט•, אק װיל מען םארשםיק ח אידישע נעשיכטע םוז םען קודם בל נעםק אק אכט^דעם דאזינן םאקט♦ , - —_?,< •) בא װעלכן פאלק זײ שריפט אמ אנפושםאנען װײק םיר נים, אז ח בידוניס זײנען נעװען די ערםינדער פון אלף׳בית איז בלװז א השערדי. ס