Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

אכזדיותדיגן קאםף מיטן כאנאר און *םסוליכע םארנרעכענם♦ ס׳איז אגער אוטםענליך צו אײנםלאנזק דורך רעארעסיעס ערליכקײט אין ל*נד׳ װאו די •עדזענליכע רעכט װערן אזוי •רינציאעל #•געלײקנט, װאו די םאכט רענולירט אלע עקאנאטישע נאזרהונ־ נק אןן םישט זיך ארײן דןךט, װאו דעד נםװן טאר אירע םארי טדעטער איז׳זעהר נרויס. די עק$נ$מישע און סךאלישע אױםלענונג םוץ די אידישע םאסן װעט מענליך זײן נור דאן, װען ס׳װעם װידער אויםנענויט װעק די נאסנע רוםישע םאלקסװירטשאםט, רי לעזנטע אנער נעםיגט ױך אק א נעםערליק זנושטאנד און ם׳םוו אנגעםק ענער• נישערע טיטלען כדי אויסזנוםיידן װײטערדיגע קאטאסטראטעס. דער נע״ם^ט אביםל אוי*עלענט די עקאנאםישע טעטינקײט אינם לאגד, $נער נק* גיט געשאםן די נױטיגע תנאים פאר דער אויםלענוגנ םון דער רוםישער ם$לק*װירטשאםט. די אידײע זנו שאםן א םלוכה׳שען קאםיטאליזם אונטער דער הערשאםט םון דיקטאטור איז דיועלנע אוטאםיע װי די באלדינע םארװירקליכוננ םון קאמוניזם נוםא. כדי די אויםלענונג םק רוסלאנד זאל נעהן שנעל, םוז די םאכט זיך איננאגק אםזאנן םון קאםוניזם, נא• נרעניזנן אירע םונקזניעם און ערקלערן םרײהײט םון זױװילן םאר• קער, דער שוץ םון םעדזענליכן רעכט און םון אײננםום דארםן ערנלזט נאראנטירט װערן, נור דאן װעט דער קאםיטאל װירקליך קאנק נרײננק נחנן און ס׳װעק נעשאםן װעק די תסױם םון א םרײ לענן און םרײער ארנעט, די אידן קאנק שטאלץ זײן םיט זײער איםוניטעט קעגן גדלומ קײן ניטעד, קק לאגעד, קק װײןיקעלערס האנן זײ ניט נערא• נעװע* אנער די מנאים, װאס האנן דעזארנאנמירט דאכ נאנזנע עקאנא&ישע לעק .און סארװאנרלט יערע עקאנאטישע טעטינ• קייט אין סםעקולאזניע, האנן ניט נעקאנט ניט אםרוק דך שעדליך אויך אויף דער •סיכאלאגיע םון דער אידישער באםעיקערת^ און אט די תנאים האנן דך נאך ניט םארנעסערנג נא אזא םזנב שװיטט ארױם אוים׳ץ אויק אן די נײע אידישע נורזשואזיע, װאם נאשםעהט םון די העכערע קאםעחניעלע רעגירונגקינאאטםע און נעםםאנעס. אט די נײע נורזשואדע איז נאנץ ענעדניש, אנער ד שטײט אויף א סך א נידרינערע םאראלישע םדרנד״ אײדער די אלטע נורזשואדע, װאס איז אויסגעװאקסן אץ נארםאלע מנאים םק רעכטקךדנונג דער נרױסעד אנטײל םון די םאכ*ארנאנק אינ׳ם עקאנאםישן לעק, די םאראײנינוננ םון דער •אליטישער און עקאגאמישער םאכט אץ זײ הענט םון אײנע און דױעלנע •עדזאנק טראנט אריץ א םיםע דעםאדאליזאזדע אינ׳ם לענן. דער' רוסישער נאאםטער איז קײנםאל ניט געװען נאזז^נדערם ערליך, די שװאכע רעכטליכע נאראנטיעס םוץ דער נאםעלקערמג האנן שטענדינ נורם געװק צו נעמק כאנאר. אנער די לאנע איז א םך עתער געװארן איזנט, װק די קאםוניסטישע סיסטעם האט געםאכט דעם אײנװאוינער לחלוטץ רעכטלאז אוץ די םאכט אומ• נאנרענינט אוץ אויםער קן^נםראל, םוץ די הויכע קאםוניפטישע סםעדן װעדץ פון זױיט זװ זױיט ארויסנענעק נאםעלן זס־ םיוץו אנ׳• די אידן אין דײטשלאנד ד״ר יעקב םעגאל £1חס11]ס1115ט0 חו טו(] ־ 0*$£0 <1סס*ג .<1 ססי װאוינער. אזױ װי אץ םשך םוץ די לעזנטע יאוץ איז די אײנװאנ• דערמג נענאננק דער עיקר אץ די שטעט,אינערהױםט קק נעדלץ, קאן דערינער משער דץ, אז איזנט ^ואוינק אםשר #5% םון אלע •רײסישע איזץ אץ די שטענג םוץ דער אלגעםײנער נא< םעלקעדמנ האגן אץ 1#10 יאר נעװאױננו אץ דארף עפים םעד םץ א העלם* דהײנו 63%. ם׳איז אינטערעםאנט נענוי זנו נא• טראכטן אט די אנטװיקלמנ, װאם האט אזא טץ םונדאםעגטאלן װערט םאר׳ן נאנזנן םאלקסלעגן, טאר אלע לעננסטמקזניעס און טעטיגקײט םונ׳ם םאל*ן. ס׳האק געװאוינט: דערםער שטעט 21 % 46674 173199 אץ 1849 יאר ״ 21 68648 256812 ״ 1871 ״ ״ 16 69721 319991 ״ 1896 ״ ״ 12 62661 363276 ״ 1910 ״ שרן זנודיק טיט סד יאר האם דעד רוב םונ׳ם •רײסישן אידנטום נעלענט אץ די שטעט, שוין דעטאלט האק אץ דארף נעזזאױנם נאר אײן טינםטל טון אלע אירן. אנער ערשט םון 1870 יאד אן איז דעד קאנזנענטרירונגס*ראזועס געװען שםארק און גולנג םוץ אט תר זנײט אן טרעםן אױך ארױס אלץ שטארקער און נולטעד מ אלע־נענאטיװע עדשײנוננק, װי םארקלענערונב םון די נעגורט׳זנאק, נעםישטע חתמות, שםד, אײנזײטיגער •ראםע• םיאגעלער זנװאטענשטעל. (הםשךן נאך דעד היסטארישעד נאטראכטמג לאמיר דך אוםקערן צופ הוה און אױםםארשן די װיכטינסטע דעמאנראםישע םראנן •ץ דער אידישער נאםעלקערמג אץ דײטשלאנד: 1) די םארט״לוננ צװישן שטאט און דארף. 2) די םארטײלמנ לױט׳ן נעשלעכ* 3) דער צו־זאםקשטעל לױט דעם עלטעד. 4) די םארטײלמנ 'לױמ׳ן םאמיליען׳מצב. 5> דעד צוזאטענשטעל לויט הײם און נענורט׳ארט. 6) דעו־ צחאםענשםמל לױט די קראנקײטן. אויך נײם נאםראכטן אט די אלע םראנן װעלן םיר םוק נרײנ• נק נאזמדער יעדערע םון ױ װיכםינםטע םדיגוו^ װײל קיץ אלי נעםײנע םטאטיסטיק םאר דער גאנצעד דײטשער מלוכד, איז ניט םאראן• אין םרײסן האנן אץ 1910 יאר נעדאוינט: אץ די שטעפ. 303276 אידן 87,68% אץ די זיערםער. 62661 ״ 12/42% ס״ד״ 416926 אידן 100% אט די ציםערן נרטינן דך ניט אין קײנע •ירושים, װײל זײ .יױיזן אחײס נולט, זאז נטעט ניץ צענםל םון אלע •רײסישע איז־ץ זײנען שױן םער וױ םימ סו י$ר צרריק נעװעץ #פואמײשוע אײנ״