Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

אוםנעדענועניש. אק דעדועלנער זנײט ה$ם ח יויױ׳*ע נ*סעל> גןערתג ת ודינימד מליייז *ז ט*נר*סק♦ זװלינ תר נןוענט׳ קײם זנו דעד אױלחאער נרעניץ איז ת אױך לעגעדינעד דעד מעי■ חתאװיסםױש׳ װעלבער קוסמ $נעד םןף־ אין אריםינױס־ע םןורםק. די געלי׳םלאבות, מץס םלעק םױער אדיםארנעםן םק ריער אײ׳ נענעד פחודה און םארקױםן נױיםע ארםיקלען, ט־ון אינט על םי רוב ארנענון םונ׳ם נאסםעלערם סחװ־ד־. און װערן?םס מןונדערנ׳ דינע אינער די דערםעד שנײדערם, מוועטעדם ובדוםה״ אץ ײקראנע נלײגט ױ עקןמםישע לאנע םון דעד אידישער באםעלקעדתנ.ג$ן העבםט טחיחנ. אינגאנק םאר$רימם םון די נםדרױנע טןונוקוםק םארס^נם ניט ױ אידישע מםעלקעחע םיניםום טון םיטלען, װץס איז נויפינ אױף נו קױםן םחודות, םא׳ םעו׳זולן, אינװענטאר׳ *הן װןןם ם׳קק ניט נוטרעטן זנו םסחר״ ניט נאײעםטינן ױך מים א םלאבר. א סן ׳םםעדן דער אוים׳ לענונג טונ׳ם סםחר אױך ױ אוםנעהױערע שטייעדן אױף אייװאם׳ האנדל נמד רעד ק^םוניסםישער םאכם, װעלכע איז נעזנם נ$ך אינט םײנטליך זנו יעדער *רויםװײז טון םריװאםער איניזױאםיװ. :ײ׳תסלאנד איו נ$ך ניט נעקוםק זנו דך םון דעד אוםנעדעטעניײ, און ױ קױף׳םעהינקײם םונ׳ם ד^רםינן םױערפװם איו איזנם זעהר קלײן. אין דעדזעלנעד זױיט װעק די נרױםע מוםעם איבעדםולט םון א םך אידישע *רנעטלןךע םחםת דעם מאסןקוםקונץ טון ־*םן׳^נגעמנועלםע, קום װערם דודכנעסירם כדי זװ םארקלענערן דעם מלובה׳נודישענג און אױך םחםת דעם םארקלענערן ױך םון דער אינדוסטריע.־ חדך ןןם דעם עװערן נמב עדקלערם זיך אױך דער טאקנג װןס יענעד טײל םון דער שםעסלדינער אידישער מםעלקש־מנ, װעםק ם׳ה$ט דך אײנגענעק זנו מקוםק אניםל ערד, האלס דן קמארק םאר איר און באםיט דך נבל או&ן אלײן ד זנו גאארבעק כדי אויף שםעגדיג װעדן נעל״ריגית אינעד איר. םארשםעהם ק־, אז זװלינ׳ן םאננל אין אינװענםאר און נעהעריגע קענםענײזון אמ ױ אידן זעהר שװער אײנזװ^רתק •די דזונדװידםשאםס♦ אםילו די נאםעלקערוננ םון די קדײנע אידישע קןולןןגיעס שםרעבט ױזןס גיכער דך אוםקערן אױף דיערע חוד׳ בות, נים געקוקם אױף אלע שװערינקײסן םון דער נײעד אײנןןרד״ נוננ און הגם אין אוקראיגע איז דער נאנדיטיזס נק* ניט איננאנק אױסנעװןע־זזלט׳ נגונע זװ א מדײטנדעם טײל םון דער אידישער מםעל״ קערתג אין אונךאינע םה םק, זװם מדרעק, ז$נן, אז דער ניד• הןןם דערװײר םאר אים נעבראכם נלױז ר^ס אײנזױנע: די םענ׳ ליסךט זװ מקוטען םאםעריעלע שטיזנע םון אױסלאנד םזנד אײנענע און קחבים, צום םוף סוז םק מ&ערקן, אז די סיניאלע איבערקערע׳ ניש וקום ניט נןר חרוב נעסאכם די סאםעריעלע ל*ע, נקר אױך אינמנק אתטעדנענד^נן דעם טף־אלישן מזנב םון דער מםעל״ קערתנ, די רעזדילוזױע וץם םאנאנדעדנעםרייסלט אלע אלסע ס^ראלישע םחת און ניט מװיק זװ שאםן נײע. די נאציןףאלי׳ ױרמנ םון מרםעגן, װעלכע איז חדכגעםירם נעװןןדן אונםערן מ׳ װאוםםן לקתנ: ״ראגעזזע דןק *גנעו־ןונעװעפוע־׳, םלענט אין בעםםן םאל ױין א ק^לעקםיװע חלוך■ םק םרעםד הןף און נונמ׳ אק עדנםטן םאל — אינױװיחעלע נױלד״ םארשטעהט דך, אז די מאצט הןק שטעטעד נעםרובם קעםםן םיט ױ זװדײזנםע אשםםינקםן סון ח מסן, *בער מ׳קק נים אויםשליסן םונ׳ם .לעק דעם ל$זונ4 מקק איז חדך *׳אױםןף־יסעםן סקור אײנם*י שױן אױיננעװןף־ק נעודףרן אק ױ םינסטערע םוחױ^ עד םוז שוק אויך װײםעד נױיננק ױינע טרױערינע װידקוננק. די אױםדעננדע אינדוסטױע און האנו־ל םוזן זמןףלן אוםנעהױערע שטײעו־ן, און דק• םוז םק דעקן ױ החנאװז םון רעד םלוכה חדך עכדסיעס• אלע קולנװריטנשסאלטן װעדץ שרעקליך חאינירט צודינן סאננעל אין נעלסםיסלק♦ ס׳איז נים םאראן קײן שום םענליכקײט זװ ןןטשטעלן ד$ס נםדדדינע םאלן םונ׳ס רונל, װןק טר^נט נק־ אריץ א נרעםערע דעקךנאנייחמ אינ׳םיעק^קײק לעק♦ . טןןר איינינע גרוםעס םק דער איױשער מםעלקעדתנ איז דער נע״ט נעװק 8 נװבד״ ױנט אלע םלוכזדשע עק^ןםישע אנ׳_ שטטלטן זײנק אינערגענױס נעזד^רן אױף װידטשאפםליכע טרינ׳ זדק, זינט לענק דקק ערקלעױט, אז םםחר״קענטעגיש תװ־ף ױק ח נדעסטע סעלה טק א ק^&וגיספ^ ה^ט ױ םלוכה ארױסנעװיזן $ נדױםע קכםראנע אױף סענשן םיט קןןםערזױעלע םעהינקײק, אק ןץק זעלנסטטארשםענרליך געםתק זײ אק א נרױםעד זנ$ל ^^|^| ^14 4^ ^£4א4||^4| ^44^^4|| *4^^^4 - ■ ■ ------- זמדישן אידן♦ םק דץסריערדינע אידישע ארגעטער, םק ױ איױשע אינםמינענטן װי 4יך םון ױ םריעדױגע בװ־זשו^ איז נענילדעט נעװ^רן 1( מדײטסיעד שיכם םק העגערע קןןםערניעלע סלוכה׳ מאםםע. איזנט לעק ױי שױן ניט םון קזנבד, גןף״ מקוםען שכידות א םך םידיארדן, םים װעלכער א נודזשואוער סדר װ$לט זקי אויך נש נעשעסט, אױף מתו אוםן שטילן די איזק זעהו־ * נו־ױםע, אםשר דןןםי׳ נירנדינע וקןלע אינ׳ם ־וזידעחװיםשםעלן םק ױ האנדעלםיםאחדנ• דתנק אק לוונזק אק ד$ם ניט נ*ר אינ׳ם םױערדיגן מחום, קר אויך אין זנענםרןול׳חסלאנד ניז סיניר איינשליסליך. ױ מנאים םון עק|קסישער טעטינקײט אין רוסלאנר מ אזא חורנן טונ׳ס / פראנםט^רט, מ דער װןוקלענדעד װזוליוטע, מ ױ קולןומלע שטײערן,־ *ײם שטעמ־ינן זורײנסישן ױך םון דער מובט אק נעונגל אין גענוגע רעבםליבע נאחונםיעס, זײנק זעהו־ שװער אק ט׳דןורף חןןנן ױ ענערגיע און זװטןוםוגגם׳םעהינקײם םונ׳ם אידישן אוגטעדנעסער כדי זװ נײקוסק ןןם ױ דןוױנע שװעדינקײק. דעי דינעד איז דער אידישער עלעטענט װדוי שטארק מורטדעק זנװישן דעד נײער נורזשקװיע♦ אםשר דעד רוב הןןנדלסיאונםעד׳ נעםמגק אין ניידע קרױן״שםעם נעהערן זװ אידן, װעלכע האנ׳ 4 4^ 44^^^ 4^^^^^^ 4^| 44 ^^4 ^| 44^^41 דלען אק ױ אלטע נענײדעס אק אםילו םיט ח אלםע שילדער םון ױ םריערדיגע מװאוסטע רוםישע סוחרים• ףו ױ נײע אונ׳ טערנעםער װעדן ^וםטלעקטירט נים זןזייםיל םק דעד *־יערדינער אידישעד נרויםעד נודזשתוזיע, װי טק נײע עלעסענטן. לויםן אלטן םאונעס זײנק ױ •חןםיטן םק ח נײע נור׳ ױםק4 די נעטסאנעס, ניס אווי נרױס, ןןנער זנװישן דער מלנעםײ׳ נער ןןרעסקײט װןורםן זײ דך אין ױ אױנן. ׳אזוי װי אױינלײגן נעלם אק טוקוחקזױע איז נעםעז־ליך, װערט דןןם נעלם אױםי .^4^^ 444^ 4 444^ 4^^44^^ז^׳4| 4144 444■^ גענוזנם אױף סטעקולאגיע, אױף קױםן חקםוס׳איטיקלען אק אױף דירעקטן םארברױך♦ די ניס נרױסע שיכט טו־ן ױ העמס־־ע קזוםערזויעלע טלוכהימאםםע און נעטםאנעס וקורםן ױך יעדן אק ח אוינן, אק זקןם שטיזנט דעם נלױק םון דער *רוםינעד מ׳ ־ םעלקערגנג או םון דעו־ רעוקולתיע הןןנן נעװאונק נוד ח אידן, אז ח טמשלה םונ׳ס ק^נװנמם איז ׳* ״איחשע םםשלה״♦ ^5ח גליקליכע שיבט םק ,נעטםוונעם•׳ איז ןןנעד נןןר * קלײנער םײל םון דער איחשער מםעלקערוננ♦ ח עקןןנןוםישע 41^■■ - - - ■ן ... ^44 44■ 4^4^^|4^4444 ^■^14 14144 ■||4 לןןגע םון די אידימע מםסן ק^ן זיך םסרבעסעדן ץחםם נדם ד״ױ אױםלענונג םק חםלאנדם םןולקסװיחימםט װ$ם הױנט ױך עו־שט ק. נעדן נינסטינעד איז דער םזנב אין װײםיחםלאנד. ד$רס איז דןוס טױערנװם ניט אױף לאנג^געװק וובןוניעקט םק קינװניסםישע עקםטעו־יםענמן און היוט אױך נים געליטן םק דעד ס