Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

53 די ס^ציאסעק^נןןםישע?אגע סין די זוידץ אק חשלאנד, >6 2 בעכועריקלאם םק טעטר^גראד און נעבראבט צום קוץךשטאדטער אױםשגהונד. די־םאכם ה$נ באח־יק זנו דערשגזיקן די שם*רקע, $נער ניפו םאראײנינטע ארםשפמנק. די טןלשעװיקעם הןוק נעי ק$נם םײעק דעם נצחון, װעלכער איז.*נער נעװק א צײטװײ• לינער. . די םאכט ה$ט םארשטאנק, *ז רענידץ איבער א •ויע* דיש לאגד קענץ די םויעדים איז אומםענליך. זי זקוט באשל^סן װײבער מאכן איר ק$םו־ניםטישע םןוליםיק און נק אויף הנחות־דעב םױערפצם, םון טאו־ט 1921 ה$ם זיך אין רוםלאנד *ננעהױבן די חקוםה םון ,נעם*, םוןי דעד נײער עק*נ$םישער •*ליטיק. ־ $נער די װענדונג אין דער עקזךןךדשער •וליטיק קום שק טזןרשטעטיגט♦ דער אױסעדליכעד און בירנערליכער קרינ און דער עיקר די ק$םחגיםטישע ם$ליטיק וקוק ניט ניור חרוב נעםאכם די רוסישע שטעס, ניוד אױך די םויערשע װירםשאםם נענראכט צו *רעסקײם. צום אוטנליק איז אינ׳ם י$ר 1921, װי ם׳קום ד$ם שוין ם^ראויסנעזעהן דעם ־מןורינן װיגםער, געװק אנ׳אױםערנעװײנ• ליכע טרוקעניש אין נאנץ דדוםירוםלאנק אזא אוטנליקליך יזךי איז נים נעװעץ זינט דעם שרעקליכן 1891 י$ר. דער םצב איז זןנער איצט נעװעץ אסך עתער װי םיט דרײסיג קר צודיק. דעםזךיט הןץם די רוםישק ם^לקםיװירטשאםט עקזיסטירט אלס * גאנצעד ^רנאנמם, די רענידוננ, הגם ד איז באשםאנק םונ׳ם אדעל, ה$ט דעם$לט חןןך געהאט די טענליכקײם אויסצונעק 150 םילחך גזןלד רובלם אויף די הוננערנדע. דעם$לם ה$ט נעהאט א בא• ׳ םרעף די נעזעלשאםטליכע הילף, ידי באםעלקערונג ה$ט דאן 4^^^^ 44^ ^44א ^^4 4444^4444^4^ נעקןךט דך םציל זק דודך אויםםארקויק םונש אינװענםאר, דודך וײטינע *־נםוד^ איצם ה$ט די םןןלקס^וירטשאםט ניט עקזיםםיר^ *םלײזן חדך םארקויק דעם אינװענםאר, חדך זײטינע פארדינםטן איו געװען נש םענליך. קק נעועלשאםם• ״ ליבע הילף ה$ט נים נעקןךט זײן, װײל אין רוסלאנד זײנק אלע נעזעלשאםםליגע ^רנאניזאציעם ^םנעשאםט, און אלע בידנער נלײך $רעם, און די רעניו־ונג װי ד ה*ט אלעםק עקםטו^םריאירט, איז אױך נעװען זךעם. אזוי ארום איז די הוננעריק*םאםטר$םע םון װינםער 1921—22א1 אין רוסלאנד נעװען א גראנדיעזע, װ*ם אזױנס איז נ$ך אין דער םןך־עו־נעד נעשיכסע ניט םןף־נעקוםען. שטרעבנדינ אױך אץ הארבםט 1921 בכל אוק צונױםזאםלען בױיט, בדי צו שםיצן דעם שט^םישן םקןלעםאריאט און די רױםע ארםײ, הןןמ די רענירונג עקשנותדינ באר,וי*סעט, אז די אוםנעי רעטעניש ה$ט *רוםנענ*םט#נ$ר דעם קןלנער קאנפג םון נײ׳רוםלאנד ה$ט מק םים דער געװײגליכעד שטרײנגקײט נעי שלעםם די תכואד* נײירוםלאנד ה$ט *בער דאן שוין נעי ליטן םון דער אוםנערעםעניש און מ׳ה^ם בא איר צוגענוםען דעם לעצטן ביסן ברױפג םױלינניצײט 1922 איז שױן נאנץ נײי רוסלאנד נעװק ארוםנעכאםם םונ׳ם הוננער, און די ד^רטיגע אי• דישע באםעלקערוננ קןט אזוי ארום נ$ך אלע אכזריותן םון **• נר$מען, בירנערײקרינ און ס^ציאלער איבערקעדעניש נקי איבער• נעלעבס אלע צרות טונ׳ם הו־ננער. אגב, ם׳ז$נט זיך אװי — א• בעתעלעבנג׳ *ט,ד$ס װ*רט קק םען באנוצן נןף־ מיט א נרױסן םירוש.־ די אידישע באםעלקערוננ םון אוקראינע ה$ם ק־ אוםנעי הויער םארקלענערט, נאגצע שטעםלאך. זײנק *•נעםעקט םון ^4^ ^4 - *4^ 44^.^^ ^4^44^^4^^ ^^44^^^4*4 4411444 דעד עדד, די אײנװאוינער םון נאנצע שטזןםישע קװארםארן זײנק אױסנעשם^ובן םון הוננער, קעלם און םנםװג בײם ערשםן אײנםירן םוג׳ם ״נעט״ ה$ם פק נערעכנם זײן םארנעם אויסערםט באנרענצן. דער ״נעם״ ה$ט דך *ננעהױק םון דעם, װאם ם׳האט נעענדערט דעם שםײער׳םיםםעם: אנשםאם װאס םױהער האט םען בא די טויעדים צונענוםק דעם נאנצן קעדונג, וײנק געװען גיט ױ• לעצםע םבה םון איר מטלד״. דעד אידישער באםעלקערוננ םון דער רעכטברענינער אוקראינע איז אױםגעקומק נאךי איבערלענן זוםער 1920 דעם קודצן טעױאד םון דער טױלישער םלחםד״ און ערשם אנהױב 1921 האבן ױ אידן נעקאנם אביסל רוהינעד אםעטעםען, אנב וײנק נאך אין 1921 םאתעקוםען םאלן, װעץ טאגראסימנדעס האבן ױך ארײני נעריםן םוץ םױלןן םון זײ האט כאגונדערס אכזריותדיג נעליטן ױ אידישע באםעלקעו־תנ אין טאלעםיע. אויב דער קאםונמם האם צונענומען בא דער נאנצער אידישער מםעלקעדוננ אירע געוױינלאכע טקו־רים םוץ חיונת האבן ױ םאי נראםק נעםאכט לחלוסין םאר אבױנים א קאלאסאלע צאל םון 4444 44^^1^444 4^ 444_ ^*^^^44 4444 -- דער אידישעך באםעלקערוננ אין אוקבאינע, נײירוסלאנד און טאי לעםיע, שוין נים ױידנדינ װענן ױישרעקליכע אוםםאתעסליכע אײנדרוקן םון ױ איבעתעלעבטע אכזרױתן. ס׳זײנק םארבליק צענדלינעד םויזנטער ביםערע אלםנות, אומבאהז^לםענע יתוםים, םיזיש און ם&יכיש צעקאליעםשעטע מענשן. ױ ם$גר$םען ה$בן אינגאנצן רואינידט ד$ם אידישע שטעטל, װ$ם ה$ט שוין טון לאננ ןךנעהויבן חרוב צו װערן. ױ קלײנע ישובים זײנק אםװײנינםטן נעװען םעהינ זיך שטעלן אקענן ױ •#נר^םימנדעם. א ק*ל$םאלע צ*י אידישע שטעטלאך, או־ן אױך ניט װיינינעד איױשע לאנדװירטשאםטליכע קז^לןךיעס, זײנק םארברענט געװזןרן, ןךזנעטעקט נעװןןרן םון דעו־ עדד, דיער באי םעלקערונג איז םארניבםעס נעזז^רן, או־יב זי חאט ניט באװיק צו אנטלויק, ױ אידישע באםעלקערוננ ה$ט דך ק$גצענטרירט אק ױ שטעט, װאו דאם לעק איז ד$ך נעװען אביםל דכערעד. װער ם׳זסןט נעק^נט, דער ה$ם דך באמיט דך ארױםרײסן םונ׳ם ט$נר$נ>חוי$ץ. מ׳איז נעל^םן קײן צענטראלירוסלאנד, קײץ טױלן, קיין רוםעגיע, בױ טײלװייז דך אױבערכאםן סןך וױיטער — םעבר לים . ױ אידישע באםעלקערונג םון אוקראינע ה$ם דך שםארק םארקלענערטן ערשמ ניט לאנג אמ ד נעװען םארםעני ליכעקםונ׳ם אידנםום אינ׳ם צםוןיםערבױנן קאגם און איצם ה>ץט ד דעתױיכם ניז צו דער טדרנה םון עק$נ$םישער יױדהי ד$ס יהײםעל צוטריבענע אידישע ק^מוניסטץ קק נים םארדעקן דעם ים צרות, װןןם ױ רעװןןלוציע זק)ט נעבראכם םאר דער אידישער באי םעלקערוננ םון רוסלאנד. . . ¥1 הארנסם 1920 ה$ט ױ ק^םו־ניסטישע םאכט #•נעהאלטן א נצחון אינער איו־ לעצםן עדנםטן שונא, — איבעד נענעראל װראנגעל׳ס ארםײ. א םארשבורםער םונ׳ם נצחון ה$ט ױ מאכט םיט סןך א נרעסערער ענעדגיע דך נענומען צו םארװירקליק איר ק^מוניםטישע םר^גראם: ױ צונױםזאםלוננ םון ױ םרןןדוקםן אמ דורכנעםידם נעװןך־ן םיט א םולער סיסטעם*םישקײןן, אוןדי טויערים ה$ט םען איבעו־געלןךם גחןןד אזויםיל •רזך־ו^טן, װיםיל ם׳איז נויטינ אויף ױדכצוקומק במ דעד נןןענםםםער נערעטעניש. ױ נערעטעניש אין 1920 איז ינעװען װײנינער םון דער דורכי שניםליכער ציםער, .אוץ ױ *ויעױם הןךנן װי אינסטינקטיװ נעםילט, אז ס׳רוקט דך ק ױ שרעקליכע אוםנערעטעניש םון 1921. די ־ שטיםונג םונ׳ם נרויסרוסישן •ויערטום, חץס איז במ איצט געי װעץ םױי דעם ב^לשעװמס, הןך) דך נעביטן. א כוזאליע אוים• שטאנרן ה$ט דך טאדשטרײט םון סיביו־ ק, איבער׳ן נאנק װ$לי גער קאנט און דעתדײבט ביז צו דער הױםטישט^ ױ אלנעמײ• נע אוםצוםרידנקײט הזןט דך ^טנעדוםן אינ׳ם אױסגעהוגגערפק ארי