Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

2 יא םרןןם♦ .ב♦ גיתקוס!' 50 די <אםןןםישע און דןןרטי^וע מטעלקערונג האט םיס אלע מעת.נעש&רעגט אונמעחנוהאלטן די דידעקנוע םארגינדונג זםזי׳ק שטןןט אק דןןרף♦ א באדייטנדער טײל גאזונדערם םון דער ■ טײטער גא&עלקערתנ איז טארװאנדלט נעװןןרן אין *סעשאטש• ניקעס׳• * דזןס דינק מענשן םון ןןלעדלײ טדיהעױנע שםאנדן, װןןם לןזך זיך םיט א זאק אױף לי טלײגעס אין דןןוף וןרײן׳ ןןםטנקןל םאר הונדעדטער קילאםעםעי, כדי אויםםױשן שםאם•. ארנדקלען, וד זאלץ, געויעבען, וזערטסולע חםגיס, אויך * גיסל שםײז םאר זיך אק גוס םארקויםן, אין משך םון 1918 יןןר הןגן ןןם די ,םעשןןטשניקעס׳* איגערםולט אלע גאנען, מיםן און אנדערע װענן, נסקוס דער חרוב געװןןרעןנעד נארטאלער האנולםיןןחנאניזאגיע איז ננףטאםן נעװןןרן א םריםיסיװער אםארןןט, װןןס איז םארגונק סיט אוםנעהויערע איגרינע הוגאױע די רענידוע הןןם ןןנער איד נאגגע ענעתיע געװידםעם דעם קאםף מיט די *סעשןןט&ניקעט״ און גיסליכװייו םארריכט ןןט דעם דעםעקט םון דער קןןמוניםטישער עקןןנאסישעד םיסטענ/ גוס םוף םונ׳ם 1920<טן יזןר דקןט דער קזןםוניזם נעקןןנס םײערן זײן נגהון• יעדער דירעקםעד םארקעד גװישץ יטטןןט און דןןץו, לכל הםחות אץ די נעגנטן, װאו די ראםףמאכט הןןט זיך שטאדק גא• םעסםיגם, איז איגערנעריםן נעװארן♦ אין די שטעט זײנק אלם גײק םון *ט דעם נגחון אםילו םןןנאנדערנענוםק נעװןןרן.די םארקינעגײדעס♦ די רעו.ירװ.ו,סיאוז,או,ק זײנק נעװזןרן די אײנ• גינע קאנאלן, דודך װעלכע ם׳דקןט נעקןןנט טןןרקוםען דעד אוים• טויש גװישן שטזןט און ד^וץג* באזיגנדינ די רױישטאםן הןןגן >ןט די ןןרנאנק שױן דורכדעם ןולײן געהאלטן אין זײערע הענט די נאנגע •רןןדוקגיע אץ די שםעם♦ אלם םועל״יוגא.םונ׳ס נגחון, װןןס ס׳הןןט ןןםנעהאלטן דעד קןןמתןזם, איז וןןגער םאראליזירם געװארן די עקןןנןןמישע םעטינ• קײט דאמױת גל אין די שטעם, רערנאך אױך אץ די רעדםעד♦ י די ק$©וניסטישע מ$וכס, װ$ס ה^ס ט^נ^ס^לױירם דעס אױסמױש, וקוט דער שמ^כױשער מבועלקערונג און נחממ #סילו דעם סרי״ וױלעגירםן טאנריק<םרןןרעטןןריאט נעקאנט ארױםגעגן גלױז הונ• נער׳קגבו/ און נעקאנט גאוארנן ראס דאוץ״ םיט זעהר א קלײנער 1 צאל סחורװ/ לכתחילה האט אזא םץ מגב שםארקער םון אלץ | אננעםראםן די שםאםישע באטעלקערוט/ םון 1918 ק האם די שטןןטישע באםעלקערוננ גולינ׳ן הוננער אננעהױנן שנעל ױך. םאנאנדערגזלױק. אייעעזעםענע שטאטישע האנן אנגעהוינן זיך נןןזןןרנן םיט דןןרםישער װירטשאםם, גו װןןם ס׳האט םיט•. 4^^44א^4 44444 4^^144 ^44א4^^^ ^^4^^^ ^^4^ געהוולםן די נײע אנראר״מ^ליכױק, װעלכע דץס זיי נענענן רעככו צו סוודערן א חלק םון דער ד$רםסינעמײנדע* די נאםעלקערוע םץ די שטעם אץ רוסלאנר הןןט ױך אץ עטליכע יןןר םארקלע• 1 נערם אױף א העלםנק א סך אינדוםטריעלע געגטרק זײנק לנםרי חרוב צעװןןץ אוץ באװאקסן מײןח 5יט ״זי♦ סזאיו אנעו^ נעקוסען די םדרה אױך םןןױץ דןןרף♦ די רייכםםע ערםעד םון רוסלאגד — דרום און םזרח — זײנק עדשיטערט געוזןןר1( דװיק גוםלאקעדק ביתעריקרינ♦ און נאלד נןןכ׳ן נגחון סון די ב^לשעװיקעס היוס די לסגדװירסשססס ץננעהױגן חרוב װערן־ אונםער דער השםעה םון דלר קאסתיסםישער םאליםיק♦ די נרױםע קאםיטאליסםישע װירםשאםםן זײנק םארניכטעט נעוזארן שױן אילם ערשטק יןןר םון דער רעװןןלוציע♦ און דןןם שםארקע םױער^ום דןןט םארלױרן יעדעד אינםערעם גו םארנרײטערן דעם שטח טעי טון דעס, װאס ס׳איז נעװק אוסנאדיגנט נױטינ םאױן אײנענעם נעגרױך♦ ןןם ןןזױ האט זיך םון לכתחילה ק נענרײס דעד 'ז^נגער׳ױסנליק םון 1921 ♦און 1922 יןץ♦ נעװען םאר איר םארשלןןסן, און װןןס זײער גןןל איז נעװאקסן עוזסמען מים דעד סארװידקליכונג םודם ס^צימליזם♦ דער םער ^4^^4^^4 44^4 4^^44^^^ ^44^141^1444^4 ^1444 4444 באהאװענטער טײל םון דעד אידישער באםערקערוננ הןןט ניטיהױך נעשעגט דעם גאטרעף םון אזא מץ עדןןגערוננ גא אועלכע היסטןןרישע או&שטענון♦ 4ן ןןט דעם שמאנדאונקט איז העכםט כאראקטעריסםיש, ןןז נשעח די װןןלן גו די איז^ישע קהלות, װןןס זיעק דורכגעםידט נעװןןרן אין די טענ םון דער גײםװײלינער רעי נירונג אױף די רעמןןקראמישססע יםודװ/ הןןנן אלע אידישע סןןגיאליסםישע טארסדיק גוזאמען סך<.נל גונויםנעזןןםלט 20% שםיםן, דאן װק גװישן חװ־ ןןרוםינעד גאםעלקערתג הןןגן די סןן• ציאליסטישע טארטײען דאמןןלסט געהאם די העכםטע השםעו/ דער חװ־ק םון דער םןןלקם׳וױרטשאםט אץ גמאםק אױך םונ׳ם נאנגן נעזעלשאםםליק סדו־ איז גשעת דער גײםװײליגער רענירוננ נענאננק םןןרװערטם םים א זעהר שנעלן םעסם♦ די ־אױםרענתג םון די םןןלקם<מסן איז נעװאקםן םון םןןנ גו טןןנ, און די םןןכם איז נאטירלץ־ ארינער גו דער םארטײ, װעלכע הןןט גו־נעזןןנם מיבף ליקװידירן די סלחםה און װןןם הןןט אץ דערזעלי נער גײט נענענן םולע םרײהײם םאר די איגסםינקםן און לײדנ• שאםטן םונ׳ם םאלק. קתזענדינ גו דער םמשלה הןןנו די קןןםו• ניםטישע *ןרנד־ חירך אזא סץ גודײגן םון אלע םאתיכםנדינע אינסםינקטן בא די םןןלקםיםאסן נעשםרעגט גו אײן כןןש&יםק גיל, — חרוב םןןכן גיז גו נרתמ די אלטע םןןלקםאזירטשאםט, װןןס איז נענױם אױםץ יםוד םון םריװאמן אײננטום ארן *־יװאטער איניגיאטיװ♦ נןןכדעם װי ד הןןם נלענגענד דורכנעםירט ןןט די אױםנאגע, הןןט ױ ןןגנעהויק חדך ענעתישע טיטלען בױק די קןן&וניסםישע װירםשאםם♦ זײ קןןםוניסםישע 'רעגירתנ הןןט נןסראנאליזירט די בײנק, די נרױסע אינדוםםריע, די םןןרדקערתגםינעזעלשאםםן♦ ױ הןןט םארכאםם און גונענוםק אלע גרעםטע האנדלםיאתםערנעםונגק, אלע לאגעק םון סחורות♦ ביםליכװײז הןןט ױ ןןנגעהוינן ליקוזי• ^4^ 4044♦ ^2^4 44^^ ןן^ ^^^^44 441444^^144^^4414 144144 4^ דירן די ןןלץ קלענערע איגדוםםריעלע אתטערנעמתנק, װןןס זײ• נק שוין םײװי נעװען זןםהײנגינ םון איר םחםת דער נױטװענדינ• קײט גו בןןקוםק םון דער רענירתנ רוי״שסןןף, און שױן גוס 1928<םן יןןר םארענדינט םיט דעם *לן ליקװידירן םץ יערערער 44^ 4^^^^4 444^ ^44121^^4 זעלמזםענדינעד םלאכה און יעדערן אמילו דעם נ^ר קלענסמן ^4^^ ^^44^א 4444 ^^4|4.ן םןןרקיהןןנדל אץ די שםעם♦ שװערער זײנק נעװק די אױםנאנן טת׳ם םןןגיןןליזם אץ דןןו־ף♦ דןןך הןןט ד־ קןןםוניסטישע רענירתב ענערגיש זיך נע• גיםק אױך םאו־ ןןט דער זןןך♦ אנשםאם סןןנןןםןןליע׳םת׳ס תבואהיםםחר איז ױ אונטערן אױסרײד םון *לאנםעסינער טאנאג• רערםײלתב איבעתענאנגק גו םאקטיש אוטויםטער רעקװיזיגיע, ניט נןןו־ םון תבואו/ נןןר גכלל םון אלע נשארדינע לאנדװידט• ימאמסריכע.^•ח^דוקםן♦ דעס םארקױף הוןס םען ד, ■ױערים םאהזערנג *י איבעדן לןןנד זײנק ארוםנענאנגק יאװןןםנטע ןן4 םײלתנק, װעלבע הןןנן מים נװאלם געזאסלט די םראדוקםן בא די םויערינ/ אץ די שםעט דינק ןןרוםנעדינגעלט נעװארן דװץ־ םאו־גוימתגס־שפירות בדי ןזהיסװ זןןלן ניט ארײנגעםירט װעדן קיץ טרןןדוקטץ ןןהן דעם װיםן םון דעד םלוכו/ בדי גו ױכערן םאר זיך א שטיגע אין דןןרף הןןם די קאמתיסםישע םןןכם אױך דןןרט ןןננעצתק דעם םלאם םץ נירנעריקרינ און נעבילדעט םון די וױינתער םארםעגליכע עלעםענםץ קןןםיםעםן םוץ די דארםישע קנגנים, װעםעץ ס׳איז אינעתעגענץ נעװןףץ די סאנס ו*ץ רארן/