Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 2 (15. April) - נומער 2 · p. [Seite]

2 *א יעקג לעש>ױגסקי■ זינע דאטן זעהק סיר, *ז אק 1849<ק יאר איז נעװק אױף *14,16 סענעד 14,475 םרױק $דער אױף יעדע הונדערמ םאנסנלק איז נעװק 102,11 סרויען. א*ן 1897<ון יןןר איז נעװק אױף יעדע הונדערפ מאגסנלק *111,1 םרויק. םיר זעהק אלזא, אז אױף הונדעדט םאנםבלק איז נעװען: אין 1789׳טן י$ר — ••,99 םרױען אין 1849 ״ , — 102,11 * אין 1897 ״ . — 111,18 . נאו־ א שטאם, װאם ניט א נרױסע באל עםינראנטן, קק הזןבן אזא נרױםע קןל םרױען, װי בא בארדיםשעװער אידן אין 1897יטן יןןר♦ און םארנלײכט םען די בארדיטשעװער אידן םיט די אידן םון גאנץ קיעװער גזבערניע אדעו־ ׳מים די אידן םון יטטעט םון אײן טי• םיט בארדיטשעװ זױינט םען זיך נריננ אינער אין דעם דזןזינן אממ. אק גאנץ קיעװער טנערניע איז נעװען נא די אידן אין 1897יטן יןןר אױף הונדערם םאנסנלק ס,107 םרױעך, אין יטטעט םיט א קןל אײנװאוינער םון 50 ניז 100 טױזנט איז נעװק אין דעם איינענעם י$ר אויף הונדערט מאנס• בלק 106,4 םרויען. ס׳איז קלןןר **זא, אז בארדיםעעװער אידן ה$נן אין דער צײט, חץם םארן 1897<ק יןןר, נעהאם 8 נרױסע עםינראציע, * נרעסערע װי אק דעד נובערניע און מי אין ישטעם םון איר נלײכנם. דזןס באשטעטינם בבץ די אויסםירוס נק װענן דער ירידה םון נארדיטשעװער אירישער קדלה אק דעד צוױיטער העלםט םון 19*טן יארהונדערט. םק 1961 נםשות אק 1789*טן י$ר איז געװען קינדער איננער םק איק יאו־ הונדערם — םון יעדע הונדערט אידישע נםשוה אמ נעװען דענםןלט 5,12 קיגדער איננעד םון א קןר. אק 1897יטן יאר איז שוק נעװען בא די בארדיטשעװער אידן סךיהבל 98,* טראצענם קינדער אינגער םק אײן יאר, כמעם צװײ םאל װײנינער װי אק 1789יטן קןד. און םען םוז נעדײנקק, אז בארדיטשעװער קהלה איז ניט נאר נים געװק אין 1789יםן יאר קיק אױםנאם אק דעם םרט, נאר םאדקעדט, זי האט נעהאט אין םארנלײך םיט אנדערע קהלות, ניט קײן הויבן םיאזנענט קעדער אינגער םון א יאר. אזױ, לםשל, איז אין זשיטאםיד אק דעם אײנענעם יאר נעװק 11,6 אק אין םשודנאװ ס,6 םראצענט קינדער אינגער םון א יאר. םק ד׳1 נאר װאם נעי בראבטע אןטן װעגן די קינדער אינגער םק א יאר קאן מען קוםען צום אױססיר, אז םארן נײסנענק יאהענדערם האט זיך די צאל נעבױרענע בא די בארדיטשעװער אידן םארקלענעדנ^ א םך םערערע און אינטערעסאנטעדע ידיעות םארםאנן םיר װעגן םאזױאלן בוי םון דער בארריטשעװעד אידישער קהלד״ לוים דער זגײלוננ םון 1789ינק יאר האבן די בארדיטשעי ױער אידן נעצױנן חױנה םק םאלננדינע באשעםטיגוננען: 1789 ז-ז)1א8או1ם<>11 11 מינדאר ולמר *ו י9י קיגז־ער *יז ■ חד םרייק 1 ת נאשעסטינוניג 474 666 248 298 200 65 208 186 108 98 26 . 7 28 28 11 18 24 2 131 242 69 93 74' 30 115 210 65 95 76 ן 26 * ױבער ׳אכות ו *ץ דינססן סיססע םראסעסיעם שײנקעו הויױבא קיעסעי גןלי׳מ םשדוומ וזיי״ 1951 685 100 | 639 587 | סך־זמל 1 יארהונדעדט אין א נרױםע נעטײנרע סיט העכעד צוזאטױנ טויזגט אידן. דאס איז די צייט םון דעד ערשטער.אױםבליהוננ םון באר• ריטשעװער האגדל—בארדיטשעװ װערם א נרויסעד האנדלס׳טענטר אק אויך א צענטר םק קלײן״םאנריקאביע םאר א נאנק היםשן קאנט םון אוקראינע• גאך דער ערשטער ארנאנישער און םאםע׳ ליכער אנםװיקלונג קוםט דער שװאונג םון די 50 און 60>ער יארן. דער אינוױינינםטעד םארק װאקסם אין אוקראינע ניך און אינ• טענסיװ און די קאנקורענטן םון בארדיםשעװ — װארשע און .^4 .ן ^44^^ 4 4 4^4^ 4^ 444^ 4.44 . אועס —י דיגען נ$ך מװמך ויון דעחװ ה$גן די נ^ך נ$ר שח$* כע םארב^נדתנען םים װאלינער אק םאראלער נעננטן. באר׳ דיםשעװ םאבט נרױסע ערםאלנן אין סאבריקאציע, טסחר און האנדל — אק די אידישע באםעלקערוגנ םארדאםלט ױך אין א םשך םק אזױנע 14 יאר — םון 1847יטן במ 1861*טן יאר. ^^4^^^ ^^4^4—^ 4^4^ ^4^4^ ^^44 44 44^^ 4.4^ בארדיטשעװ םארטאנט דעטארט בסעט םוטבינ טויזנט אידן אק איז די נרעסםע אידישע קהלה אין נאנק רוםלאנד, און נאר איק װארשע קאן םיט איר קאנקורירן אין דעם םרט♦ םון דעטאלט אן אבער הויבט ױך אן דאם םאלן םון באר• דיטשעװ און םון בארדיטשעװער אידישער קהלה♦ די לעבטע ראננלט ױך םאר איר םלאק אץ דער האגדלסיװעלט*, ױ האלם יאם, אםת, זעהר זעלטן, נבחונות, נאר בום נלאנץ םון דער ער• שטער העלסם םון 19<ון יארהונדערט קוםט ױ ניט. םון 1861<טן ביז 1897יטן יאר, םאר די דאזיגע 36 יאר םון נװאלדינ נרױםער, כםש םיבעדישער אנםװיקלוננ םון אידישן םםחר און באזונדערם 4^ 444^4^4^4 ^44^^4^4^4^| 44^ 44^ ^4 4^^44 םון אידישער םאבריקאביע — אט אין םשך םון די דאױנע יאר־ן װערם םארקלענערט אםילו די אבסאלוטע באל אידן אין בארדיטשעװ. ניט נאר דער נאטירליכער ביװאקס, װאם םאר 36 יאר האט ער.בארארםט אױסםאכן בערך קרוב בו םוםבינ טויזנם נםשות, איז אםנעםארן םק בארדיטשעװ, נאר םק קו־־ן האט די אידישע קהלה םא־־ל׳ארן םער םון םינף םויזנט אידן. די אויסנעװאקסענע קאנקודענםן — װארשע אק אדעם — נע׳ םען בו בא באר־דיטשעװ ניט נאר דעם טוינק םארק, נאר אויך דעם לעבעדינן םענשן״םאטעריאל, װאס האט נעבראכט די דאזינע אידישע |ןהלה בו דער הויכער און חשובער םדרנד. אויף װעל׳ כעד ױ אמ נעשטאנק אין דער טים םון 19יטן יארהונדערנג די לאנע בײט ױך אביםל בו נונק אין אנהויב םון בװאנביגםםן יאר׳ הונדעדם] װען בארדיטשעװעד אידן ניט ױך איק נאכבוטוק װארשעװער קלײןייםאבריקאביעיםעטאדן און אנםװיקלען בא ױך אײנינע נאלאנטערײי אק לעדעריארטיקלק — םק 41,617 אידן אין 1897ינק יאר װאקםט די קהלה אויס במ 55,876 נםשות אין 1914<ק יאר♦ ם׳קוםס אבעו־ די םלחנעע בארדיטשעװ איז נא׳ הענט בום ^םראנט — און אין 1917<ק יאר טרעםן מיר שוין דארט נאר 37,487 זױדן, װײנינער װי אין 1861<ק יאר, לאםיר איבעתיק בו אײנעע דעםאנראםישע סיםנים םון ד־ בארדיטשעװער אידן. אין?178<ק יאר אמ נעװען אויף 976 םעגער 976 םרויק, אדער אק יעדע הונדערם םאנםבלק איז נעװק *^99 םרױען. אין 1847<ק יאר איז נעװק אויף 9586 נמןנעו־ 13,574 םרױק, אדער אױף יעדע הונדעדט 6ענער 141 םרױק. די לעבטע *יםעדן ז׳ייק נעװיס נים קיק ריבםיגע אק ץק קאן אויף זײ ניט בױען. ס׳אמ באקאנט, אז אין ניקאלאי דעם ערשטנס בײטן, האם די ןאידישע םאנםבילשע באםעלקעחננ אויסנעםיק די רעי װמיעם און ױ האם נעהאט גענונ גרתט דערבו. א סך ריכטינער אק אםתער זײנק די דאטן װענן די באשעםטינוננק םון די בארי ויטשעװער אידן, װעלבע םיר בו־ײננען נידרינער. םון די דאי 1