Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

1 * 1 ד״ר * װייסנמוחג רי■*•' 18 וגחםרעסגױנ םיט אם דעם םסססססנ אין די הענם גו נ8י טרטנטן די נמנעלע 4 זעהן םיד׳ וװ די נענורטן ד׳אדטן יין *ין טןןרקרענערן דך און דעחרךנן אין 6סמנ די *יםער דנע•, אױןי *זא אוסן, איו ד אױף ע דדינײ קלעמד םון דעד ,נןןר• מאלעד׳*, וץס טיד וקןנן ארםנעדעכנבג נןןכדעם האלט ד דך ג יןןר ארף דעדזעלנעד דרך, און דעת$ך דרנט ד װידעד 18 ׳טנעל נו טאלן און דעתרײנט אין דועו נמ 360 — די נענודםן ןקןנן אזר ארום אין ןן קליינעם נמוך טון 12 י$ר דך וױדעד םארי - קלענעוט אױף * דריטל און נסךיהנל דינק די טאר סנ יןעי •קןי םון *36 גיז •,*1 ארף םויזנם. סערקסױרדיג וקןם נײדע װענדעםונקטן םאלן אויף קןרן םון םלחםה און רעװאלוטיע, נעננדינ דעדםיט א יטליםל *ו םאחטטײן די ערשײגמנק. גלי םסק ה$נן םיד דקן *ו *ן ניט םיט עםיס אױסערליכע װידקוננען אויםן ןך־נאנמס, װאם וןןלן םידן נו אונםרובםבןןרקײט, נאו־ דן דך װענן א •סיבי׳טעד ה׳אאעד• אויםן חנון, װענן 8 חדך אלעדליי מענליכע םיטלען ^ם׳טטעלן די *8ל עענודםן. און אין דעד אםתן, םיד האלםן אין אײן העדן: ,םיר הןנן קײן רעכט ניט זנו הןןנן קינדער, װאוהץ ז$לן םיר דך םיט זײ אין יוזא עײם אהעטוןזז׳״ — ןןט איז רער רןווצ^ ײ$ס איז איזנם וףגענוםען בא ײדן. און םררעדינער םון וולץ אמ ד$ם, װאם דעד נרונד דעחװ איז תד עיקר נים קײן ימינ^ןישעד׳ י8ר ניכעד א םןךראליאאליטישער, װעלכער יטםאםם םננס ^םענעס און נאהאלטענעם אנטיסעטיטיזפ, טון די ימטענדינע רדיםװד און נלופמע •אנראםק. א נאנץ אנדעו־ נילד װײזם אונז די יאמורנליכקײפג אין אל• נעםיץ איז ד סק אנהרב 8ן און ניז 1918 מגיסל נידרינעד םון דער בארעכנםער; דאם געסם דך םונם אלנעםײנעם סאניטאו׳ היניענייטן ונױטטװנר טונם לאנד, װעלכער האט דך טװר דער יױע• יי8לחרע םארבעסעדנב.זגום באדרערן, קק םען. רט קינםטליך דענולירן תלם אײזעדנעם נעמףן םון יטטארנן, אור װי כדטום דאם בא קינרערהאנן. דעדינעד םוז סק זקופ װאם דעד מוי/ ׳ ליבעד בװואקם םון דעד אידי׳טעד באםעלקעתנג םאחקלענעדס דך, דעדקלעץ םיט דעם, װאם די טאל נעבורק םארקלענעדם די יטטארק און ניט םיט דעד װאקםנרעד יטטארבליכקײפב רי װעגדעםתקטן, װענן װעלכע םיד האנן םריעד נערעדםג איז, י םאחטטױס דך, זװ םערקן אףך איגם בװואקס, װאו םיד זעהן אײן קאטאםטראטאלע טארקלעגערוננ אץ 1906 און די *זײםע אץ 1916, דערנײםאלט נײרעםאל דער זװװאקס נסעט אףף 400 ח ועװאלוטיע ח^ט נענסוכם 8 איבערקעדענימ אין ח אידייטע םוחות, אינגןךטן איבעחנעאנחד׳טט דאס םװמיליעףלענן׳ װעק װ^ם םיד װעלן נ^ך װייטער רעדן. ח טטאדנױגקייטיניטעח םןור 1919׳ אק ס*19 זײנק גיט סוחר, נ^ר אדרנד׳ באיטסעטינן ד^ס ארבגנעז^נטע. אק 08 די י^רן הןףנן םיד נעהאט ח גאנטע בעװילדעװעםקײם םונם הײר8* ׳ םאקי׳יטן הםק םק איץ זײיב און םון דעד טװײטעך — ח דעניקינטעס אק װדאננעלעװטעס. $ם ח נײדק ק^נםר׳חרז^לחי^נעדע באװענונגען ה^בן נעהװלטן ח אידז םןירן סקוד םק אלע אוםנדקן, ס*ו זײ איז איד און ק^םמיספ) געװק הײט הך. חװ־ ק8סףיל8יונג םיט װעלק די ו^נן נע• םתטעדט דעם הםון, איז ם*ד 08 ח 8לע יזורסײק נעװק תװי רזףז ,יטלןןנט ח חרדעס — ראטעװע רוסלאנד!״ ר8נעװק י^ם אמ טרן נעװק 8 זעלנםססאחטטענדליכע ז8ך. און אידן זײנק נמ^לןאוטעטום אין ח התדעדסער אוןםױזנטטי. ח דעני׳קינטעס ײ8ק געהרנעט און נעראבעװעס אםילו די איוץ״ יי8ק ח1*8ז, ןט ,םזזױנם דך ק דעד טעדםװל״, די8נ איך ניט גע• , רעכנפב טז יטדן ועו נ^הענסםעד עה־ װעס נטשסעסינן ^ינן טרויעדינע נביאװג ח פמגעלע 1 װײזט אתז ח נענודפק און יטםארנדכקײם טק דעד אידישעד באםעלקעדונג אץ יעליסאװעםנראד מור 8 םעדי^ד טץ 20 יןך, טץ 1901 נמ 1920. איוע טיסעוץ ק$נען ןףנער, ע^ול' 3*ל0 8^0^ *^0/ 1(^0 ו י1^ון £{(ל ^ט דעם יעדיןך־ קק ניט נעגױ םעסטנעיטטעלט װערן און װעוט אומטערעמם נוד נעדך. ח אײנטינ װיםנש^םםליכע םןלקה• ט״לתג אץ רוסלאגד אמ דװכגעסידט נעװןןרן אין 1897 אק אץ ׳יעדסטװעטנדאד אמ דעמ^לט געװק 23,890^אידן. ארםן י8ר 1901 די^נ איך ארסנעדעכנם ח ט^ל אידן אנ׳עדך 40400 םק דעמן^לס ק־איז דעד נאםידליכעד טוװאקס םק ח יעליםאװעט• נר>9יער אידן נעײןךץ 8לץ קלענער, אק םון 1916 איז ער נ^ר געװ$׳ץ נעגאטיװ, אק ם׳קןק רעכענק, אז אין אלנעםיץ אמ ער 8 םך נידחנעד םון נוד אניטט^ט טוװאקס — םןורקלענערתג ח טאחשע רענידתג ה^ט ןןבער ניטעת דעד םלחםה נעמונט- נע• חכטעד ח אידישע באםעלקערוע םק דעד שט^ט דורך עטליכע םראנסט^רטן דםװייטע און קורלענדישע אידן, װ^ם זײנק ןורויס* נעיטיקם נעה^רן םק זײעדע אייגענע אײנגעזעםענע ערטעד ם8י ,םארראם״. ח ט^ל םק ^ט ח אוםנדקליכע ד^ט אױםנעמונט בעוך 8 4000 חוץ דעם הןןט ח באויםסע םןףר^סיטעפתקײט םק ח ד׳ײדאמוקעם אץ 1919 אדײננעטחבן אץ שטןןם 8דיץ ניט וױינינ אידן םק ח ארומינע שפמםלאך און דערםעד. טוזאםק טיט אם ח הײסלאזע האם טום יאר 1920 אין יעדסאװעםנדאר ױך געםוגק ב8׳ססס,36 אידץ, װײל •אראלעל םיק טוװאקם אמ ארך נענאננק ח םװרםינדערתנ אץ דער םןןרם םק 8 נימנענו• גנחנער טאל נעבװ־םן, נרויסער שטארבדכקײט אק עםינראטיע. ' ח הײםלןךע האבן אבעד םארן לעטםן יןןר בםעט 8לע םאר• לןךט יעליסאװעסנראר אק ,דך אוטנעקעדט )ין זײעדע 8לשע הײםק, םק װאנק םק האם זײ םאחןףט בשעת סלחמד, און 1נש װײנינ הײםישע יעליסאװעםנדאדער האבן דך םארן ־לעצטן יאר נעלאזט אץ דעד װעלט אחץ זוק נדק — אזר. אז איטט •-*- *ף 1922*טן יאר — אמ נעװיס דטא םער טק ססס,סג אידן יאץ יעליסאװעםנראר. שרן אט דאם 8לײן, 8< םאר 8 נאטק יןךצענדליננ אמ ח טאל סק חד אידישער נאםעלץערתנ נענדבן טטיץ ארף אײן אױפב זאגט זעהר א םך 1 . .ז .. כח טו נאקומען װאסעד נים אמ םאסשטאב ארף חכטינ אםשןךק ח טאנעלע 4 לאםיר רך ורדעד אםשטעלן ארף דעד םאלקס^נײלהג םק 1897. םאר דער איחשעד באםעלקערמנ ד.אם ח *אל ינעבורק דעמאלט אויסנעמאכט 46,4 און ח שטארנדכקײם 17,8 ארף טױזנט — טיםעדן, װאם זײנק םאר יענעד טײט נענת נידחנ און יעדנטאלס א ק־ נידחנעד, יײדעד ח ותטשארעכגדינע •ראטענפק נײ דעד אינעחנער נאםעלקעדתג ױאו םיד האנן געהאט א טאל נענווטן םק *53 אק א שסארנליכ. קײט םון *44 װען םיר זאלן םיקסידן ח טאל םק דער איחשעד באםעלקערתג אץ יעליסאװעטנראר םאר אס ועס גאנטן טעחאד טים 30400 נםשחת אק נעםק םאר א יםוד אידע נעבװ־סן און שטאדנליכקײט טון 4897 װאלטן םיד נאחורםט י׳אנן 8 יעדדנע *8ל םק איח׳טע נענווטן 1060 אק שטןװנ<ט8לן 426 װאס װאלם ארסנעםאנט א יעדדכעד טזװאקס םק 625(8*418