Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

15 די חבק*סיטנים סו *יק♦ אזומ .״ם׳אמ ימע, *ז דער אװ׳ימעד ט^לקםשטאם איז שרן זינם * סך יןק־הונדעדםן *ע׳ארײט אינעד דער נןךעד עדד. םונרעסםװענן הןןבן נרןןד אידן דעדהאלסן רײן אק יםםרעגנ זײעד ^ןןלקםםיפ. נאסודםןןרמועד הןןט דעד דןךינעד םעדקװידדינער םאקם עױן לאננ אינםעדעםירם״♦ עד םײגם נןןך, ד^ם םערק• װירקדינע איז דן^ װןןם דער אידישער שארגן לןןזם דך לײבם אויםטײלן,םון שארבנם גא אנדערע ראםעס• הײנטינע זױיםן װעט דך קײן אנםר$פ$ל$ג ניט אײגשםעלן ־1,- אזוינם זנו האלטן םאר א םאקגג ױכארד אנררײ זןןנם: ״אין אנםרןןפןןל^נישן *־ס זײנק אידן אײנער םון די אינםעדעםאגםםםע ןןביעקטן, װארום קײן ראסןיםים לןךט דך ניט אזױ דכעד דעדקענק חדך םרזנםער י$רן׳ װי אידן, גא קײן אנדעד טים זײנען די םןק־םען אזד אוםםאר• ענדעדליך, קײנעד ד$ט דך נים אזר אקענננעשםעלם קעגן דער צײט און קענן די װידקוגג םון דעד לעבנסיסביבד״ *וזױ װי אידן*. יזךעף יאקןןבם שטיצם אויך דעם אלטן נלויבן, אז אידן זײנק א רײנע ראםע. עד מײנם, אז די נררסע םעדהײם הײנטינע אידן שטאםען םון דעם דוד װןןם בום חודבן בית״שני. וץס איז סך גאר באשײדן נעז^נם אקעגן אזרנע װי קייקמ׳ צןןלשזק און אנדערע: יענע זײנק דכער, אז הײנטינע אידן שטאםק די• רעקט םון די אבות, אברמם, יצחק, יעקס נ^ד איבערנעכאםט די םןןס װענן דעד אידישעד ראםע הןןם ױכער הוסםק םטיוארט טשעםבעדלק, דעד ןוםיציעלעד אינקו• נערםאנישער ראםן םקץיעםיקער. ער ריםם אין זײן װערק (״די יםודות םונם 1#*םן יןךהונדערט״), ״םדם װ$ס םאר ןו םײםטערי שאםט אידן נחנן אויס דד^ס נעזדן םון בלוט םאר זײערע הער• שאםפמװעקן, דער הרםםשטאם בלײבם אוםבאםלעקכ^ קײן אײן טר$אן םרעםד בלום לןןזם םק ניט צו״ <ז. ^$32 עד װײםם צו ז$גן, אז ״דעד ארםדרוק ״איד״ הײםט א באשסיםטע םערק• װירדינ רײן דערהאלטענע מענשן<אסע, ױ רעליפיע איז צװײטע זזוך״ <ז. 15*). *אין אנדעדע שטעלן אין זײן בוך םארגעםט עד זײנע אײנענע בבא׳םעשױת װענן דער רײנקײם םון דעם אידי^ק בלרמ, אק איק ־װערץ שדץ 83 איס 8 *סםזר״רןןםע״ט ,ם׳איז קײן שום םםק נישסג׳־ז^גם עד, אז דער זדםמ^ױשער איזראעדגנ װ$ם םון אים ה$ט זיך דעד הײנםינער ״איד״ שיע•) םער ןןפגעזוגדערט, אמ * םוץדוקם םון םישונק *נם ערשםן טרים אין דעד נעשיכםע באוױיזט ער דך שרן אלם א םישוננ, י נעמליך נןק• אלם העבדעער♦ דער דןךינער העברעער םישם זיך >ובער װײטער אוים דודך חתונות םיט אנדערע עך םעםיטישע םענשן*), עדשטנם טיט די חתים*. צװײסנם םים דעם*, אםדדי םון דער אינדןךאײר^פעזדשעד נרוםע׳* (ז. 370). קודץ, — 444^4 4^4^ 44^ *4 4^^44^^^^* *4^^^ *^^4 *^ 4^4*^4^ אידן דינק דודך און דודך ם םארטםזדטע ראםע, און ד םארהים דעם דזךינן םפזריכאראקטער״ (ז. 372). די קךינע םשונעה, װ$ס איז דך נוםא םותר, שטעדט ןןבעד ניט אײנינע טןך־עדנע ראסןיטע^רעטיקעד ערנסם בו נעטען םשעםבערלענס קוק אויף דעד אידישער ראםע. םון דעד אנדעדער דים זעהק םיד אזוײנם װי י. םנ ױדפג צו דער צײם, װק עד ה$ם געשדיבן זײן בוך, הןןט עד נש נעי הן*ט קײן שום םאםעױאל װעק םזרחיאידן♦ םים ױ טאםעױאלן, װ$ם ער ה$ט נעהןןם װענן תר #נטדןןפןןל$ניע םון א״דןןפעאישע אידן, קוםט עד זנום אױםםיד, אז ״אייהןןטעאישע אידן הןןבן אין •> זײטע •4* אין דעםזעלק בוך זןןנם ער: ^ו$ם *זזינם א םעםיס איז, - דןם קק קײן סענש נים ץק/ 1 קוםק צו רעזולםאטן, װ$ם זאלן בוםױתשטעלן אלע םאראינ• םערעסירטע איך דעד פו־ןןנלעם, נ) טע#ריעם ״יװענן דער ן1נםר$פ$ל$ניע םון אידן• װעגן ױ שארף אײנגטיםליכע םימגים בא אידן םארםןךן םיר ןז היאשע ליםעראטור♦ אױף דער װעלט זײנק בכלל םאחק בלױז 12 םילקק אױן •>♦ געםןןסטן און נעםןןרשם םארשידעגע נרויעם איק ה$ט םק אוםעפװם: אין רוםלאנד, אין עסםרײך, אין אוננארן, אין דײטשלאנד, אין אםעױקע א״ א, װ״ אםילו אין אײי נינע טיילן אין אזיע און אין אםױקע אױך♦ ױ םניעה בו שטו• ױרן ױ אנטד$פןןלןןניע םון אידן איז קודם כל די, װ$ם ױ ליטע• ראםור דערםון איז צעזײט און צעשםױיט איבעד םארשידענע זשורנאלק, װ$ס אײנינע אמ שוין שװער *ןדער בםעט אוטםענליך צו קױנן, איבער װיסנשאםטלינע ביכער און ברןןשורן אויף םאר• שידענע שםראכן♦ ױ וױכפדגסםע אלגעםײנע װעדק װענן אונזעד טעםע, װי ױכארד אנדרײ׳ם װעדק, יןךעף יאקזןבם וכדוםד״ אק אםילו דןןם לעצטע.ױדטם בוך, ה$בן צו טון םיט םאטעױאלן' און בא$באכטונגק םון םאר 50 קךן, ד♦ ד״ זײ זײנק א סך עלטער םאר ױ מיםטײלוננק, װ$ס װײםנבעת און איך הןןבן נעםאכם װעגן ױ םעםםונגק בא םזרחיאידן אין צםוןיאםױקע, אין אראביע, םאלעסטינע, פערםיע א♦ װ♦ הױת וױ ױ םױערדעדםןךטע שױיבער הןןבן באהאנדלט בלױז אײר$#עאישע אידן, אײנגטליך םזרת׳איױקןםעאישע אידן, זײנק זײ נעקוםען צום אויםםיר, אז אידן אין דעד נןךער װעלט זײנק אײן נלײכארטיגעד טיפ, אזױנס, װןמ צװישן צױויליזירטע ראסעם טרעםט ױך ד$ס ניפנ ■ ( מ׳רארף נןןך דעדםזךק א צװײםע אײננטיםליכקײט םון דער אנםרןןפןןלןךישער ליטעחזטור װענן,אידן: ױ שױיבעד הןןבן ד$ פניזת. אײנינע, וױ לערוא<ב#ליע, יןךעף ימקןןבם, ית־ט א♦ א♦ וו♦ זײנק ױ אידישע םליצי״ױשר; אנדערע, װי.ױכארד אנדרײ, דיוםי׳ % ם$ םםױארט טשעםבערלק א♦ א, װ♦ זײנק ױ ןךםאלער, קײ• נלם םון זײ איז נים געד$םן אררסצונעק אנקךניעקפדװ װערק װענן אונזער זאך, נעשטיצט אויף םאקנק♦ ןך־עד ם׳זןןנם, אז אידן זײנק א ױינע ראםע און זײ ז$לן שם^לץ זק חנרמים, װ$ם זײ ציהק זײעד יחום םון םאר 4000 יןך־ צךיק, און װןןם זײער בלוט איז נעבליבן ױין, אוםנעםעלשט♦ ןך־ער נדזןךט: גרןך־ דערםאר, װןןס אידן ה$בן ױך ניט אויסגעטישט םיט םרעמד בלופך זײנק זײ םרעםחג *ץ אײרןןפע, קןךק זײ ױך ניט מסיםילירן םיס ױ שכנלשע ראסעם און דאריבער דארף םק זײ באהאנדלק אלם א םרעמדע זאך אין דעו־ אײר^פעאישעו־ םןךראלעד םםרוקםוד. די פניות ברײנ;ען די דןןזינע שרײבעזי םםילא צו די אויסםירן, װןןס זײ ציהען♦ בכײ ד׳$בז יײ חן צו מץ םיט צװײ גןך״אקעעדיגע קוקן אױף דעד חוסןיקרובה׳שאםט בא אידן♦ אײנע האלכק, אז איק ױינק א ױינע ראםע, ק אײנהײטליכער םיזישער או^פםיבישער ׳ סיפ (בלוםענבאך, נ*ט, קלידןק, אנדרײ, יאקןןבס, ױדט, עלקינד, צןןלשןק, טשעםבעדלק א. א. װ.), אקענן זןךן אנדערע, זח םחםת שמד און חתונות םיט םרעטדע הןןק אידן אױינגענוםק אין ױך םארשידענע חוסןיעלעםענפק און הןןבן דןןם םארםישם סיט דעם אידישן קן^לעקפדװ (רענןק, לעב, םןךפ^• ברןףןא, איקןןװ, ױםלײ, ם. רײנןק־, װײסנבערנ # # װ.). בלוםענבןק־ הןןט נןק־ בעדך םאר הונדערם יןךן נעשױק *) איצם דערנרײכט די *ןןל אידן העכער םק 15 םיליק. (חגדאקצױס.