Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

14 1 14 יייימי ד-ר. ט. טי׳אנעת ירןוםעסןור םרןןנץ נןןןןז אין .נױ״יןורק, איז דורך נײע םןורשוננען כעקדסעץ נום עלום״ אז דער ןןגסןולוםער דויער םון טענעליכע םיםן איז א םזולעע םעןןריע. עד הןןם אױסנעםןורשם דעם םיזײםן כםנב םון די אײנמזזנדערעד און זקןט םעסםגעעטעלט א םערקוױדדינע זאך: די קינז־ער םון די אײנװאנדעדעד הןוק אנ׳העכערן װאוקם און א געםערע קערםער• ליכע אנםװיקלוגנ אײדער זײערע אײוקוםעאישע עלםערן, ער וקום מנםדעקס א העכםםיםערקװידדינע ענרעדונג אין דער ק$םם$רם אויך״ גא די קינדער, װ^ם זײנק נעגוירן נא אײנװאגדערעד שוין אין *םעדיקע. איז ד^ם קינד נעגױדן אין אויסלאנד, אזױ הןןט זקןם הי אויסלענויײיע קװיםװרח, װען אםילו סןס איז נעגראכם נע> וקךן קײן וגזי־קע המגועד א י$ר אלגכ איז >ןבעד חןןס קינר ׳ נעגױרן אין ינאדקע״ ז^ל זײן אז אםילו עםליכע חדשים נןןכן ^נקוסען •הץ, ןיד קױנם ד^ם די •סעױקסנישע ק$*ס$רם♦ די מםעריק^כישע סביבר■ ה^פו קײן ודדקוננ נים צו ענרעין ק#*י ם^רם 1ײם קמד, װ^ם איו נענדדן אין אויסלמגד, ווארום די,גארע םארענדערונג םונם ק^אאינדעקם םון םריעד יוגנם נמ נו א דעד״ װאקסענעם מענשן — איז זעהר קלײן♦ אקענץ ודדעד זעהם מען יןן בא םרעםדנעגוידענע קינדעד זײ װידקוננ םון. דעד אטעריקאנער םכיבה אױף דער קערםערנקןם״ װןןם האלם דך אין אײן ענדערן די זײט םון װאקםן, וקןם יוננעד אײרןןםעער קוטען קײן אםע׳ ריקע״ — אלץ העכער װעדם זײער םינור. נכן ווײזט גןןאז, אז םענשליכע םיםן י זײנען יןן םעהינ זיך אוםגוםןןרםירן.״ םיד װײםן ניט, װי װײט דןןם קןןן דערלאנגק, ןןבער דןך־ איז װיבטינ זױ ה$גן גאװײזן, אז די םביבה הןןט זנו זןןנן אםילו אױף ש$ר> ) אײננטיםליכע סיםנים, װןןם מ׳הןןם זײ ניז אהער נעהאלםן םאר אוםםארענדעדליך, בײם איזנטינן גושםאנד םון *אונזער װיםן איז נ^ך שװער זנו זןןנן, װי װײט אוױנע םארענרןלרוננק דערלאננק ^4^^^^ 44^^44^^^^44^^^ 4 4 4^ ^4 4^^^^^ ■^4 44 ^^4^^444 נא די ראסעס איינגעװאנדעדטע, און זװ שםעקם דןן א טענדענץ אויםזװגילרן א גאשםיםםן אםעדיקאנער םענשנםיי• א נעװיםע ראיה דארױף איז יןן םאראן, םוד יװײסן, אז די קינדער םון קודץי 44^^^^^ 44^^44444^^^^^ 4^^^4 .44 -**-־ - - - 44^4^4 קעאיגע אידישע אײנװןוגדעדעד ציהען זנו ראננקעוינקײס/ אקענן ) .4^444 ^4 א4444^^^4^^ ^^4^^^ ^44 ^^44^^44^4 1 .1.4 4.444 .ו ■ 1,.< 4 - * - זדדיק די לאננקעםיקע קינרעד נא םיזױליאנעד אײנװאנדערער זװ קוחנקעםינקײט; גײדע הײםט דן^ שםרענן זװ עםיס א םיםל. םונקככ זנו א נעםײנזאםק םי3 כאאז נוםא איז זעהר נעהים סיט אױםםידן, װארום זק םאר־ שונג איז נים נענאנגק װײטעד םאר דער שטאט נױייאחן נורארף עדשט אױםםארשן א גררסע צאל םענשנטיםן אין םארשידענע לענדעד, אין םארשידענע נעאנראםישע זןןנעס אק סאזניאלע סביבות, אײדעד מיד זאלן זיך קאנק זאגן, זװ די ענדעדונגק, װאם * נאאז האם אױסנעםונק, זײנק נאםת אוניװעוסאל און אױף לאנג םיד םײנק, אז מ׳דארף װי װײט םענליך דערנענטעדן נײדע םףעד נעגויוובםע םקךיע^ געװים דאדף םען דך רעבענען םיט דעם געדאנגן אז נעװיםע תוםנםיםנים טראגן דך איגעד גירושד״ בלײנן אױף לאננ אוםנעענדעדט; חדך נעםישםע ומונוה לאזן זײ דך ודן נעװיסע םרנוים אגדעדשן♦ ם׳דארף אבעד ניט םאחנעםן די םביבהיםאקםארן אױך, װאם קאנק ודרקן זנו אנרעדשן דעם םיי, אלץ אײנס זװ װאס םאר א םים ם׳האם נעהעדט דער דוד עלםעוץ אדעד * חד םריעד. דאם איז נים קיין נריננע זאך, און םעלעד קאנען דא טרעםן. דאך םײגק טיד, אז װען מ׳זאל אנא׳ לידדן ד •םאראנענע םאקםן, נעחימ און אן ינױת, אזר קןק טען דאסזעלגק גילט טאו םישונגק זנװישן וױיסע און נענעיס זג אז♦ װ. ם׳װעדם דט קיין נײער סיי״ ד נאכדװױת םון ד עדשםע ק$לןןניסטן אין אםעדיקע און אװםטראליע זײנק דעד• זעלנער םיזישעד םיי, װןןס דער אלטער שודש אין ענגלאנד, םראנקרײך, שםאניע אז. װ. ד נעענרערטע םביכה ןןדער ד םארםישונג אין אמעדיקע, אין ןןװסםתוליע, ד,ןןט גים ןןררםגעגעכן קק נײעם אטעדקאנישן, ןןדעד אװססראלישן נויג, םמיש *ן אנ׳ דערן, אײדעד דער אײדןןםעאישער טיג (קװלםןון*. ןןנעד נײע ם$רשוננק הןןנן געענדעדט ןןדעד נןןר זגעשםערט ־ ד זץךינע םעןןריע, אז ראםןיסיםנים בלײגן שטענדינ און אוםנע• ענועוסכ שוין א לאננע זױי0 הןןלטן אנדערע אנםרןןםןולןונן, אז ד ארסערע סביבד״ דעדהרםט ד שםײזונכ ד םןוזדאלע, ד גקןי נראםישע״סכיבה הןןבן א גרױסע וױדקונג זװ ענדערן אײניגע םיםנים, װי א שטײנער ד םינור, ד םוסקו^&נטװיקלוננ יכ אז. װ, אײנינע םײנק אםימ, אז ד דןןזיגע םאקטןןק ק$נק עניעח ד *ינםענםירונג(ד הויםםארב) און ד קןןפטןןר^ דדנװײ נײט נןןך װײםער, ער הןןלפכ אז דער דויעד םון מענשליכע מיםן אין א נאשםיםם ןןרט און א לאננע זױיט נעםם דך םון ד סביבה<ױדקוננק, נש םון ױױשהשאםט״ ד ענדערונגק װידעױ אין דעד םענשליכעד םןןרם, װןןם ם׳קןןן זװזעהן אין םיטללענד• שער נענגנכ אין זנענטראל און זנםזץיםזרו^אײרןו&ע, נעםק דך םון ד אונטעדשידן אין קלימאנכ נןןדן און גאטורםרןןדוקטן. ד דןןתע טעןךיע, אז ד םביבה העמ א נו־ױסע װירקונג זנו ענדעדן ןןועו םאראנדערשן קעדםערליכע נװנם׳אײננשאםטן, ל#זם דך זעהר נו־ינג םארװענדן םאר אײניגע רזוםןיםיםניל ^44♦ 4^4 44 ^4^^^^^ ^4^4 444^4 44^^^ 44א^ םינוו א שטײנעד איז ס װיכםיגער חוםןיסיק, ןןבער סלע װײסן, װיםיל דערנײ הןןם זנו זןןנן ד םןןזױאלע, ד נע^נתוםישע לזוגע, ד עקןןנןוםישע לאגע. אין אײרןןםע הןןט םק דך ןורוםנע• ועהן, ןןז אין ד לענדער, װןןם זײעד עקןןנ^םישע לןונע הןןט דך םןןו־נעסעום ד לענםע םוםגינ יןןר, איז ד םינוד סתס םןולק אין דודכשגים נרעםעד נעװןןרן, — קלןןר אז איגער דער נעי ענדעדםעד סביבד״ ןו םך םןןרשונגק הןוק נעװיק, אז ד םינוס אונםעדשיידן זװױשן ןןרעם און דיך זײנק זעהר נרויס און די נעםק זץ• דכער םון דעד םארשידענער עקןוגןומישער לזובז^ אין אײנינע נעננםן הןום סען קלןוו נעםאכם, אז דעד נןוק ו^ום ׳ א שטאדקע וױרקוננ אויף דעד נרױס םונם קעדםעד; א שםײנעד דעד הױכעד װאזקם אץ קענטוקי, אין ד םאדאײניגםע שטזוטן, נעםם דך, זעהם אוים, םון דעד קאלנװןוסעד אץ יענעד נענגנג ענלץ־ הןוט דןןם דעזע זנמעזעהן אץ נןןםןן: ד םינװ־ םון דעד נןוםעלקעחנג הןום דך נעעגדערט, װען ם׳הןוט אײננעםידט . הארטע װאסער. ם׳הןום שוץ אויך זװנקעהען ד װידקונג םון דעד םביבה אױף תד קןןיםןןרם, ד. ד״ אויף דעם תוםן׳םיטן, רןום ם׳הןוט אים נעהןןלגק םאר ש־םםארעגרערליך בא ןןלע אום• שםמגדן אײנינע הװלםן אז שמוודק!וינעםן םיט ד קינמוקן הןןם ןן . טױיסע װידץנג זװ טןװ־ןונדעחזון ד קןוםםןורם׳ אק קוק זןןל דך נעםען םון דעם דדוק םון ד םוסנךלן נןו ד זײנק שןןרנן. מ׳הזולם זוז ד קוקנקעםינקימ נא ך ווליןינזוװאױנער נעםט דך םונם מותיקלסא^ .-*■*. א םך םמולן םון. קײלעבקעיינקײם אץ ד נעחנ הןןם םען נע״ בתוכם םןןר א גןװױיז םיר דעד םקךיע, אז דןןם'לענן אץ סורנ• נענגם הןןם ד טענדענץ ןורױסזװנדײננע( קײלעכקעםינקײנג ןןקענן נים דןוס א םך אז׳יסנןוםק, װץם זײנק דעדװידעד דעד דןוזינעד םעןוריזן ו