Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

13 דידסן״סיםניע ס *ק♦ 1 *ל . עסיאזן ארך♦ אין םײנע ארק שמײן יענע טעןחנשיקמד * אמוםע נידעדינעד.םאר די, װ^ם באנרינדן זײ ראסע ארף ש*תג• דכעד קרובדי״ימוםנו״ און רעדן נ$ך הוק אנ׳״״אױמער-, .סעםי״ םישעו ,לאטײנײכוער״, ,עננליש״נאקםישעז■* ראםע חנדוםד, כ^טש סזויז א םאקכ^ א■ ססקס םילעד, חץס ה^ם צונעקרערם דעם אויםדדוק ,אריעד״, וקוט דך ארוםנעזעהן א־ן םודה נעװען י זײן םעלעד. עד ז$נם װעק דעם *ווי: ,אנ׳עטקןל^ װ*ם רעדם םון אנ׳ארישעד ראםי^ אריעו בלוש, ארישע ארנן, אריעוע הןןר, איז אץ םײנ* אוינן •ונקס ןוזזו נוקןבער דנדינעד, װי * עיתוב״ , ם^רשעד, װזןס םלאסלט םון 8 לאנג״קעםינןי לעקםיקןןן $דער םון $ו קודבקעםינעד נתונמוסיק, דןןס איז עדנער םאר דער בבלשעד שיחוך״םארטוטלונג ד$ם איז א םארברעך,׳., ב) תוסע און סביבד* 0 םאר אונזער זאך איז זעהר װיכטיג די םר^בלעם ,ידושדישןוםם נענן םביבה״, ד. ד• די •ר^נלעם, װ^ם םאר א װירקונג די נײע סביבה ה$ם ארף רי תוםן״םיםניע נראד װען מ׳באהאנדלט װזװ םעםע װי ,אידן-, ק$ן םק אין דעם *רם קוםען צו װיכםינע *ועל״יתא׳ם * םך םעד, •אײדער בא אנדערע עםנישע נדוטעם. װארום אידן וײנען די לעבטע 2 םויונם י^ר בעזײס און דע״ שםרייט איבעד דער סומעד װעלם, אין אלע קליםאםן. זײ זןןלן אונז באוױיזן, אויב די אויסעדע םביבה איז אינמינמונד בו ענדעדן םיםני^ װןום נילםן םאר תוםן&יםנים, זדעד ניםנ 8נ*קופ$ל$נן,איננהסדעסחדן איבם בװײ *וקובלעסק: רי שםאנדעוודינקײם םון ראםן״םיםנים און די װירקוננען םון ראםן״״םארםישונגען. כןןםש זד טענשהײט וקום דך די לעבםע קךהונדעדםן שםארק נערוקם םון)|ײן עק װעלם אין?ונדערן, שנמרקעד אײדעד םריעד, און נישם נעקוקם װןןם די לעבםע בײם זיינק נעםישםע חהונות * םך $םםעד, איידער םױעד, הןןבן םיר ד$ך זעהר װײנינ םעםטע ידיעות װעגן דעד װירקוננ םון די דזןזינע םווקטן• אײנינע אנםדןו״ סןורןונן זײנק איבעדב״ננב ןז ראשן״סימנים ברײבן שםענדינ און אוםםארענרערליך, נישס נעקוקם ארף קײנע■ סגיבד׳׳ס8רד.עלס״ נישן״ י• קןולנמון זןןנם א שטײנעד: ,נישם נעקוקם אויף אלע יונןונמוליעם, אױף אלע םביבה״װידקונגק, ארף זולע םישוננק, בלייבן די סענשן״תוםעס םים זײעדע װאריעםעק די נעםליכע; דןןם עקשנוהדינע בלוט םון די סעגשןיתוסעס רייםם דך שנוענרינ װידעד דודך״. דעד דןןזינעד ןןננעזעהנסםעד ^בו״ןוםןולןוב װןןם כדקןון אים תולטן םװר דעם נביא_םוץ דל־ םקורייג אז םענשליכע תןםעס בלײבן אוםנעענדעדנב טײלם אךם באזו־נדעד בװײ םאר״ שידענע ארםן תוסן״םיםנים: 1) אײננטליכע יחוםן״ פיטנים: די םארב םוןדי אוינן, םוןתזקור, םוץ דער הרם, די םןורםק *ן רעם •ניז^םונם שארבן, ליוננ ^דיסר קודץ, א״א״װ.; 2) נענן״אייננשאםםן: דקףם בוגעםק םעטס, םום״ קיחוםװ*, נײנשנמורקײנב װאק^ ד. ד- אורנע איינגשאססן, װןום קוםק םון נוטמ־־, גענתער שאײזונג די אײנגטליכע ןך־עד דירםם״ סי־טנים בלײבן אוטמןרענדעדליך; תוםן״םישומ קןןן זײ אויך נים ארסרןוטן. 8 םך קורהונדעדםן זקונן יד אץ איװקויע 8ן א שיעור ם^ל-ארםנעםישט בלןונדע םיט נרונעטן״ ןונעד אץ עיניץ - •** ^4^ 4 4^^^ 44^ 44^^^^ 44^4^44^4^4 אמ דעדםון קײן נײעד םיא דם געװןורן. ם׳הןום ארוטגעזעהן םילקונק קינז־ער, װיםיל אין אײנבעלנע קרײק זײנק םזותק בלןונדע און נדונעק, און נעםישםע בװישן די בװײ םינים, ^נער ניס אץ םתונקדײך, דם אץ איםװליע, דם אין עסםדײך איז ידם בו געםינק קײן נײעם טי•״. ,ראםע- .בלויז אין אזוינע ט8לן, װען נישט דער בום8ל ד׳^ט ״י י8נן אויף אי״ נערםר^נן די אץיננטיםליכע סיםנים אויף דעם נ^כוואוקם, נ^ר־ ם׳איז םאראן םער״ ווײנינער 8 ק^נטר^ל דארויף, װען דער טענש ק^ן ם^רהיטן םים געוויםע םיטלען (צונוים״^רן םים העכערע טי•?)׳ *י ד׳י ד^זינע םיטנים י8לן ניט ם^רד^רבן ווערן, ור, לםשל, ד^ס נעשיקט זץ־ ב8 םערד, הינבנ םרק אץ דעס״ נלײכן. מיר ה^בן ^נעו־ נ^ך ניט ארםנעבוינן קיץ ב^זונדער נזע -.4-- 4^. -44 —4 4 4 44^^^40440 4^4 4^1^0^441^ םענשן, בדי מים 8 םםעביעל בונרםםןורן אץ 8 נעשדןוםענעד נרוםע אררסבאקוםען נעוזיסע אײננארק און םזב־היסן דעם פץ ברואים, ער ז^ל ױך נים םזוראוםדײניק םים אנ׳ןונדעד נזע םענשן, וקום םזװנקונן נים יענע אײננזורק• 8ל8 זןוך אמ שוץ ניט םענליך דערנמוד אלײן, װײל, װען נררסע כמוםן. םענשן װעדן ^*נעשל^םן, אזר בלײבן זײ היגםעדשםעלינ; םזורקערט, זײנק זײ םרײ בו ױדן דך, 8זר •רןונרעסמץ זײ. *^■נעהיטע 8נםה^8י8נ; ה&לטן דעריבער ניט ם8ר רעכט בו םזורװענדן דעם מוגריף תוםע םמם או־יף הײנטינע םענשן״ק^םםלעקםן, 8 שפײנעד װי איט8> ליענער, דײםשן, םתוגבױזן, דוםן, עננלענדעד ובדוםר״ װארום װער װעם זיך אײנשםעלן בו קונן, אז אינעוױינינ, אין יעדער םון די.דערם^נטע נאביעס, איז דעד ראסן״טי• און דעד םענשן״שנים נליץ■? װעד װעם דןום נעםען ארף רך בו בזושםײן״ 8ו די בלןונדע און די ברונעטן, ױ נררס״ און קלײן״וואוקםינע, די קײליך״ און״ מוננקעםינע אין ױ ד^זינע נאביעס שגמוםק םק דעםזעלק בלום? י בװשן ױ נײע םיםםענמוטיקער אי? יעי ***^ט^חוניע בוו׳ הוװדלט דעניקער אםנעםטן ױ ראםן״םרןובלעם אץ אייר8*ע. ער קונט לכמחילד״ *ז ױ םײסםע מענשן״ק^נטלעקסן, װ^ם םיר זײנק זײ נעװארגט בו האלטן <מור תוםעס, זײנק םזור קק םאל ניט קיץ באזונדערע םאציאלאנישע םםעביע (ארט), זײ זײנק בלומ עםנישע נרוםע^ װאם ד׳אבן דך אויםנעבילדעט םיט דעד הילף םון אײן שםראך, אײן רעליניע, אײנע םאביזולע אינםטיכמ״ ציעס, ד. ד״ םים אזרנע קרעםנק״ -דאם ברײננק דערבו, אז ם׳זאלן 044 * 414444440440 44^^444*^0 4000 0 00 0444 04^^0 ^4 דך ם©ראײניגן םענשדיכע וזעדנס םרן אײן $דעד םעד סרםן, ר©״ םעק אדער װאריעטעטן (םינים). ח־אם ם׳איז נעװאוינם במ אהעד בו רוק תוםע, קאן דעריבער כולל זיק םענשן םון איק ׳ שודש, אדער סון 8 םך שרשים, תוםעם אדעד םינים. װען איך רעד דא םון תוםע און תוסןיסיםנים, םײן איך נים דעדמים יענע עםנישע קאלעקםיק, װאם זײנק *ונויםנעועבם נעװײנםליך, װי נעזאננב םון םזוושיונתוםץע עלעםענםן; איך מײן דעדמיט די רײנקיים םונם י!*ורש, די נע״ םײנזאםע אםשםאםונ^ װאס זי אנםםלעקם זיך אין די -גלײכע םארםען םון דעם םי״ זישן טים. איך האלם ניט, זמ ױ געםײנתוםע שאראך, רעי ליניע אדער םאביזולע אינםםיםוביעס זײנען 8 בזוװײז. טאר דעד 001^04444^ 444044^^0444• ^0*0 ס^^ס^ 0444440 0400^0 נעםײנזאטער אםשםזוכבנ^ װײל װי ױאלײ זאנם ועו זיןי״ םידשע םיםנים זײנק עלםער םאר אינסטינווביעס און לעק זײ אינעד. םים דער ראזינעד נעום װיל איך דא אויםקלערן ױ איד״ תוםןירײנקײכב % 4 ס ססס .ן■ . ס 440*0^ 4^ 0^^^04^ 40^ ס 0^0 אץ נעודסע קױיק׳ וקןם ומולםן די רעליגיע םןןר 8 םיק בו דעד״ קענק 8 תוסע, װעט םען דערםים נעװים זיץ אוסבוטױדן. דאס גײט טיר •ונקט אזױ װײנינ 8ן, װי די 8*8דזיע״ ײ^ס ם׳קןק זי םזוראויסזעהן, םבד יענע תוםן^ע^רעטיקער, װ^ס הזולסן תוסע נים נלומ םזור 8 ז88ל8נישן נאנױף, סןר םזוד 8 היסנמןױשן,