Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

ן־• ־־ ־;דז^יך**׳י ׳/ די <ו*דן 1% דימושלסני. >6 1 א. >ל װ. און וןק דעד ממע איז #טנע׳מםנו ׳געײזרן ה$ס די אידי׳מע נאלאנםערײ״אינדוםטריע $ננעהױבן אךיבערװ&גרערן אין די שטענב װ$ם ארום ט$םקװע, װײל ט>סקװן%יץ אמנ$ך נעװען םארםאנם םוד אידן. די לעדעד׳אינדוםטריע איזיםון־דעד זקוב״ געװןןרענער םם^־נןק אדיבער אין. זץךף ב*נ$ר$דםקןרע,-ניזשע. נ*ר$דעד נובערניע, אויף אזא אוםן, ה$בן די אידישע זורבעסער םןךםנעזעזנט זײער ארבעם ארף די נײע עדטעד בײ די םריהעדדינע אונםערנעםעד, אין א נאקאנטעד סביבה. אםת, די אידײטע אונ־■ םעדנעםער, דעדהויםם אין ם^םקװער ראיןןן, װאו ס׳איז םון םריער $ן נעװען * נררםע סןי קװן*יםיצירםע תסי׳טע ארבעםער, הןןבן נעשםרעבם אריבעחױהק זײ צו זיך אין דעד םרןןדוקזױע, ןבער םק קןןגקורענץ ןנװי׳םן אידי׳טע אק ניס׳אידי׳טע ארבעםער ה$ט נןןך דעם$לם קײן רײד נים נעקיונט זײן, װײל די נזןכםריבע אױף ארבעםעריהענם איז נעװען נו־רם. ־־ארף אזא אוםן.זעהק םיר, אז װי נרדס ס׳לײנק גיט געװען די װאונדען, װןןס די אידישע באםעלקערונג ה$ם באקו־םען אין דער צװײםעד מקוםה םון דעד םלחםד״ ה$בן זײ דך ביםלאכװײז םאר• הײלם״ נהןך־ די טלחםה ה$ט צעריסן יענע קײםן, װ$ם דןןבן נעדינט םאר דער רענירונג אלם םיםל צו שטעק דעם טיםערן ארײנדריננק םק די אידן אין דער רוםישער ם$לקנ*װידטשאםט• דערםאר $בעד איז ןזם די םזןלקס<זירטשאםט טםא, אק םים איד אויך די נאנצע רוסישע םלוכד״ אלץ סוענטעד צונעםר>וםן צום נרעםסן קאטאקליזם, צו דער אוםגעחויעדעד ערשיםערוני/ װעלכע ה$ט אויך נעםד$םן די אידישע באםעלקעדתג. (הםשך קוםט). ױעיאוגםעדנעםתנק. וץם ארײנודינגק איז ם^רנעקונוען נרינב נים אדרסרוםנדינ קײן אוטצוםרידנקײם םצד די ק^נקורענם^ װײל ױ נ^כםהאנע איז שםענדינ נעװען נרעסער םון דעם זאיאם םון םחוחת• אק צוזאטענהאננ םיט דער ניםישלעכטער םיטמציע םון די אידישע הײםל$זע ארף די נײע עדםעד ה$בן דך אק אלנעםיק אײנגענעק די םוזכן צו שןוםן קרעדים םאר די הײםל^הס אק אײניגע עדםער םקאויסערן מחום זײנק נקדינדעט נעמ$רן אידישע לײי און שפאר״קאםעם, אק אנדעדע ערטער וקבן רי אידישע הילםס׳^רנאנילאציז^ אררםנענעבן הלואות אףף םוקדוקטיװע צװעקן, װעלכע זײנען גאנק זסם צודיק אוטנעקעדם געװ^רן, װײל ר בארנער האבן נעקאנם זיי םוקדוקטיװ אויסנוצן. ר נרעםםע באדײםונג אבעד םק אט דעד םלחטסתקוםה איז געװען דאס אריבעדםראנן םק דעד אידישער קלײן״אינדוםםריע קיק מזרח״רוםלאנד, שוק ^נהויב םלחטה דקט אננעהרבן ר װילנעד זאקן״איגדוםםריע אױבעדװאנדערן קיק ■אלטאװע, ארף ר נײע * ״ עדטער זײנק אריבערגעםארן םײ ר אונטערנעםער, םײ ר ארבעםעד * אק ארנעטארנם. צו ר אלםע ארבעםארינם םק װילנער נו״ בעדניע זײנק צונעקוםען נײע נרוםן, דעד עיקר, טאלטאװעד אידישע םײדלאך. אינגיכן זײנק אק דער ארבעם ארײננעצױגן געװאק ר ארטינע ניט״אידישע םײדלאך. צוליב דער נרויםער נאנםראנע אויף סחודות האט ר אינדוםטריע זעהר גוט רך אנטװיקלסג נאנצע צװײנן םק דער אירישער נאלאנטערײ״םאבריקאציע האט נאך נאר ־אין אנהויב םלחםדי אינעדנעװאנדערט קײן דרום״רוסלאנד, — קיק באררטשעװ, אדעם, יעקאטערינאסלאװ, לתאגסק, באכםוט די איק אין דײטשלאנד• ד״ר יעקב םעגאל• םארשן םון ר דןךינע םראגן. דורכםידן דעם םארגלײך אמ אבעד ) נא הײנטינע באדינגתגק אק דײםשלאנך זעהר שװעד, נםעט װי אױםנעשל$סן. דעױבער םוז םען דך םוםך זײן אױף אױםי רעכנתגק אק בעדכ׳רנע שןןצונגק. * * ר ערשטע םראנע, צו װעלכער םיד נײק איצט צו, איז: וד נררס איז בערך ר צןןל אידן אקידײםשלאנדי לןןםיד־ *רוק ארםרעכנק. לרט דער ם$לקסצײלוננ סון 1910<ק י$ר זײנק דאן נעװק אק דײטשלןתד 615,021 אידן. לןמיר *ןננעםק, אז דעד צו.לאקש םון דעד איד. באםעלקערתנ םק 1910 י>ך ק װ$לם ױק דודכשניטליך דעד אײגענעד, וחןס אין ר יןךן 1906—1910, דעםןןלט װןןלט אויםנעקוםען," אז אין 1922 קך װןןלםן בא־ * דארםט זײן אין דײטשלאנד 632,180 אידן. םיד דארק דך >ןבעד רעכגק דעו־נדנג װ$ס בעת םלחמד״ ד. ד״ אין םשך םק 4 י*ך <םוך*ץ19—1918) ה$ט אוי*עד.ערט כםעם איננאנצן םײ דעד נאנדדלינער צוװאקס םון דעד ב&םעלקערתג, םײ דעד קינםםליכער חדךני4ןרײננעקוםענע איםינראנטן, דעד צוװאקס םאר ר דןן״ |נע קף־ װ$לם באדארםם באםרעםן 5720; נעםם טען ר לעצםעצןל *־><■ םון דעד העכעז־ דעדט$נםער (632,180), באקוםם םק אק דײם׳אלאנד — 60^626 אידן. דעויםק - דארף םק או־ןןםנעםען ר צ$ל םק ססס,12 םתיס, וקןס זײנק נעםאלן אק שלאכט אק נעשטןףיק אק ר שםיטזןלן, כר צו נעבן 8 םולשטענרנ אק רכטינ בילד םק דער איר״ שער באםעלקערתג אק דײםשלאנד, װןןלם םק דארםן — אםילד אק א קװ־צן םאםר — כ$טש בקיצור ןןנװײזן דעם צדשטאנד און ר' באװענונג םק דעד באםעלקעדתנ, באלײכטן איר עק$נ$םישע און ס$ציאלע לאנע, בוזטחוכטן ר קולםורםרןןבלעם, בארירן ארך ר םראגע םון םןןראל• אק קױםינאל״םםאטיםםיק און, לםוך ןןםשאצן — ור װײם דןןס איז מעגלק־ אויק סםך םון ססאםיס־ םישעו דאםן — ר םןןליטישע לאנע. םחמת דוחק אק םלאץ איז $בער נים טענדך אױםשעםן ױ טעמע אין.אײן ארטיקל. דערבעד װעל איך רך דןןםםןןל $פי שסעלן בלרז אויף ר טראגן םון באםעלקערתג אק עקסנןןםיק אק ארוטרעדן ר אנדערע םרןןבלעםען אק װײםערדיגע ארפדקלעז, ס׳איז אק איצטיגן ם^םענט נים קק נױננע ארבעט צו באשו־ײבן ר לאנע םק אידן >רן דײטשלאנד םק עקןןנןןטישיםםאטיסטישן שנמנדםונקט. ראשית צוליב דעם, װןןס דײמשלאנד הןןט םאר־ לרזק דח־ך דעם קױנ א םך נעביטן םיט א צןןלדײכעד אידישע־ באםעלקערונג און דערבעו־ איז שװעד צו םארנלײק דעס הײנםינן מצב םון דעד אירשער באםעלקערתנ אק ריםשלאנד םיםן םריער־ רנן.. םון דעד צװײטער זײט ה$ט זק־-בעת און חדך דעד םלחמה גוםא זעהר א םך נעביטן אינם עה$נ$םישן אק םןןציאלן לעבן םוגם דײטשישן אידנםום. םאד איםליכן, װןןס הן<ט זק־ סארנגםען םים סןןציזןליעקןןנןןםישע און דעםןןנואטישע םרןןבלעמען, אמ קלןץ ר װיכיםינקײט אק ר באדײםתנ םונם םאו־גלײך עײם ארס״ /