Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

8 םראם. *דחגקזס ם*כט ה$ם פיס געהאם קײן צוני־ױ צו דעד אידימער מםעלקע׳ .׳לו-י^ז - קלײנע מטעם אק שגועטמך; די נררםע שםעט האבן םון תר םלחםה נםעט ניט געליםן. אױף אזא אוםן ה$ט רי םלחםה םיט 1 אירע אמדיותדיגע םנהגים םארטיםם תם חודנן םתס קלײנעס אידתן שטעטל, װאם האט דך שױן #גגעהדנן־ םרן לאנג דאס קלײןישטעםלדיגע ביתעדטוס, אום^םהעננינ תרםון, זר ה$ט עם •דןי םטדגיםק נײ דך אין תר הײם טיט האנדל אדעד םיט םױי םיטיװער םלאנה״'איז ארױםנעריםן סעװארן םון זײן נ$דן און האט דך קוים אריענםירט אין די נת אנאים״ ניט א קלײנעם גאפג־עף האט תרנײ נעהאט תר םעטןך־ םק עװאגןוזמיע. אין תד הינדכט דינק נעװעןיצװײ קאטענןןריעם: אנטלאםענע אק *רױסנעטױנענע• וײ ערשטע האבן דך געקאנט אניםל צוגרײנק צו תד עװאקואציע, םיטנעםען אגיסל םונם םארםענן, נעלם און סחורות, וקןס ה$ט םארנריננערט זײער אײנ• *רדנק דך אויף ױ נײע ערטער. ױ צװײטע דאבן נעמוזט אװעק םיט גןךנישם, װײל ױ נאםעלן םוןיארױםטרײנן םלענן ארױב• נענענן װערן אוםערװארטעט, װי ד$ם איז גאזונתרם אכזױותדינ םארגעקוםק אין ק$װנער און קורלענתר טנעדניעם: ױ אידן זײנק םון ד$רט ארױסנעםרינן נעװאק אין םשך םון עמליבע שעהן און האבן, זעלנםטםארשטענדליך, לחלוטין נים נעהאט די מענליכקײט עםיס םיטצונעםען םק דיער םארםענן. די םאק הײםלאזע זײנק אזױ ארום געםאלן צו לאםט אויף דער ארטינעד אידישער נאםעלקערונג און זײעד לאנע חאלם געװק א סך ערנער און טררערינער״װען ניט תר ניש־קשהױגעו־ עבאגאמישער םצב םק תר אײננעזעסענער אידישער באםעלקעדתג, װעלכע האט אין ילנע נרױזאםע מענ ארױסגעװיק נרויסע אםםערי װיליגקײטן ארך דאם אויסלענױשע אידנםום האט אינם דאזיגן היםטארימק םאטענט ניט םארנעסן זײנע רוסישע נרידער און נעי שיקם נרױםע שטיצע״ אין 1916 איז תר תנירתגסיאנטיםענד• טיזם אניסל אםנעשװאכט נעװארן, װײל םאר אלע נעזעלי שאםטליכע קרײק איז תמאלט קלאר נעװארן, אז נור דורך * ניױסע אלנעםײנע אנשטרײננוננ םון אלע נירגער װאלש^ךך אםשד ,אײננענענן צו םארטרײנן תם שונא; תרינער דיאט ק תגירונ^ פארטײלנױנ נרױםע סכוםים םאר ױ נויטן םון ױ ה״זקלאזע, ניט םארנעםן אױך אן די איק. אוינ תר צוזאםענשטעל םק תד םאםע הײםלאזע, םון װעלי בער א נרױסער טײל האט םריער אױך נעלענט םון אםעױקאנער שטיצע אק ארטינער צדק/ איז געװען ניט אזױ נעצינ םארן אײני ארדנק זיך אויף ױ נת ערטעד, זײנק אנער ױ אויםעו ליכע תנאים נעװק זעהר נוט םאר זײ. ױ קאלאסאלע ארםײ האט געםאי דערט א םך םראדוקטן; ױ נאכט־אנע אויף ארגעטער״הענט אמ שט6*ק נעשטינן, אק ױ אונטערנעטעד האנן װײניג ו$1ס דך נעקעכנט םיט תר קװאליםיקאציע םק תר ארנןנט, װי אויך םיט ױ נאציאנאלע אק תדגיעזע םזןםענטן. קײנםןןל נזןך זײ• נק\נים געװען אזױ $םן ױ טירן םק קױסטליכע װארשטאטן און םאנױקן םאר אידן, װי אינם דןןויגן יאר. ױ עלטערע הײמלןןזע אק בכלל די קלײןיהענדלעד האט דך, אמת, זעהר שװעד אײננענענן דןןם צוםאסן דך צו ױ נײע-תנאים. #נער ױ נעזתטערע אק יתגעדע הײםל$זע הןןנן דך תינף נענוםק םאר תר ארבעט; תר איבערנאנג צו ארנעט םק תר איו־ישער ױננט, םון ױ קינתד םון תד קליק׳בוחשואדע, איז נעװאקםן. $בעד אויך ד$ אין ױ נת נאדיננוננק ה$נן י7 נאלד ארױפ• נעװיזן ױ וןןרנאניזאטןןױשע םעהינקייטן םון נעװיםע אידישע עלעי צענטן, װערכע דיגק ארײננעדרתנק אינם עק^נ^םישן ןרנאניזב םתם רוסישן ם$לק, אק ה$נן נעשאםן נת ד.אנדלםי אק אינדוסס רתנ אק ןךנעהױק ארױסטױינן ד נטעט איננאנצן םק זד םרןךט׳ נעננק. תד נרעסטעד נירוש איז םןךנעקוםק םון קח]לאנד אק םק תר םורחיהעלםם םון קןףזגער נונעדניע. םארן $נקו]מק םוג׳ם שונא ה$ט ױ םיליטעריםאכט זנ־ױסנעטױגן במעט ךי נןןנצע נאי םעלקעדתנ♦ ס׳איז שװער םינקטליך םעסטצושטעלן־ױ צןןל אידי•. ׳ שע־ הײםלןךע אקי טארטױנענע, ד הןןט תרנרײכט אנ׳ערך י 400.000 נםשװ^ אזויװי תד עק$נ#מישעד םצב םון תר אי• ׳ױשער נאםעלקערונג, ח$ס איז נענליק איגדערהײם, איז נעװק באםרידינעגדינ און ערםערװײז אםילו נתציב ה$ט ױ נעזעלשאםמ שטארק דך ןןםנענעבן םים׳ן נודל םון ױ נרױסע םאםןיהײםלןןוע. אחרן תם דקןבן ױ נידתױם נעהאט זעהר װיכטינע טןןלגן םאר תר ױױדישעד לאנע םק תד אידישער באםעלקערונג. תד תחום איז םק ױ םםלות אום׳ן םה$נט שטארק טארקלעי״• נערם געװןףרן; ױ הײםלןןוע ד,>ןט םען נעמוזט שיקן בטעט ארםי שליםליך אין ױ דרוס־נובערניעס, װעלכע האבן אבעד ניט געי קאגט ארײננעםען אזא נרױסע םענגע םענשן. ט׳ד״אט נעםוזט םאכן א שםאלט אק תר כתעזישעד װאנט אק ל$זן א נעװיםע צאל אידישע הײםלאזע װײטער םונ׳ם תחום; םאר תם צװעק האט םק אויסנעקליק ױ דרײ עקאנאםיש אטנעשטאנענע םאדי ,דארםעגע װבערגיעס: וקךזןניעזשער, טאםקןװער און םענזער. דאס איז אגער יאלץ ניט נעװק נענת; ױ נרױםע ארטײען האבן זיך נערוקמ קײן טזה/ ױ צאל הײטלןןזע איז געװאקםן םון טןןג צו מאנ און ם׳הזןט געםוזט גק אױף וױיטעת הנחות. אק חארבםפ 1916 איז םאקטיש אפגעשאםט געויוןךץ תר תחום; ם׳איז ערלויבט געװארן ױ אױ־ן צו באזעצן ױך אין נאנץ רוםלאנד,, אויםער ױ הױםטישטעט♦ אױף אזא אוק איז אונטעדן דרוק םק תר םיליטעױשער םםלה נעםאלן ױ באגרענצונגסיסיםטעם, בא װעםכער ױ תגירוננ םימ איר אנטיסעםיםישער טאליטיק ד.אט דך נעהאלפ^ן העכעד א יןןרהונדערפב גיט קורגרינ, װןק ױ דןןוינע •#ליטיק איז געשפןאנק אין * םולן װידערשםרוך צו תר עק$נ$םישער לאגע יםונם לאנד. און $ט תר םאקט הזןט נעהאט א נרויסע און װיכטינע באדײטונג נים נוד םאר ױ נרױסע םאסן הײמלןךע, נזןר אויך םאר ךעד גאנצער אידישער באםעלקעדתג בכלל, $ט װי ױ אידישע אנמלןןסענע אק ארױםנעטדיזבענע ה$בן דך םאנאנתתעטײלט אויף רוסלאנדס טעױטןןריע. | אנ׳ערך 8 דריטל איז םארבליבן אין ױ םחןנפ^נעננטן נרײט אק יעק מאםענש דך אוםקעק אויף ױ יאלטע מקוםות. דאס צװײסע |רריטל האפ איבערנעװאנתרט אק ױ דרום׳דינע געננטן םון נײיר|סלאגד אק, צם םוף, בעדך א דריטל האט םאי־לאק תם תחוס און זיך בא• זעצט באזתתרם געדיכט אין װאלגעיראיאן. איברינענם, איז ױ ם&רשפרײטתג םק ױ הײםלאזע נעװען זעהר נרויס, א םך האבן אםילו תתױיכט ביז אוראל אק באדײטנױנע נרוםן האבן דך באדעצט אויך אין םיביר.־ םארקערט, םק ױ אםנעשטאנענע רוסישע טבעדניעס, װאוהק ױ תנירתנ' האט די פריער געשיקם, זײנק ױ הײסלאזע םערסטענםײלס אװעק. םחפת תם אײננארטיגן צוז&מענשטעל םון ױ הײסלאזע איז ױ אױםנאבע םון זײער אײנארדנונג נעװען זעהו־ שװער,׳• ױ םאםע הײםלזךע איז תד עיקר באשםאנק םק ניט קק ארבעטםעהתע עלעםענפק, װײל ױ ארבעטםעהתע האבן צום גרעספק טײל עםי• נרירם םעכו־ לים גאך םאד תו־ םלחפדי און א חיץ תם האט ױ םלחםה אלײן צתענוםען א סך מענעד םונם ארנעטיעלטער. װײטער, איז תר קאפדננענט הײםלאזע ארױםגעקוטען תי־ עיקר םון ױ