Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

7 די סןוציזול>עק$גןוג^שע ל8צע *ן יי *1ץ♦ 7* 1 געםתק נייע טקורים. אוים׳ן ןװ־ם םון ױ אינעד־נעוײםעמנ נאצי״ הוננק טים אױםלאנד אק טײלוױיז אויך םים צענםןןרל׳דוםהונד חום די אידיעוע גאםעלגןעדוננ נאקוםען זו נײעם קןולװחולן םארי ברױכער — די קװלןומולע ארםײ, ם*ר װעלכע די םלוכה״מוכמ ד^ט םארנמט אלע רעםורםן םונ׳ם לאנד. *זוי װי די ארםײ איז געװען קװנצענטרירם *װענםעד צו רער טעדב׳נרעני׳ין״' איז יע. שןוםן געװןןרן א טקור םון םארשידענע םרנםות םאר דעם אידישן האנרל און םלאכד״ אויב די םלחםה ד^ם אין ערעטן ם$םענם זעהר א סך• םענשן רואינידט, ה$ט ד נ^ר ניך ןוננעהויבן שאםן נײע נבירים. ד ד^ט װבער אויך נענעבן א סך ארבעט דעם אר• . בעטנדיגן הםון, די אידן זײנק נחוחג באשעםטינט אק די םר^ מקציןונם״צמײנן, אין װעלכע יעדע אדםײ נויטיגט זיך ןוםםעדסםן, - װי שנײדעדײ, שוםטערײ, םרןודוקציע םון שםײז״םיטלען. אויף יוזןו אוםן איז ױ ארבעסםלוךיקײם שנעל יוריבער און, ןודרבד, ס׳איז אנטשטןונק א נררסע סןכםחגע אויף ארבעטעריהענט; די איױשע בעדיםלאכות זײנק געדוןוק םןומוןג־םן םיט אדבעפג אױםנע׳ צײבנט םארדינט ה^בן, לםשל, די םשא״םידער, װעלכע הןובן אין א נעװיסער מאם םםלא נעװען ױ ניט־נעניננדינע טעטינקײט םון די }[ באנק. נ^ר חורשע ׳הווט חון,נעליםן םון $ו נרױםעד צאל אידי. 4 שע?ורבעםםלןווע, װײל ס׳איז נעװק װײנינ רױישםןוף און ס׳איז ניט נעװק װאו צו םארקױק ױ נןוליונטערײ־, ױ חךינע ארבעסס• חךע הןוק ױך ןובער טײלװײז איבעו־נערוקט צום םזרח און חורם נעםונק זורבעט. דעם םקוצעס םון םארהײלן ױ עדשטע םלחםהיװאונק איז נע• װען צו באםערקן אױך אין דעד *טעטיקײט םון ױ קרעױט״אינםטי• טוציעס, ױ רוסישע בענק דיןובן- םינקציןונירט םער יודעו־ װײנינער נןורמול. $ו סך אידישע לײ״ און שפןור׳קןוםעם זײגק, אםת, אנ• הויב םלחםה נעװען געצװאוננק איננןונק אםשטעלן ןודעד בא״ נרעניצן חום ןורױסנעבן ױ דעפןוזיטן. בןןלד ןובער הןוס דך איבעדך החום װידעחומןול אדורכנעטדןונן א כחוליע םון עקװנןוםישעד .לעבחוםטינקײט, און ױ ארבעט םון ױ לײ״ און שםןור״קןוםעם הןוט דך וױדער ןונגעהויק,'מםילו נןוך אין א נדעםעדעד םןו^ זײ ד.ןובן אםילו ןוננענוםק םיליטערישע בןןשטעלוננק, זײ םאנאגדער• נעטײלט צװישן ױ םיטנלידער און נעזיכערט ז״ בעסערע ןורבעט• באדיננוננק. אויף ןןזןו אוק, ד-װט דאם ערשסע םלחטה״יןור, הנם ס׳הןוט ןודױסנעדוםן א נרױסע ערשיסעדוננ אינ׳ם עקאנןוםישן לעק ־ םון ױ אידישע םןוםן, נעביםן דעם כןוחוקטער םון זײעד ןורבענב ■\דןוך, װען מען ז$ל נים רעכנק ױ ױדעקסע קרצנותי םון ױ קרינם• ןוםעחוציעס, הןוטי עס אין ןולנעםיץ אוים׳ן עקןונןוםישן םצב םון דער איז־ישער בןוםעלקעדוננ דך ניט שטןורק ןוםנערוםן. ױ שװעדע נםיונות זײנק ערשט שםעטער. נעקוםק, . ־ 411 אין םווי 1915 איז ױ רוסישע ןורםײ אינגןונק צעקלןוםטיגעװװרן. __ אויק םערב״םרװנם. ןךנזוניזידן און םדן װײםעד ױ יםלחםה איז ױ רעגימנג,'װװם דיװט לחלוטין אינןוױרט ױ צוזןוםעןורבעט טים ױ נעזעלשןוםפ^יכע בחות, נים נעװען בבח. י דער םרןונם הװס דך ןורוק נעטון װײם קק םװ־ח און ןוםנעשניטן םון רוסלןונד א אוםנע״ הױערן שטת אויף װעלכן םהןוט נעװאוינם 40% םון דעד אידי״ :.*׳"שער בווםעלקערונג. שםעטעד קום דך'ןורױסנעוױק, ןורדןם^^ חךיגן שםח חום רוסלןונד םזורלױרן אויף שםענךי^ ) זוזזו לין רוק םונ׳ם םרןונם הןוננ־ םןודשטײט ױך, באחורםט •ר ןורױםרוםן ןן נעוויסע צןול הײםפןוזע. דך רענירונג הןוט ־ןובעד נןוי פןויכרעסערט־זײעד צןןל ו־ודך איר װילרעד םןוליפדק״ ױםיליטער 41 דער םלחםה״אויםנרוך הןוט ןורױםנעדוק ןונ׳ערשיטעדמ אינ׳ם נזונק עקןונןוםישן לענן םון רוםלאנד און, נאטירליך, אז םעו־׳ םון זולץ חןט דעד קױזיס דך נעלןוזט םילן צוױשן דעד איױשער בזוםעלקעדתב חוס לעבט גןוענט צו ױ גרעניצן. א נרױ#ר טײל םון דעד אידישער בןוםעלקערתג הװט ױרעקט נעליק םון די קרינס״ןופעחוציעם; א נזונצע רײהע שטעס און שטעםלזוך זײנען םזורברענט נעװןורן. ס׳הןובן דך נזװױזן ױ עו־שטע איױשע הײםלןךע, און אינניכן זײנק גרױסע נרוםן םון דעד איױשער נזוםעלקערתנ זורױםנעשיקט נעװןוק םון.זײעדע ערטער לױט דער םזורןורדנוננ םון דער טיליטעד״טןוכפג בזולד וד ױ טלחםה ד׳װט דך װנגעד׳ויבן ד.ןוט דך ןופנעשטעלט דער האנדל דװ־ך דעד יבש^נרעניץ, װעלכער דיװט נעשםילט ױ גרעםטע חוליע אינ׳ם אידישן עקןונןומישן לעבן. אין הזורבםט, םיטץ זורײנציהק אין דעד מלחםה םו טערקײ, דןוט אויםנעהערט דעו־ טםחר םיט ארםלזונד ארך חדכ׳ן שװזװ־צן ים,—ם׳זײנק װםנע״ שטןורבן אדעס, כערםןון, ניקןולזויעװ אק זוגדערע הזוםנם. ױ ניט״נעניננױגע נעץ םון רוסישע אײזנבזונק איז איננןןנק םזורנוםק ־געחורן םאר ױ דצטרכותץ םון דער םןוביליזאציע אץ ערשט חורבםט״צײט חוט םען ןוננעהױבן אין זו קלײנעם מזןם״ שטזוב װידער װננעטק םריװאטע םשאוי4 בזןזתדערס דןוט םק דעם געליק װזוו־שע, חןם איז נעװען נןור נןוענט צום םרןונפ^ אק ױ אידישע בזוםעלקערתנ ד^ט ניט נעקןונט עקסםןורטירן אירע םחורות. אק ױ ערשטע חו־שים םק דער מלחמה חוט דך זונטװיקלם, באזתדערם אין ױ נעננדן, חום זײנק נעװק נןוענט צום םו־ןונט, $ן נו־ױםע זורבעםםלןוזיקײם אינ׳ם אידישן חונדל, מלאכה און אינ״ דוסטריע. בןוזתדעדס שטןװ־ק ד׳װט דך ןוט ױ זוו־בעםסלןךיקײט נעלװזט טילן אין װזורשע, ןובעד אויך אין ביזוליסמןוק חוט דך ןוםגעשםעלט ױ ארבעט אק ױ םזובױקן; ניט בעםער איז נעװען אין װילנע, מינםק׳ בןוברױסק. חוס אויםהערן םונ׳ם װזולד״עקםפװרמ חוט דך שםזורק ןו*נערוםן אויף דעד אידישעד בזוםעלקערונ^ םת׳ם צםון״םערבױנן קזוננג םתדעסםװענן חוק ױ װאתדן, װןום ױ איד־ישע בזוםעלקע״ רתנ דיװט בןוקוכמק אוים׳ן עקןונןוםישן נעבימ ןונהויב מלחםח ןונ״ נעהויק שנעל דך םזורהײלן. נןוך אײנינןג חוקלענישן חוט דעד םרןונט דך בזוםעסםינט אויף זו בזושפדםםער ליניע און ןוטנע״ שניטן םק רוסלאנד םערב״םדלן. ױ צןול הײםלןוזע אק ןןרויםנע״ שיקטע איז נעװען זונ׳עדך עםליכע צענדלינ טויזנט, אק דער נרע״ םםעד .טײל םק זײ חום נעקןונט דך־ אוםקערן ארף ױ זולטע ערטער♦ ■••'־'. אינ׳ם ערשטן םלחמסיןור זײנק ױ עקןונןוםישע רעםװ־סן םק דעם נרױסן רוסלזונד נןוך נעװק נןןנץ װײם םק אױסנעשעפם צי װערן♦ ני־ם קוקנז־ינ אויף ױ מןוביליזזוציעם, איז אינ׳ם רוסישן חךף נ*ק־ נעבליבן יגענת זורבעטער״הענט. זוחוץ ױ. נרעניץ״נעגנק, אמ י חום םזװ־זײען םק ױ םעלדעו־ אין ערנייץ ניט אין רוסלאנד בןודײםנ־ י ױנ םזורקלענערט נעײןורן. װעגן שפײז״םזונגל דיןוט קיק רעד נןװ־ ניט געקןונם דק. חוס םזורלירן םין לןודזעד מןונוםזוקםור״חויןון חום געקןונם נערעקט װעדן דודך אינטענםיװערער זװ־־בעט םק ױ חוםק״ װער םמריקןי צוליב רעד םעהינקײט דך צוםזוסן צו נײע בוודינגתגק חוט ױ אידישע בװטעלקעו־תנ, םזודדיתרינ אײנינע םקורים םק םרנסז/ גיך