Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

>6 1 *ו^^׳נרחגקוס 6 אינ״ם מחוס נעשןןםן 8 נ*רײטנמנע צאל נעזעלמאםטן ם*ר נעעי; ױינרגן קרעדיט, װ$ם האנן נאםױדיגט זײערע נרםן. 1 די אידישע עםינראזױע, װ$ם איז לכמחילה אנםשטאנק אונטעד דער השםעה םון םאנראםען און ארױםטרײנוננק, האט אינם שדן אננענוםען א מער זןרנאנמירק כאחוקטער. די נײע עםינרוןנטן זײגק נעםארן שוין אויף נרײטער ארגעם, הןןנץ נעהאם שםיזע םון זײעדע םריעד אװעקנעםןךענע קרובים, די עםינו־װניע איז נע• וי^רץ א רענולערע עדשײנונמ װעלנע םלענם *מעםען די^אינרינע ארנעטעחהענט םונ׳ם תחום; דןןם דץט נעד^לםן די אידישע אר• בעטער׳וןרןאניזאגיעס אינ׳ם קאםף םאר דעד םארבעסערוננ םון די ארנעטסיגאױעוגנק. מ נאםעםטינוננ םון די עקןןנןןםישע ם$זיציעס םון די אידישע םאםן.ה$ט אםנעשװאכט די קלעם, װעלכע ס׳ה$ט נעגעק דער אידישעד באםעלקערוננ דער נעזעלשאםטליכער אנםיסעםיטיזם♦ דער ב$יק$ט םון די נרײכוע םרלישע שיכסן ערב דעד םלחםה האפ נים נעק$נט קײן םך שןןדן דעד אידישער אינדוםטריע טאקע דעד• םאר, װאם זי האם געארבעט םאר׳ן אויםנװײנינםטען םארק. ארך די אידישע השםעה אוים׳ן רוסישן לעבן הןןט די געזעצ• נעבמג םון באנרענצוננק נים נעקןןנט #םשװאכן. די אידן ה$בן נעשםילט א נררסע רןןליע צװישן דער העכערעד בודזשוןוזיע ניט נ$ר םונ׳ם מחנם, נןק אויך םון צענטדאלירוםלאנד. זײ זײנק נע> װ^ק די #רנאניזאטןךן םון די נענק, עקסםןןרט׳םמד און םון 8 םך צװײנן םון אינדוסםריע. אין א׳נררסער צןןל הןןק זיך ד אידן ב*זעםט םיט דעד רוסישער אינטעליגענ׳^ נעהאט * נדויסע השםעי׳ ארף דער םרעסע, אויף דעם נעזעלשאםטלק נעדאנק. די אידן זײנק אזר ארום נעװ^רן אין רוםלאנד א קןןלןןםאלע נעזעלשאםמ׳. ליכע קראםם, נים קוקנדינ אױף זײער יודידישע רעכםול^ױקײפו, און דעך דןךיגער װידעדשםרוך הןןט נעםוזט װעדן נעםעדליך םאר . דער צוקונםט םונש לאנד. ס׳זײנק אױךנעװאקסן די נײםטיגע בחות םונ׳ם רוםישן אידנטופ, װןק רןןם אל׳ן םער זיך באםרײט םונ׳ם םיטלאלטעדליכן לעבנם׳ שטײגער און װעלטאנשויאוננ און דך בןס*<עםט צו דעד אײדקןםײ׳ אישער קולםור. ד$ם רוםישע אידנטום ה$ט נד סםק *ננעהויבן שםיק די הרםם׳רןןרע צװישן דעם װעלם׳אידנטום. ןןט זװא איז נעװען דער סןןציאל״עקזןנןןםישער טצב םונ׳ם ת׳ םישן אידגטום םאר׳ן אנהרנ םונ׳ם װעלט<יםטזןרישן קריזיס, װעל׳ ^444 ^4444 4^^ 4^^4^^4 ^44>^ 44|^^^^ 44^^^ 4^[^^ כעד ה$ם דעם אידיקק מן^דק געגראכם ןןזעלכע נרדםע נםימות♦ $פו די קױםישע עפ$כע םונ׳ם אמײשן ©#לק, װ$ס ה$מ דך 4 .4 4 414 4 4^44 4^|4^4^ ^^^4^ ^^^^^^^4 --*-- - •׳■ - * ^^4^ ןןננעהױנן םיט דער םלחםה׳עדקלעדונג, ק$ן אײננעטײלם װעדן אויף םינף מקוםות: 4 די ערשטע מקוםה םון דער םלחםה, םון יולי 1914 נמ זומער 1915, װען דעד רוסיש׳דײטשישעד םר$נט הןןם דך נעצרנן אי׳ גערן ןערב׳טײל םק םרלן. 41 די צװײטע מקוםה םון דעד טלחםד״ םון זוםער 4915 װען דעד םדןןנט איז אװעקנערוקט געװןךץ צו םזרח, במ דעד םענרוארי רעוקןלסױע םק 4917 411 די מקוםה םון דעד צײטװײלינער רענידונב װ$ס האט נע׳ דױעדט נטעט 8 חדשים, םק םוף םעברואר במ םוף ¥קנ$ני 4917 צ4 די מקוםה םק קזןםוניםטישעד ם$ליטיק םון $קט$בער 1917 נמ אנהויב 4921 אק זו. די מקוםה םון דעד נײעד עקאנאםישער םאליםיק, װ$ס רוסלאנד לענט אינעד נמ הײנםינן םאנ. םרלן אק דרום׳רוסלאנד האנן שםארק נעצוינן צו דך די אידישע באםעלקןדונג. אםת, דעד צוטריט םק דער אידישער ארבעם אק דער נרויוז׳אינדוםטױע איז סןך נעװק גענוג(שװער, ןןבער ארך אין דעם םרט אמ ם$רנעקוםען * שינוי צו נוטןן אלם הויך׳ קוואליםיצירטע ארנעטעד האנן די אידן ןןננעהרבן ןםטער ארײנ׳ דריננק ףין די םאבריקן. םחםת דעד שנעלער םארשםרײפר.נ םק עלעקםרישער ענעדניע אין דער םאגוםאקטת־׳אמרוסטריע םק ביאליםםןןקעד ראי*נק אמ נעוקןוץ םענליך צו קן םיט א געםישק צודאםענשטעל םון ארבעםיד, וןק םארשןדענע םענ אין דעד װןןך, און אזר ארום אמ ערם גןװ$רן דזןס־ ארײנדרינגק םון אידישע ארנעםער אין די |אנריקן. ס׳זײנק אויסנעװאקסן מאנוםאקסודיצענטךק. װי, לםשל, זגעח#, אין װעלכע די אידישע ארבעט האט געשםילם די הרםט׳רןןלמ^] *בעד דער רוב אמןישע ארבעטעד אמ נןןך אלץ נעװען םאר• נוםען דער עיקר אין דער קליץ״אינדוםםריע, װעלכע דןןם באשעםי טיגט די םאםן אידישע יונגװאת, װאס םלענן זיך ארױסרײסן םון דעד שטיקנדיגעד אטםאסםער םון די קלײנע שםעטלאך. ך קלײןי אינדוםםדיע םונ׳ם מחום האט אבעד אויך אויםנעבליט; ניט קוקנ׳. דינ ארף ןולע גזירות, זײנק נעװאקםן די באציהונגק צװישן םעדב ־אק םזחחירוסלאנד, און די קליץיאינדוםטריע אמ שוין םער ניט נעװען אויםנערעבנט ארם׳ן ארטינן םארק, נאר האט טארשםרײט אירע םראדוקטן אויםץ נרײנןן מארק םת׳ם װײק ווסלאנד. דער עקאנאםישער װאוילשטאנד םון דער נרעםטער אין נעװעוענעם רוס׳ לאנד איד־ישער קהלה םק װארשע.אמנעבוימ נעװארן אוים׳ן טאםן׳ עקםםאוט קק םזרח׳רוסלאנד םון די סחורוח, װעלנע ם׳האט םאברי׳ 144^^ 44| ^א^4 4444^44|^^|44 4^44^^ 44^4^^4 - - * -..-■־...-4 4.^ 44^44^•^ צירט ױ קרייןיאינדוםםריע, װי שוכװארנ, קאגםעקציאן און *לערלײ נאלאנטעדײ׳ארםיקלען. םק דעד קלײנער שטאט בזשעזין, םעםרא׳ קאװער נונערניע, םלענם אװיסנעםידט װערן בילינוע קלײדער אץ ךי נעננדן םק נײ׳רוסלאנד אק באקו ארף א סך טילץןנק רונל^ - ענלינע צענםרק םק קלײדעד׳םאנױקאציע חנק נעשאםן נעװארן אין װילנע, וױטעבםק, םלאנסק (װארשעװעך *40) ונדוםד#. בשעת אין װארשע האט ױך אנטװיקלט דאס אר6ארבעםן םק םאבריק׳ שוטוארב נא װעלכן ס׳זײנק נעװק םארנוםק זעהר װײנינ אמ־ישע ארבעםער, איז אץ א רײהע שסעט םונ׳ם צםוןיםערב׳דינן קאנפ^ אין װיםעבםק, םינסק״^הילעװ י4 אנדא ארםנעקוםען חדך אידישער ארנעט די םאנריצירונג םק דעד אזר נערוםענער שטיםטק׳שוכ• װארב װאם םלענט םארקויםט װערן אוײף די נרײטע םעדק. װיל׳ נע, װאדשע נאברויםק און איגערהרםט א סך שםעט םק םא׳ לעםיע, האבן עקםםארטירט קיץ דרוס׳רוםלאנד א סך םענל, װאם איז נעםאנם נעװארן דח־ך אידישע הענבב טים אײן װארננ די באנרעגצוננק האנן נלומ נעקאנט שםערן דעם אױינטאר קײן םזדח םונ׳ם אידישן ארבעםער, זײ זיינק אבער ניט נעװען איל׳ שסאנד צו שםערן דעם עקסםארם םק זײנע םראדוקטן. דעד עקאנאמישעד םצב מץ די אידן האט זיך פארנעסעדט ניט בלויז א ראנק זײעדע זרנדיזדידועלע אנשטרײננונגק, נאר אױך מחטת דעם םארשדים םון זץעד קאלעקפדװער זעלנםטטעטינקײפב די אידישע ארנאנמאציעס םק זעלגםטהילף האנן םיט ערטאלי. אנטװיקלם זײער םעטיגקײט אויף אלע נעביטן םונ׳ם אידישן סא׳ ציאלן לעבן. אינ׳ם עק$נ$םישן^עבן םק די אידישע םאםן האבן די נרעםסע נאדײטמג מקוםען די לײ-^ון שםאר-קאםעם, װעלכע האנן זיך אין א נרויסער צאל םארשםרײט איגקץ מחום און ער׳ םאל־״־ײך געשאםן נ׳דינן קרעדים םאד די אידישע קל״ן׳הענדלער און נעלי׳םלאכות. אץ דעחעלגעד צײם האנן די םיטעלע קלאשן