Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

4 * 1 4• 221^לעשנינסק^ אױם^ליק אױך ד העכערע, ד אײו־עלערע און ראםינידטעדע עוױינן און ם^רםען םון קוילמור. < און װ$ם װײסן םיר םון דעם *לעם, חױן דער נרײנו״האחױקײם םון אםעריקאנער אידנםוס, װאם ד^ט םנדנ געװען א סך זנענדלעע םיליןנען חןלאר םאר ד ןךיםע אוםנדקליבע *רידעד םון אײ• י8יע? אױםנעםינק און זװנױםקלײנן ד םאםעדאלן, װ^ם נא• לײכםן ד דערםאנטע *ר^זנעםן םון אםעױקאנער אידיען לענן, אױםצײלן און ץ&שאק דעם װערט םון ד* םילע עק^םישע, 40 דטישע און קולפװדעלע ^רנאניתןזױעם םון אםעדקאנעד אידנבװם — דןןם איז זײער א שװערע און םארוױקלטע, ^נעד רעדםאר נת נ^ר א אינטעדעםאנטע און דאנקנארע אויםנאנע םון דעד אי• ויישעד סטאטיסטי^ 'און אםילו אין ך לענרער, װאו דעוי חורנןישטודם דקןכנ חכט זיך, אלץ אױםנערןןנק, םעדקט ױך דןןך אויך שוין אי םי־* בעדדיאםםע אױםלענמגס״ארנעט אויף אלע נעניטן. אין רוםלאנד און אוקראינע, אין םוילן, דטע אק לעםלאנד ה^נן די •חןםעסקןנעלע #רנאנתאציעם םון ד אידישע ארנעי טער דעדנרײבט נ^ר זװ 8 הױכעד םדרנה; אין דע^זעלנינער *ײם ה$נן אויך ד אידישע קלײן* און םיטלניתערליבע קלאסן ןןנגע• הוינן אױםשטעק זײעדע עק$נ$מישע ^רגאגיזאציעס װי ד לײה׳ און שם^ריקאסעס, םאו שײדענע אנרעדע?ססעראםיק און צענטראלע בענק. אויק *8ליטישן נעגים ה^נן ד לעצםע װאלן אין םױלן, דםע און לעםלאנד נאװיזן, װיםיל אקטיװקײם און אײננעשםארטקײט ד אידישע םאסן םארכקןנן• און אױםן קולי -— - — - - * -* .ן ןן 44 ^44א^4^^^4| 4*^ * .4 מורעק נעביס אמ אױמנעס^ץ װייקלין <י ק^ל^סמרע $ויבענ4 גאך קײנם$ל דקןנן םיר נימ נעה$וס ןןזױ סיל מןןדערנע אידישע עחױוננם״אינםםיטחױע^ װי איצט אין רוסלאגד און אוקחרנע, אין םױלן, רוםעניע, דטע און לעטלאנד. אױך אוח אנדעדע נע* ביםן את 8 םך אױטגעסח ־ר־ ײ 0|ל ביבלי8טעיז4 ^װנטיקװ־סן, טעאטערן, םןןלקסיאוניװערסיםעק, טארלאנן ונדוםה את באי :ניט1 <כד_ םארנלײכן םים דער םארירעװןןלחרעיצײנ^ 'װי טײעד ד דוסלענדשע רעװ^לסדע ה$ט אונז ניט נעקןןסט, םוז םען ד$ך גע• דײנקק, אז םיד הןןנץ אױך נים װײנינ נעװינק םון איד. 8•* : .4^^^ ^4^444 444^^4^ 4^^^^4 4444 ^4^^ 4444 ^4 ^414^ שאק דעם דןןזינן נעוױנם םיט זרםערן און דאםן אין ד הענט, מזקוםק 8 קליןר בילד םון זײן אפתן ןןביעקםיװן װןץ־ט — דןןם איז אױך אײנע םון ד נויטינסטע און וױכטינםטע אױםנאנן םון ^רק^אידישער סטאםיסטיק. םיר הןןנן, םארשםײט זיך, ניט אױסגעדעכנט 8ל*ן׳ װ$ס נײט *רײן אין ד ראםען םון תר אידשער סטאנױסטיק; םיר זקןנן דך אױך ניט 8*נעשטעלט אױף אלע לענרער, װאו איז־ן װאױנק, *דער װאו ם׳װעבט זיך 8 נײ אידיש לענן מים נרעסערע, ןך־עד קלעגעדע אויסזיכטן אױף 8 רײכע נוקונםט — ניט זקןם איז געװען אונזער ציל. םמ־ ה^נן נעײ^לט אין נאנץ אלנעםײנע און קװ־זלע שטריכן נ^ר ^נםעוקן ד הױםטיאױםנאנן טון דער אידישער סטא• טיסטיק און ד^נן דעדנער נענוםען ד נח׳יםעי און אלטע אידישע קגחױפ, די גרייםע סידישנ^ •ר^נלעמען♦ װאס מ*חק זיך שױן אן אדעד װאם םוזן אוםנאדננט םיט דער זױים ק אלױסװײזן. און אין דעד דאזינער נרױסעד װיסנשאםטליכער ארנעט םדז ד אידסע סםאטיסםיק האנן דאס עדשטע און דאס נאדקטענ* דנסםע װארט.; ־ * ם׳איז שוין נעװארן רםעט א נלל אין דעד/אידישעד נע• שיכםע,! אז כשזה טםל, זה קם, אד^װיבאלד נאר אץ אײן זנענםר םון אתןישן לעבן הרבן זיך אן זנו׳ באװיתן סםנים םון אנקומעני דנן אוםםארםײז־דכן חוו־בן, הוינט דך װי ננונה אן 8 םיבעד• האםם ברק םון:ײע ם^זיזניעס, .םון 8 נײעם זנענטר, וװהק םען זאל' ק*נק ק־ ראםעװען בעת קאםאםטראםע, װוהץ םען זאל קאנק [ארינערטראגן נאזױיטנס ד םאטעריעלע און קולטורעלע נחװז םון םאלג^? אזץו םין היסטארישע געשעהעניש את םארנעקוםק םםש םאר אונזערןנ אױנן םיט׳ן ארםקוםען טונם אםעדיקאנער אידישן זנענטר. ־ הן אין, עקאנאםישן, הן אץ םאליטישן און הן אץ קולטודעלן ק ,האט ק־ דער דאזינער זלענטר ארױםנעװיק םאר זעהר םרובטנאר. די ל&ארתידונג םון ד אידשע קלײנניו־געדדכע םאסן און ד אינדוס^וױאליזירײנ םון ד אידשע ארבעטער האבן דארק סאר* נאםט ןא םך 8 בו־ײטעדן שםדנ ח♦ אץ ד אלטע הײםען{ ד 80* צי8לע1דםערענזני8זניע און ד קלאםןיאויםביללוננ ר׳^נן דעתרײכט ־י 8 סך(8 העבערע םדתה און ה^נן 8 םך טיםער זנעשםאלטן ד^ם אידישןן ם^לק װי אץ אײוץןטע; ד ^ו־נאנתידונג םון ד אידשע ארגעטעדיםאםן אױםן בזןח םון זײערע־ עק^נ^םישע אינטעדעסן ה^ט {ןננענוםק 8ז8 םזדמנ^ 8ז אין דץ־ 8לטער אידישער אײי ^44^44 ^4^^4 ^4^ ^4^4 4^44^^44 4444 4^^ 44^4^44 חד׳3 ק^נק םיך װענן אזזלרכע םעכטינע און םארזנװײנםע עק^נ^י םישע ^תאנתאזניעם אםילו נים חלוטק. אן ם^ליםישן אץ קולםורעלן ק זײנק ד עו־ם^לנן נ^ך ניט אזױ יןל^ר אויםנעקו־יסטאליזירט און אזױ שארף אױםגעשםר^כן — ס־ סאכם דעם אײנדרוק, װי ד *8ליטישע און קולטורעל*אייע8* .. ל^גמוע זלװײנן און בלעטעד הױבן ערשט 8ן אח׳םװאקםן און •8* דעק דעם נעזונםן עק^נ^םישן בוים, װ^ם איז 8זױ ניך און ר8י שינ י רסנעװאקסן אויםן םו־וכםבארן אםעו יקאנעו־ בזןדן. םונדעםט• װעגןיאיז שוץ איזנט נריננ זנו באמעדקן, אז ד ס^ליטישע םאכט םון אםעריקאנער איז־ישן קבוץ, 8לס נאנזנעם, אץ םון אײנזנעלנע קלאקן זײגע את אץ םארנעם ארן אץ װ^נ 8 סך בו־ײטער אק נרעםער םון ד זעלנע נחות אונזערע אין אײי8*ע, הגם אץ איבות, אץ זץ םון קל^רעד ם^ליטישער באװאוסמזינינקײט, שםײם אםשד ד^ס ןאםעױקאגעד איתםום *ם םונם אײרזןםעאישן. דעדםאד ^בעו־ אץ יןולמדעלן ק ה^ט ד^ם אםעדיקאנער אידנטום םים 8מ8ל 8 *בליא נעטיץ טיט 8ז8 שםע םון שעםערישע נץות ארף ד םאר• י שײו#סטע נעבינק, אז ס׳וזעדט איזנט קל8י 1*־ 8לעםק, 8ז ון, װאו ס׳איי י8 8 נעזונטעו־ זאםכתעד 81ק םאו־ 8 *, ד^רםן, ־װאו ס׳זײנק אויסנעסוקמ אזױםיל ם^דעד• נע קולטודיאינסטיכװזױעס אויף זנו באדינק. ק^טטאקטע נעדכטע קיבחרם — ד^רטן םוץ םוף נל כו׳ף אויםקוםען אץ ■■> 4י1י9>.!<;־ד| .ס <- . ^נ;י-י■ ■׳