Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

3 די אױסנסנן 6וץ דער >דדישער ססססיססיק♦ >6 1 אינם באשטאנד סון אידישן ארבעפעד־קלאס זײנק אױך ם>ך־ נעקוםק םאזיטידע שנויש — א נעױישער פהןןצענפ אידישע אי־ בעטעד איז בא דער ראק־מאכש ארײננעצױנן נעװאק אק דער נרױס־אינדושםריע אק אין דער קאמונאלער וױדםשאפםד אײנינע םאױםיװע רעזולםאטן קאן םק אײך פארצײכענק בנו־ גע צו דער אנפדיקלוננ םדן דער אידישער ערד־ארבעט — די אידישע םאם[ םק ױ םראדינציעלע ערטער,' דעלכע ה$בן װײנינעד ׳ נעליק םק די םאגראםען, ד-אבן אױםנענוצפ די םולע נאציאנאלע פרײהײט, ד$ס העדשט אין ראםן־רוסלאנד, אױף צו באקוםען ערד. אק בא הײנשינן ט$נ קזןן מען רעדן דדענן א נרױשער צאל קלײנ־ שעםלדיגע אידן, דאש ה$בן םארביטן די קראם און דעש .דא־־ שםאם אױף א שםיקל עדד. ש׳אמ נאך שדעריבא איצםינן מא־ םענט אםצושאצן דעם אםתן םאציאלן.דערם ם.ץ דער דאזינער ע־־ שײנוננ, אבער אױםםערקזאמקײם און נרויסן אינםערעס םארדינם, ד געדיש. די נאציאנאלע פרײד.ײם, דאם הערשט איצם אין'רושלאנד, .דערם פ.ץ ך איק שםארק אײםגענוצט אױך בנונע צו העכערע־ בילדוננ אץ אינםעלינענםע םראםעשיעם. די צאל אידן אץ ד• ־שישע א,ץ אוק־אינישע אונידערסיטעםן אץ שפעציעלע םעכנישע הי־כשילן איז זעד״י ג־ױש. ש׳איז נאך אומענלץ־ בא איצטינן םאםענם כאראקטעריזיק די ־עױלטאטן, ד$ש קאנק ארױםקוםק םץ די אלע באשדיבענע נעא־ ג־אם־שע איבע־דאנדערוננק אץ שאצ־אלע איבערגרוםירוננק. אײנם םוז $בע' שױן םעסםנעשטעלם דערן — דאס אסאלעע אידישע לעבן איז בק שאמע ג־ונם אױםנערודערט אץ ארםנע־ םרײסלט אץ מיז א^״ש ם.ץ די שןזינע פ־אצששן שםארק אץ םיף איבערנעאנדעישט אץ פארענהדם. די אלע אױבן אויסנערעלנטע נעאג־אם־שע איבע־דאנדערוננען און שאציאלע א־בערגרוםידוננק, דעלכע ה$בן א־ן ־ישלאנד אץ אץ אוקראינע געםדאגן א ששורםיש־םטיכײאישן כאדאקםער אוז האבן אנגענומען א מאששםאב פץ ג־ױשע קאםאשםראפעש און הי־בנות, זײנק םאשעקוםק אץ א קלענעדעד מאס אץ בדם א שדאכערעדן טעםפ ארך אץ די אםאלינע טײלן םץ_רושלאנד — אין םױק, ליטע, לעטלאנד אץ בעשאדאביע אייך אין נאליציע. אזר,;אז די אנגעדיזענע איבעדדאנדערוננק אץ־איבעדגרוםירועק האבן ארומנעכאםט א אידשע באםעלקערוגנ פון כמעם דבן סידאן נםשװג םון כמעט 8 העלפט םץ גאנק יןידישן םאלק. אז די אלע אויסנערעכנטע ע־שײנוננק ה?בן נעםוזט דורכםירן טיםע שנױם און ענדערוננק אץ דעםאגראםישן און קולפור־םןקא־ לישן לעבן םץ םאלק, איז קלאר אץ באדאדף קײנע באדײק נינג ש׳אמ נענונ צו דעדמןןנק, אז אץ אוקו־אינע און,דײם־רושלאנד זײ־ נק טער פון הונדערט טרזנש אידן דערהרנעם געד$רן, בעדך דרײ־ שינ טומנס םרױען נעשענדעט געדזןק אץ אז ם׳איז נעבליבן 8 ירושה פון עטליכע צענדלינ טױזנם אלםנות און םץ א םאר הונ־ דערט מומנט יתומים, אום צו םאדשםײן, ד$ס םאר א טיםער ריש ״ ם׳איז נעמאכם געדןךן אינם םאלקס־קערפער אץ אץ דער םזןלקס־ נשםדג- . ןןט די אלע איבעדדאנדערוננק און איבערנרוםירונגק, ענדע׳- רוננק און שנוים, דידקונגק און אײנםלוסן םוק ערנסט. און דיסנ־ שאםםליך אויםנעםןנ־שם און שטודירם דערן הן בנונע צו זײער םארנעם און טיםקײט און הן בװגע צו ױ טענדענק אץ רעזולטאפק, אץ אויף די םרײע קראםען. $ט די דןןזינע נײ־געבוירענע ביר־ נערליכע עלעםענטן, םרישע, ענעתישע, אקשידע, באצויבערטע םץ די נײע נרױסע םערסםעקטױץ, אײננענלױבטע אין זיך, אונטעדנעםע־ רישע, זשעדנע אץ נעװײנטע צום בלל, אז ןןלע םיטלען זײנען שײן און טט, אבי- זײ םירן נןך צום נעװינשנק ציל, געדיעטע צו די רמיקאלישסטע ק$םבינאציעס און נעשעםטן, ןןהן םםתר־פרא־ דיציעם, נ$ר געגונ אננעזאםטע מיט אידישער מסחר־ אץ נע־ שעםטס־לוםט, ,אום ניט צו םארשעםען מנחם־םענדלען — דעם םאטן $דער דעם זײז־ן,' — $ט די אלע ד״ןןבן ױך םיט שםעציםיש אידישן איםםעט און מיט דער חוצפה םץ אויםנעקוםענע ױך 8 װארף געטון אױםן מחית־הםתים אויםשטײענדיגן רשישן האנדל, האבן זיך טיף אײנגעביסן אין רוסי׳ןק ברײק מארק אץ זײנק װי שדארצע ראבן באםאלן יי אםםאלן אץ רעשטלאך םונם אמאל םענק און רײכן רוםלאנד. . דאםזעלבע בםעט איז םאתעקוםק אויך אין תחום — אױך ד^ אמ די אויםנעקוםענע אידישע בודזשואױע, די נעם־בורזשואױע, אין ג$ר א נרױםער מאם פץ נ&נץ נײע עלעמענטן, אומגעםער פץ די אײנענע עלעמענפק, דעלכע ה$בן זיך איצט אזױ ברײט צעלײנש איבערן נרױםן רוסלאנד. דער חילוק איז טך, ,דאס אץ נרױס־ריס־ לאנד ה$ט ױ נײע אידישע בורזשואזיע ױך װי ארײנגעױםן אץ א םרעמדן $רנאנמם, װק אין תחום ה$ט ױ נקרשנט.אירע אײנענע מסחרי אץ־קראם־ברידער. דא אמ $בער צונעקוםק א װיכפינער מאמענט — ױ אידישע קלײנשטעטלדינע קלײנביתערליכע מאםן זײנק םים נעדאלד קאנ־ צענטרירט נעװ$רן אין ױ נרױםע שטעט. ניט ױ קאםוניסטישע. פאליטיק, װןןס ה$ט םארםאכט ױ קרןןםק און נאציאנאליזירט ױ שנײדערשע םאשינעם, האט נעטריבן אץ.ױ נרױםע שטעם ארק, נןןר דער באנױטישעד םלאך־ךמות. וחןלט ױ תןױגע נאנ־ צע םאסע געבליבן אין דער םרזןװינץ, ומןלמ ױ סקי אלע נא־ ציאנאליזאציעס אץ קאנםיםקאציעס, רעקװיזיציעס אץ םאציאליזא־ ציעס, ניט םארלארן אינגאנק אירע םאזיציעס, װןןלט ױ אײננעי האלנק אירע קװאק סץ פרנםה און חױנה און ומןלט מיט דער צײט םארגעםן אין ױ קאמוניסטישע עקםםעריםעננק. ױ דאזינע מאסע הןןט אבער אלץ םארלארן, ױ הײזער אץ ק־זןםק פאר־ ברענט, ױ םחורות צעראבירט, ױ מאשינעס אץ םלאכה־םכשיױס צעראבירט און צעבסןכן — און זי דיזןט ניט צו דזןם ױך אוםקערן אץ םר$װינץ ארק. אץ איר גדױסער םערהײט מוז ױ בלײבן אץ ױ נרױםע שטעם און זוכן נײע מקורות סץ םרנםד״. נײע דעגן■ םץ עקזיסטענץ. םון די דאזיגע הײמלאזע םאםן, דאם האבן זיך אמעזאמלש אין ױ נרױםע שטעט אין ױ פאנראם־יארן, װערט א נאנץ גרױםעד פראצענם ארײננעצוינן אין װארשטאט אץ םאבריק דער באשםאנד םון אידישן ארבעטער־קלאס װאס אין צאל איז ער אםשר נים קלענער נעװארן, האט זיך שטארק נעביפק. ױ םעהינערע, ענער־ נישעדע, קולטורעלערע און רירעװױנעדע םץ ױ ארבעםער זײנק׳ אװעק אץ אםשר שוין אױף שטענדינ םון זײער קלאס — וײ זײנק נעװארן םלוכה־באאםטע, ראטן־אננעשטעלטע און ניט וױינײ הענדלער און קרעמער, סםעקולאנטן און מנחם־טענרעלם. . אץ אידישן ארבעטעד־קלאס האט ױך ארײננענאסן א נרויםע כנואליע קינדער םון רואינירטע שײנע בעד־בתיס םון סוחױם־ױרזײס םץ רואינירטע און פאנראטירטע גביריס קינדעד םון בד־קודש אץ לערער, יתוםימ א, װ״ א. א, װ.