Bleṭer far idisher demografye, sṭaṭisṭik un eḳonomiḳ · 1923-01-01 · Nummer 1 (Februar) - נומער 1 · p. [Seite]

--- -- *עקב לעשמסקי 1 1* נריננער צו נעפינק א באשעםטיגונג. די פאנראמק 1ץנ^ ארך אררסגעיאגט טון די קליינע שטעטלאך עטליכע הונדערט מומנט מענשן. ארף אזא אופן דאגן די מלחמה אוץ די פאנראמק סיט נעראלד אץ מיט א אומגעהויעק אומנארםאלן אימפעט נמ*נט!ר םארענרינט דעם שרן לאנג פארקוטענדינן, לאנגזאטען פראצעם טץ אויסליידינן דאס קליינע שטעטל אץ קאנצענטרירן די איק אין ד נררסע שטעם. אמת, א געוויסער פראצענט אידן וזעט דך נעורה אוטקעק צוריק אץ די קליינשטעטלדינז^עסטן — דאם וועט אכער נערים ויין א נישטיגער פראצענט אץ פארנלייך טיט די מאשן, רעלכע רעלן. ייך אפשמעק אין די נררסע שטעט. i צוואטען טיט די נאר ראם אנגעצייכנטע נעאנראפישע איבער* ראנדעדונגען זיינק פארנעקוטען טיפע סאציאלע איבערנרו* פירוננק. די אייננעפונדערעטע פעסטע אץ טראדיציאנעלע אידישע גרוים*בורושואזיע, רעלכע האט נעשפילט א קאלאם«יע דאלע אין רוסלענדישן פינאנציעלן אץ האנדלם*לעבן אץ ארך א באדייטנדיגע ראלע אין דער אינדוסטריע, אמ אין נאנק׳ פאר» נ־בטעט. די אידישע תחוס׳דיגע טיטעלע בורזשואזיע, רעלכזן האס. די לעצטע 20 יאר שטארק פארנרעסערט אירע קאפיטאלן,! האט געלאזט טיפע רארצלק אץ ארטינן האנדל און אינדוסטריע און איז גערארן א זעהר חשובער ארנאנישעד טייל פץ ארומינן ודרט* שאםטם*קערםער, איז ארך טייל־רייז אונטערגעגאגנק. אויף זייער ארט■ איו ארפנעקומק א נאנץ נייע, במעט אויסשליסליך האנדלסיבודזשואזיע — א נייע לרט איר פמישער א^שטא* סונג, לרט איר אינטעלעקטועלן אץ פסיכישן פארטעגן, לרף איר סאציאלער נעניטקייט און ערפארנקייט און לרט אירע פינאג* זדעלע מענליכקייטן. I דער רוסישער אויסערן*תחום האס במ דער רעראלוצייע נע* קאנט דעם אידישן באנקיר, דעם אידישן נררסן פינאנסיסט, ארגא* ניזאטאר פץ נרויסע אקציאנערע אונטעדנעמונגק, דעם אידישן קרעטעריפאכמאן, רעלכער האט עפים ארפנעטץ אינם תאנדל, רעלכער הא^ אייננעפירט אפם נייע האנדלם*צוויינן אדעוי נייע האנדלם־טעטאדן — הבלל, דער רוסישער אויסעדן*תחום פלענט באקוטק פון רער תתום־אידישקייט־ די ם ו ל ת פץ דער אידישער בוחשואזיע — די סולת ניט אץ קולטורימאראלישן ק, כפור אין ק פץ מאטעריעלער רייכקייט אץ פראקטיש*אונטעדנעמעךישער באנאבטקייט און געניטקייט. איצט אמ דער דאדנער ארסעק* תחום באדעקט טיט נעדיכטע אינזלען פץ גאנץ אנדעז־ןע אי* דישע סוחרים אץ קרעסער, אידישע דרייקעפ אץ קאמבינאטארן. פץ דער היימלאזער מאסע פץ דער םלחטה*צייט האט זיך אפגע* שטעלט דארטן דער אידישעד קליינשטעטלדיגער קליינבירגער, רעלכן ס׳האט זיך איינגענעבן אץ די מלחמהייארן אץ נאך מער אין די צייטן פון אזר גערופענעם מיליטערישן קאמונמם םאדנעטק דך טיט דעד נעפערליכסטער און טריפה׳סטער ספעקולאציע׳ דך פארנענמץ טיט ספעקולאציע טיט נררס מסירת״נפש, ממש רידקירנ* דר מיט׳ן לענן. צו די דאזינע.קליינשטעטלדיגע קליינביתעד איז צר״עקומק א נררסע צאל אידישע אינטעלינענטן אץ אידישע ארבעטער, רעלכע זיינק נעלאפן בשעת די פאגראטען פץ אוקראינע און רייסירוסלאנד, דאבן דך ארייננעשטופט טיט ריינע אץ אומריינע פונות אץ די׳פילע ראטן*אנשטאלנץ, באזונדערם אין די רירטשאםטם*אנשטאלטן׳ דאגן דך צאי זעצט אויפן נאנק שטח — פץ מאסקווע 2מ די ודיטסטע רינקעלאך פץ סיביר — און בא דעם ערשטן נליץ פץ "נעפ" דאבן זיי זיך א לאז נעטאן אויפן פרייק האנדלסיפלאץ דערע לענדער, דיער אייענארטינן סאציאלן באשטאנד און זייער אייננארטינן קלאפן־בד. און ס׳האט דד אררסגעודזן, אז דער איינענארטינער סאציאלער אדפבר פץ ft אמץ דערקלערט אץ א נאנץ נררסער מאם סיי דאם, ראם אידן ויינק א נ ד ע רש וד די ארוטינע באפעלקערונג סיי דאס, ראם די אידן שק פארשידענע ^■לעגדער אונטערשיידן דך צודשן דך גופא. אץ פארנלייך טיט דער ארומינעקבא^עלקערוע האבן די אידן אין אלע לענדער א לאנגיאריקעון און שארפער אויםגעשפראבענעם שטאטישן כאראקטער. דאם אמ איינם. אץ שנית האבן די אמץ אומעטום א נרעסערן פראצענט בירנערליכע אץ אינטעלעקטועלע עלעטענטן. דאם טאכט די אידישע באפעלקערונג אומעטץ: פאר א גרופע, רעלכע צייכנט אן דעם אנטריקלוננם*נאנג פץ דעך ארוטינער ניט־אידישער באפעלקערונג, רעלכע ניט אין טיניאטווץ די נאראקטעריסטישע הטניס, ראם שמרעבן.צו רערן די הערשנדינע ארך בא דעד ארוטיגער באפעלקערונג. צרישן זיך נופא אבער שטעלן די אידן פץ פארשיידענע לענדער פאר א זעהר דיפערענצירטן קאלעקטרו טיט א נאנץ פארשיידענארטינן סאציאלן בוי: פץ די טיפיש אויסנעשפראכענע טערביאידן טיט א גררסן פראצענט נררס*בור*. זשואזיע און טיט א נאך ׳נרעסערן איבערריננדינן פראצענט פץ טיטל־בירנערליבע און אינטעלעקטועלע עלעמענטן — ביז די טי־ פיש ארסגעשפראכענע םזרח*אידן טיט א גררסן פראצענט ארבע* טער אץ טיט א נאך נרעסערן איבעררינגדינן פראצענט קליינביר* 1 נערלינע ארבעטענדינע אץ פארטיטלערנדיגע עלעטענטן. •, די אלע אנגערירטע ריכטיגע פראבלעטען זיינק אץ דער אידי* ן שער ריסנשאפט ערשט נאר ארעקנעשטעלט נערארן. די הרפס* ן ארבעט שנקט ערשט פאר. מק מוז ערשט זאמלק דעם מאטע* ן ריאל, ,ראם שטעלט פעסס אץ כאראקטערמירט פץ אלע דיטן די ן ארבן דערמאנטע דעטאג־־אפישע »ץ קולטור*מאראלישץ באזוני | דעדקייט; מק מוז ערשט זאמלק דעם מאטעריאל, ראם אנטפלעקט I אץ צעריקעלט דעם איינענארטינן סאציאלן בד פץ רי אמץ אץ } באזונדערע לענדעד — אץ דאם מוז און דארף זק די ע ר ש מ ע ־־־סנשאפטליבע אדפגאבע פון דער אידישער סטאטיסטיק, די מלחמה און די רעוואלוציעם האגן איבעדנעטאשערעט די לארק בא אלע פעלקער פץ אייראפע; אץ א נרעסערער מאם אץ אין א טיפער ,רירקענדינער פארם איי דאם פארנעקומק בא אמץ. האבן מיר דאך נעהאט נאך א פיינעם צתאב צו די אלגעמיינע צרות — די פאנראמען. י4 בעת טלחטה זיינק אין דעמאלטיגן רוסלאנד'במ א האלבן מיליאן אמץ אררסנעריסן נערארן פץמייערע קליינשטעטלדינע היי* טען אץ זיינק צעזייט אץ צעשפריי^נערארן איבעק ברייטן אץ דייק רוסלאנד, טייל*רייז אין די נערעזענע תחוסינובערניעס אץ טייל*רייז אין די אויםער*תחום*נובערניעם. א קרסער טייל פץ די דאזינע קליינבירנעדליכע און אפט מעקלערישיפאראזיטישע עלעמענטן האבן זיך צונעפאסט צו ארבעט אץ אננעהרבן ארך צופאסן זייערע י/ינרער צו ארבעט. אין נאנק אמאליגן תחום א־ז נענאננען די נאנצע ציים פון דער טלחסה א איבעדראנדערונג פץ די קליינע שטעטלאך אין די גררסע שמעט, ראו ם׳אמ נערק קאנ* צענטרירט די מלחמו־,*אינדוסט־־יע און ראו ס׳איז דעריבער נערען