Literarishe bleter · 1934-05-18 · 20 (18.5.1934) · p. Seite 318

ליטערארישע בלעסער נים• 20 23) זײט 318 מי ט צען יאר?נו ר־וח פוילישע פרעסע פון אלע ריכטונגען פארזעען, פארשוױיגן, :אי״ קאטירן. אין דער נאטיץ װערט געזאגט: ,אט גײען ארויס זיױן איצײט ,װיאדאטאשיצי ליטעראצקיע׳ זװאם ײדן האבן דארט א גרױסן חלקז, — װעגן װאס פאר א ליטעראטור האט מעןי זױן דארט נישט געשריבן? - װעגן דער םערבישער און בולגארי-זער, װעגן אוקראינישער, װעגן װאם נישט - נאר װעגן דער ײדישער- אפילו קײן װארט נישט דערמאנט!.״' זיינט דאן זענען אר־בעו צען יאו/ - די ״װיאדאמאשצייליטעראצקיע׳ האבן זיך געװארפן אויף רעכמס און אויף יליניקם, געםאכט פארשידענע עקספערירענפן צו פאראינטערעסירן דעם לעזער <א 90-80 פראצ. לעזער פון דער צײטונג זענען ײדןס, אבער בײ אײן זאך איז מען אויס■ געהאלטן, קאנםעקװענט - מען באיקאטירט די ײדישע ליטערא. טור, דעם ײדישן טעאטער, די ײדישע פרעםע, - און גאנץ בןר װוםטזיניק. אבער דאס טראגישסטע איז, װאם דער ײדישער לע■ זער פון ״װייאד. ליטעראצקיע׳ איז א פאסױוער מיטהעלפער גו אט דער באיקאט־אקציע, ער פארלאנגט נישט פון דער צײטשייפפ קײן באצױנג צו דעם ײדישן שאפן. װען די רעדאקציע פון ר ״װיאד. ליטער.' זואלט געפילט, אז איר לעזער פארלאנגט עס, זואלט זי נאכגעגאנינען די פאדעדונג פון איר לעזער... און זד ״װיאד. ליטעראצקיע׳, אזוי אויך דער פ.פ.ם.-ישער ״ראבאטניק׳: װי שטרענג ער היט אפ דעם באיקאט לגבי דער ײדישער שי• פונגם-פראדוקציע: אוייף דעם יידישן כלל־טוער און ציוניסם *7 קהלה־פארזארגער עלענבערג געזאגם געװארןו הלואי װאלט עי אזוי שטועננ זיין צו דער היטלערישער פראדוקציע: נישט נןד קײן ארטיקלען, נאטיצן װעגן ײדישן קולטור־לעבןו אפייו *ץ דער רובריק ״טעאטער און קינא׳ װערט אט דער באיקאט אױף סאמע־שטרענגםטן אופן אדורכגעפירט. קײן מאל קײן שורהיע נישט װעגן א ײדישן טעאטערו און א פראפא: אינטערעםאנט, װי דער פ.פ.ס.יקער אנדזשײ סטרוג האט זיךילעצטנס צענאסן פון התפעלות אין ארץ־ישויי װעגן ײדישן פאלק, װעגן העברעיש, װעגן די קינסטלעריעע אויפטוען פון יידן! צענדליקער יארן לעבט אט דער פ.פ.ס.ישע' שרײבער ארום יידישע מאסן מיט יידיש אין זײער מויל, סיפ שװערן קאמף פאר עקזיסטענץ, מיט שװערן געראננל פאראײדי־ שער װעלטלעכער שול און יידישן טעאטער - און גארנישט - נישט געהערט, נישט געזען, נישט באמערקט, - און ערשמ אין ארץ־ישראל איז ער געװארן הערנדיק און זעענדיק! יא, די' פוילישער סאציאליסט האט גרוים ״פארשטענדניש׳ פאר אונזגו קאמף, פאר אונזער געראגגל: מיר האבן אין די פ. פ. ס. אםחע טרייע ״מיטהעלפער״ און ״מיטקעמפער׳ פאר אונזערע גערענםע פאדערונגען אויף דעם עקאנאמישן, רעכטלעכן און קולטירעלז פראנט: מיט דעם, װאם זײיהיאבן ״באװיליקט׳, אז דער ״בינד׳ זאל םיטגיין אדער נאיכגיין דעם ערשטן מאי אין זײער דעמאנ־ םטראציע - זענען זײ שוין אלץ יוצא. זייער סאציאליםמישעו געװיסן איז אין פולע־ ארדגונג׳ רעכט אױף ארבעט - א פײנ! אנערקענונג פון יידיש - דאס נישט; עס איז גריננער אריינצופאלן אין התפעלות פון העברעי9׳ עס איז לײכטער מאכן קאמפלימענטן דאוט. אין ארץ־ישרא־/ - אײדער אײנשפאנען זיך דא צוזאמען מייט די ײדישע ארב-80" מאסן און העלפן זײ אויסצוקעמפן זײערע רעכט אויף ארבעש *י1 אויף זייער שפראך! מיט צען יאר צוריק -, און אזוי אויך איצט! פארלאג ב. הלעצהין איצש דע־שינען־. ש. א'|3א| קווער - 914ו־1918 (ד א מ א ן) י י פדיי1 ד גילדן מיט צען יאר ציייק ־ נום. 2 ״ליט. בלעטער״, דערשינען דעם 16־טן מאי 1924. עס װערט אפט מוראדיק-אלץ די זעלבע פארשאלטענע פראגן, אלץ דאם זעלבע דרייען זיך אױם דעם אײגענעם פראב־ לעם: ממש וױ א װעװערקע אין דעם שטײגל ארום דעמזעלבן ראד... יא, יעדעם מאל קומט מען װידעראמאל און נאכאמאל צים חולה, מען טאפט אים דעם דופק, מען לייגט-צו א פעדער צו דער נאז: לעבט ער נאך, אטעמט ער נאךז אין דעם נומ. 2 אן ארטיקל פון מלך ראװיטש ״װעגן די פערספעקטיװן פון דער יידישער ליטעראטור׳ - און הערט װערטער, װאם קאנען אויך איצט, מיט צען יאר שפעטער, געזאגט װערן און זײיװעלן נאך אלץ זײן זײער אקטועל: ״אין סאמע מיטן ברען פון התלהבות פאר יידיש, ײדישער קולטור, יידישער ליטעראטור זעען מיר זיך ארום, אז די קינדער פון די, װאם זענען אונזער העכסטער פלאם, װערן דערצויגן אין גײסט פוןי אסימילאציע, און דאס געשעט אזײ ספאנטאן, אליין פון זיך, גלײך דאם װאלט געװען נאטיר־ לעך. אז דער קראן איז אפן, באמערקט מען ערשט דאמאלסט, װען ס׳איז שוין פוסט דאס װײן־פאס פון באגייסטערונג׳. און װי איז עס איצט מיט דער אסיבילאציע-כװאליע? פארפלייצט זי דען נישט אונזער קיום און טראגט זי נישט אװעק מיט זיך אונזער יוננט, און ברענגט נישט אום אונזערע קולטור־אינסטיטוציעס? זאל יע־ דער אײנער בײ זיך, ארום זיך זיך ארומקוקן און מאכן די נוי• טיקע אויספירן; - — אן אינטערעםאגטער פרװו, װאס איז דאן געמאכט געװארן, און עס איז געבליבן בלויז בײם פריוװ, - זוײטער איז מען נישט געגאנגען. אין דעם נומ. 2 האבן מיר א באגריסונג פון די ״ליט. בלעטער״ צו דער עפענונג פון דער ײדישער אפערע אין װארשע. נאך פיל צוגרײטונגען און, פארשטײט זיך, אויך נאך פיל שטע־ רונגען, ״אויסערלעכע און אינערלעכע׳, איו פארגעקומען דעם 14־טן מאי 1924 די פרשטע פארשטעלונג פון דער אפערע ״דוד און בת־שבפ׳. די הויפט־מחותנים און אונטערפירער זענען געװען: משה בראדערזאן, הענעך קאן, דוד הערםאן, משה רודינאװ, רות לעװיאש, מ. שניאור, װ. װיינטרויב. מסתמא געדענקט מען, אז מען האט שוין דאן געהאט אפגפדינגען דעם קינא־לאקאל פון ״נאוױ' אויף מארשאלקאװסקע( נאר פלוצים איז דאריט דער םופיט שװאך געװארן, האט מפן דפרנאך געמוזט די אפערע איבער־ טראגן אין קאמינסקי-טעאטפר, - דאס איז אגב-אורחא - פרא- לאג, צי אװוערטורע צו דער אפערע: - די אפערע יאיז אויפ• געפירט געװארן, עס זענען געװען אײניקע דעפעקטן, אבער מען איז געװען זיכער, אז דאם איז בלויז אנהויב - ערשטע שריט צו װײטערדיקע ארבעטן אויף דעם געבייט. און אזוי איז טאקע געשריבן אין דער באגריסונג-נאטיץ: ״די איניציאטארן קוקן אויף דער אויפירונג פון דער אפעריע װי אויף אן אנהויב, נאך װעלכן ס׳דארף קומען א באשמענדיקע, נארמאלע ארבעט. אט דפר עקס• פערימעגט זאל זײן דער יםוד פאר װײטערדיקן ערנסטן מוזיקא־ לישן טעאטער-שאפן״. ליידער, איז קיין װייטערדיקע ארבעט אויף אט דעם געביט נישט געפידם געװארן. עס איז נישט געװפן קײן כיחות און מעגלעכקײטן נישט נאר 'פארצוזעצן די ארבעט, נאר אפילו אויפצופירן די אפערפ אין אנדערע שטעט, אויםצו־ בעסערן די באמערקטע פעלערן פון דעם ערשטן פרוװ. - די איניציאטיװ-גרופע איז זיך צעפאלן. יעדער איינער איז אװעק צו אנדערע ארבעטן. אפשר איז דער שפעטערדיקער ״אזאזעל׳ גע װען א מין המשך פון דער ארבעט, און מסתמא איז דער ״ארא• ראט״ אויך געוופן א מין פארזעצונג פון דעם ערשטן פרײו. אבער מיט דער יידישער אפערע' איז דאן געװען אנהויב און יסוף. ערשט װילנע האמ זיך לעצטנם גענומען ערנסט צו שטעלן אפפ־ רעס אויף ײדישי און נאך אן אלטע ״םארשאלטענע״ פראגע: אין א נאטיץ ״פארבײגײענידיק׳ אין צװײטן נומפר ״ליט. בלעטער״ רעדט' זיך װענן א מאסע פון דרײ מיליאן, װאס לעבט אין פוילן, װאס האט א שפראך, א רײכפ ליטעראטור, א קאלאםאלע פרעסע, 'א ײדיש טעאטפר מיט א ריײקן פולם, - און 'גארנישט,-די גאנצע