Literarishe bleter · 1934-05-18 · 20 (18.5.1934) · p. Seite 316

ײיר 316 לינמחןרישע בלעסער נום. 20 ין^ — װאס זאגסטו. ■יסער הענדריק? — האס דעד רנ געפרעגט דעם םערד-הענדלער. — ם׳איז 8 גוס םערד — האס דער םערד־הענדלע זץ פ&רנײגט. — נײן, — האט דער רב געשסײכלם — האסם, ־ינס זיך, געזאגט 8 ,טוב׳־ פערדז — נו, יא, געװיס, הער ראבינער - איז דער פ־זרך. הענדלער געװארן דרײםטער — מיר, ליםבורגער םערד-הענו יעד, רעדן דאך ,לאשן קאדיש״. — װאס? - האט דער רב צונעלײגט 8 האנם בום או׳ער, — װאס װונדערם איר זיך, העי י8בינער, - האט דעו פערדהענדלער גענומען אויסרעכענען 8 צעטל העברעישע װען. טער — מיר האבן גענומען פון ײדן דעם קי״ און םערד. מסחר, האבן מיר אױך איבערגענוםען ם׳לשון, כ׳פײן ״לאשן קאדיש.* דער רב האס זיך צעל8כם, דין און שפיציק. ער הןס גענומען ש^רן מיטן שטעקן און זיך געלןזט צום בית׳עולס. נאך פינף יאר, העכםסנם צען, און עס װעט נישס בלײבן אץ לימבורג קײן אײן ײד. .לאשן קאדיש׳ הןןבן גוישע פעח־. הענדלער איבערגענוםען, ,יאדיש׳ איז ןפגעשסןרבן מיט גליקק• איצט ד^רפן בלויז קומען די װיםנשאםטםלײט און באוײיזן, ייי זײ האבן באװיזן, אין קארנװאל, 8ז אין ליםבורג זענען קימ• מאל קײן ײדן נישט געװען. דער רב את צוגעג^נגען צו גליקכנם קבר. ווי װייס ס׳אויג האם געקאנט כ^פן - מצבות. 8לטע. געבויגענע, ןפגע• ריבענע און נײע. גאר נײע. צװישן די םצבות האט געבלוסיקס דער טאג, זיך געזעצט. ר׳ מנשי■ װ8ן־ק8םטרא האט ױך געוױשט די אױגן, װאס זענען 8צינד געװען רױט, געזאגט םיסן ניגון םון קדיש: ,דא ליגס באגראבן גליקכן װאן פראג, װאם איז געשטארבן אק 1930, דער לעצטער םענטש, װאם ה^ט גערעדס אין היגן ישוב ״י^דיש.' מיט איר איז אױך אפנעשטארבן אק ליםבירנ ס׳יאדישע לשק.״;ק1םא., ן ״מעטואפאד! װאושע, סלאשןצקע 13 ן 1 טרעפםט ד$רט די גאנצע ליטעראריש־ ן 1 ארטיםטישע משפחה: 1 דאנסינג: קאבארעט: פק 9 ז>??גע ] פרישטיה 1 זל. מיט*ג סױ 3 שפײזן 1.50 דער פײפנדיהער, טאנצנדיקער און זינגנדיהער פסחלע בורשטײז גאססואלױט איצס איז לאוזש. סעןןסעו ״ואזמןןיסאשס־'׳׳ אין דער אפערעםע ״א חתונה אין שטעסל״ $ םיםן $נםײ7 פק '1נ<ן3 פישער זזיסעדעס־עדיז^׳. עסי? עדידעס י' אפנעדעקטע הענט און אקסל נעקילט װי מידמלשטײן, נעקילט וױ גראז אין שאטן, װי פריש צעאקערסע ערד. דעמאלט איז נאך דער מארק אינגאנצן געװען ב^וװינט מיט ײדן. ײדישע הײזער - שמאלע, נאר שםאלע, מיט שוױנדל״ טרעפ. דא האבן געװוינט רײכע םוחײם, װאס דאבן געשיקט קיין דײסשלאנד, אפילו קײן פוילן, האלענדישע קי און פערד. אן אלטע קהלה, די לימבורגער. אין פנקס אין פארשריבן, װי אין די צײםן פק שבתי-צבי האבן איבער צװאנציק משפחית, נמעט די נאנצע קהלה, םארקויפט די הײזער םאר א שיבוש און זיך געלאזט אין דער װעלט ארײן באגענענען םשיחן. צװײ יאר שפעטער זענען זײ צוריקגעקומען. האבן געבראכט מיט זיך צענד״ ליקער נײע םשפחות, װאס האבן זיך געראטעװעמ פק כמעל- ניצקיס שחיסות. הינםערן רבס הויז שטײם די שול, הינטער דער שול — דער בית״עולם. די שול איז ענלעך אויף א פעסטונג. דער דאך א קײלעכדיקער םים א גאלעריע, האט ארום און ארום לעכער פאר הארמאםן. די נײע םשפחות פון פוילן האבן געבויט די שול, זיך פארזארגט פאר 8ן אנפאל. פאר די פינף און פערציק יאר האבן טײל משפחות זיך איבערגעקליבן אין גרעסערע שסעט, 8נדערע - אויפן בית• עולם. די קהלה איז געװארן מאנער, גאר מאגער, קוים געקאנט אויםהאלטן דעם רב, װאס איז א־צט נעגאנגען געבויגן, מיס 8 גרוי, צעװינםלט בערדל. עם איז געװען 8 שטיק נאך מיטאג. װען דער רב האט געקוקט אינם קהלהשן פנקס, נישט געזען, װי דינע פאסמעם ליכט רויסלען זיך ארום די פענםטער. דערנאך האט ער ארויס״ גענומען געבונדענע העפטן. דאם זענען געװען די נאטיצן, װאס ער האט פארצײכנם אק דײטשל8נד, אין פראנקרײך, אין ענג״ ל8נד. דעמאלט איז ער געװען ױנג, דעמאלם האם ער זיך גע״ קליבן איבערצוקערן א װעלט, דעמאלט האט גליקכן געזונגען אירע .יאדישע״ לידער. ער האם דאם 8לס געקאנט אנםאפן מיט די שפיץ פינגער, ער האט ארײנגעאסעמט שסיקלעך ריחות, װאס האבן דערמאנט שטעט, םענטשן, זאכן. און איצט י םענטשן און דורות ראבן זיך געקרײצט, איבערגעלאזט נאך זיך דא א קנײטש, דארט א ריח, אק נישט געװארן. עם האט אים װיי געטון. דאס אייגענע לעבן — צעטרענצלט, צעשםויבט. אנשםאט קינדער האס גליקכן איבערגעלאזט נאך זיך .יאדישע״ לידער. אין לימ• בורנ זינגט מען בלויז אירע נגונים. די װערטער פארשטײם קײנער נישם. און די ציםערן שרעקן, טרייבן פון זיך. אויף ניך האט װאן־קאסטרא עפעם איבערגעשריבן פק 8 העפס. װאס ער האס פארצײכנט אק סענט פאל, ענגלאנד. ער האם געשריבן אק געלײענט: ״דא ליגם ב^גראבן דאראטי פענטריט, װאס איז גע• שסארבן אין 1778, דער לעצטער מענסש, װאס האט נאך גע״ רעדט קארניש. מיט איר איז אויך אפנעשטארבן אינם םענט״ פאלער ישוב דאם אלטע לשון פון קארנװאל׳. דער רב האט 8 כאפ געטון דאם איבערגעשריבענע פא״ פירל צװישן די שסארקע פינגער פון דער רעכטער האנ□, דעם שטעקן — אין דער לינקער, אק איז ארוים פון שטוב. ער איז דורך דעם געדיכטן סאד, וואם האט געשמעקט מיס צײטיקע עפל, מיט רײפע בארנעם. בײם ^רויסגאנג פון םאד, אויפן זאםדיקן װעג. ויאם פירם צום בית־עולם, האס דער גערטנער אויםגעפרובירט א ױנגן שימעל. דער פערד״הענדלער האט ווױ״ לעדיש צונעקנ^לט םיטן בײטשל אק געהאלטן אין איין איבער״ חזרן: - אײן ״טוב״ םערד! גאר אײן ,טוב׳ פערד: