Literarishe bleter · 1934-05-18 · 20 (18.5.1934) · p. Seite 315

זײט 315 ליג רארישע בלעטער נום. 20 (523) פייגל-באפלדיקער שעפסש, ביטריק׳סודותדיקעם שארכן... זװוײנן םיט די נאדל׳אויערלעך הארכן, הארכן... דא-און-דארט — די סטאדעם אױף די בערגיעך רוען מיד; פאםטוכלעך (נאך קינדער:) װיגן-אײן זײ םיט א ליד... 1932 9ץ יואלד - פארבענקס ןײ?ם דער קו-קו, ם׳שלאגן פונם הארץ אין לוסט, האיכט דאס פעלד, הארכן װעלדלעך, װי 'ארחושם... א חנה םײגעלעך וזר־ װאלד אדורכגעסלויגן םיט א שארכן, גלייך ם׳װאלט א האנט געהײם א .,־יםל שטײנדלעך אינם װאלד ארײנגעװארםן... ׳. $3$ם#ים1 / בין-י-^דק א ד י ש *] /די?עזגסע פרױ זגל דעד/ דעס ד׳^לענדי־ס/ ײזי׳ע. בסשם$רבן 1930) נעױען. ער איז געװען זיכער, אז מיטן חורבן-ירושלים האבן די רוימער םארשיקט מחנות ײדן אין די קיפער• און צין-מינעס, װאס אין קארנװאל. נישט אומזיסם הײסן נאך איצט אין קארנ■ װאל די אלטע גיסערײען — י י ד י ש ע הייזער. און א שטעטל, א נאנץ שטעטל, הײסט — י י ד י• ש ע ר מ א ר ק. און אז ד• םארגלייך-םילאלאגן האבן אויסגע■ פשטלם פונקט םארקערמ, דערצײלט, אז קעלטישע נעמען האט מען צעדרײט אויף ײדישע, אויף העברעישע, אז אין קארנװאל באװײזן זיך ערשט ײדן אין צװעלםטן יארהונדערט און דאס אויך װאכערער, נישט קײן מינען-ארבעטער — איז װאםז ער. װאן-קאםטרא, האש געהאט ראיות, אז די טראנסםארטן קופער און צין, װאם מען האט נעשיקט פון קארנװאל קײן רויכ, האבן ײדן גענראבן אין די מינעס■ האבן ײדן נערײניקט אין די גיםערײען. װאן-קאםטרא האט געקליבן העברעישע װערםער, װאס די םארנעסענע קארנישע שפראך האט אײנגעזאפס אין זיך. און אז ער איז שוין געװען אויפן שפור, אז קארניש איז קרוביש מים סעמיטישע שפראכן, האט ער מיטאמאל באקומען א בריװ פון זײן פאטער, און געמוזט איבעררײםן די ארבעט. דער םאםער, ר׳ ישראל װאן-קאםטרא, דער לימבורנער רב, האט צװישן אנדערס געשריבן: ,... מנשה, טײערער זון, קום אהײם. כ׳פיל זיך לעצטנס נישט מים אלעמען. אויב ס׳װעט זײן פון גאט באשערט, װעלן םיר זיך נאך געזעגענען, װעל איך נאך א קוק טון אויף דיר״. מנשה װאן-קאסטרא איז שוין מער פון לימבורג נישט ארויםגעםארן. דעם םאטערס טויט, זיין צװאה, ער, מנשה, זאל איבערנעמען ס־רבנות, די אלמע מאמע, די קהלה, װאס איז צוגעשטאנען, אין דער עיקר - גליקכן. גליקכן נעמט זיך נישט איבער, װאם זי איז שײן, װאס זי איז סרײלעך אן א םארװאס. זי נעמט זיך איבער מיט אירע .יאדישע״ לידער, װאס זי איז די אײנציקע אק לימבורנ, װאס רעדט נאך ,יאדיש״. איר באבע, איר מאמע, זי, גליקכן, זענען דארפישע, און אין האלענדישע דערפער רעדן נאר ײדן ,יאדיש״. דאם אימפאנירט װאן-קאסטראן. דערצו זענען בײדע ױנג, בײדע בלאנד און אין שטעטל אױ שבועות. גרינלעכע שטיקער ליכט קומען אריין דורך די אפענע םענסטער, קומען םון די םלאנצן, םון די בײמער, פון דעם גראז, װאס אין גע- דיכטן םאד. אין אזוינע טעג בענקט מענטש נאך געװיקסן, נײס אויס נאך א צװײטן מענטש. אין אזוינע טעג האבן גליקכנס שםאלע, דורזיכטיקע קאנאלן. קלײנע, שטײנערנע הײזער. חנכער רויטע, הענגען טיף איבער די פענסטער. צװישן די קאנאלן א פיר-עקיקער םארק. אן אלטער קאכעדראל הויבט זין איבער דער שטאם. שטײן אויף שסײן, שטײן איבער שםיין, רױע, נישט ארומגעהאקטע — א טורעם, װאם װערט דינער און וינער, פארשפיצט זיך, דערצײלט װי דער אמאליקער מענטש וזאס געשטורעמט די הימלען. און סון דעם קאטעדראלס גע- זימסן קוקן-אראפ ״כימערעס״ אץ די צענדליקער, אין די הונ• דערסער. אץ זײערע אויגןז בײ א מענסש קאן מען קײנמאל נישס זען אזוי פיל פײן אץ טרויער. אץ א זײטיקער גאס, װאם םירט הינטער דער שםאט - א הויז םון רויטע צינל. אין דעם הויז צװישן אלמערס ביכער, פאליצעם ספרים, דרייט זיך ארום דר. װאן-קאםטרא. מיט זי- בעציק יאר צוריק איז װאן-קאםטרא אץ דעם הױז געבוירן גע• וזארן. צו סינף און צװאנציק יאר האט ער שוין געהאם געענ■ דיקט דעם אמםטערדאמער ראבינער-סעמינאר. ער איז ענלעך נעװען אויף דער מוטער, דער אשכנזרין, נישם אויםן פאםער, דעם פארטוגעזער. א געװיקסיקער. ראס פנים ליכטיק. די האר און דער עיקר דאם זײדענע בערדל — ליכטיקער. און די או־גן? בלוי, װי דער רויקער ים מיםאגצײט. דער ױנגער מנשה װאן-קאסטרא האט נישט געטראכט װעגן רבנות. ער האט זיך געטראגן איבער דײסשלאנד, איבער פ־אנקרײך, איבער ענגלאנד, און איבערגעגאנגען סון סילאזאפיע אי־ף פילאלאניע. ער האט נישט געקאנט שלום מאכן סיט די פל־גלײך-םילאלאגן, װאס סײלן שפראכן אין ,פאמיליעם״ און יאון בשעת-םעשה ארויס כינעזיש, װײל כינעזיש פאםט זיך ני־וט ארײן אין קײן אײן .משפחה״, װאס זײ האבן צוגעטראכט. דער יונגער װאן-קאםטרא האם זיך געבונםעװעט, נישט גע־אנם מםכים זײן, אז אין אנהויב איז געװען איין שפראך. ער איז דעמאלט ױנג געװען. ער האט זיך געקליבן אויפ- ג ־ײםלען די םארגלייך-םילאלאגיע, װאם האט םארריסן די נאז. ז• געהאלטן פאר אן אײנגעפונדעװעסער װיסנשאסט, װאם מען קאן פון ארט נישט רירן. איבער א חודש וױ װאן-קאסטרא האט םארבראכס אץ 7 ־נװאל, ענגלאנד. װו א םארװארפן דערםל, װו א שטעטל יי־־ש םץ א באן, פון א טראקם — װאן׳קאםטרא איז דארט *) םון *יך ,פםעס אין ל?נדער״״ *ןם דאיעײנס אינג״כן אץ #ןר־ לונ קלמקין.