Literarishe bleter · 1934-05-18 · 20 (18.5.1934) · p. Seite 312

ליםערארישע *לעםער נים. 20 (523) זײם 312 איז געװען אםװעניגסטן ,םרײ , האט נישט נאכגעלאזן אין ה)׳ם איעמען םארװארםן מים זיינע גריװ און פראיעקטן.* אז ס׳ד ש נישם געהאלסן דירעקט, האט ער געשריבן דורך א עװײםן. בע■ האם, װעלכער װערט דערמאנט אין בריװ, איז דער באקאנע-ד קאאפעראטאר, װאס האט דאין געוװינם אין בערלין און איז אין יענער צײט געקוםען קײן װארשע, םיטברעננדיק בו זילבערסארבן שטיפס א נײעם בריװ. י. בעהאם איז נישט לאננ נאכדעם אפגע־ פארן קײן ארץ־ישראל, װו ער האט זיך באזעבט אלם אדװאקז■ -. אין שטיםם ארכיװ געםינען זיך, *אגב, אײניקע זײער אינטער•;־ םאנטע בריװ פון י. בעהאם, שוין פון ארץ-ישראל. די םירקאנםיקע קלאמערן ו ו, װאס װערן געבראכט אין די בריװ, זענען אונזערע. ד• בויוו 1. וועגן זיין דיםערטןןציע םערליגען, 15 נאװעמבער 1909. געערםער ח׳ שאליט! איך האב צו אײך א בקשה, װעלכע - איך האף - איר װעם זיך נישט אפזאנן צו ערפילן. איך ארבעט איבם אויף מײן דאק• טאר ־ דיסערםאציע, םאר װעלכע איך האב מיר אויםגעקליבן םאלגנדע סעמע: ידי היםטארישע אנסוױקלונג און דער ױרידי שער אנאליז םון דער זעלבסםםארװאלםונג םון די ײדישע גע״ םײנדן אין רוסלאנד׳. איר פארשטײט אלײן, אז איך ארבעם אויף דער דיםער• טאציע נישט נאר אויף אפצוקומען א נעוױםן חוב. נאכדעם װאס איך האב אנגעשריבן אײניקע צײטשריפטם־ארטיקלען װעגן אונ• זער קהלה, װאלט איך א בעלן געװען איצט צו באארבעטן די פראגע גרינטלעך און װיסנשאםםלעך, אויף וױםיל נאר מײנע פוחות טראגן. איך גלויב, אז אזא ארבעט װאלט געקאנט האבן א געװיסע געזעלשאפטלעכע באדייטונג, װײל אין דער רוסישער ליםעראםור האבן מיר נישט קײן איינציק װערק, װעלכע זאל אלזײטיק און אויספירלעך באהאנדלען די םראגע, און אין אויםלאנד װײס םען בכלד גאר נישט פון די ײדישע געםײנדן אין רוםלאנד ואלס די■ סערטאציע װעם מײן ארבעט קודם־בל ערשײנען אויף דייטש• ם׳איז מיר אבער זײער שװער, כמעם אונמענלעך, דא, אין אויסלאנד, צו באקומען דעם נויםיקן ליטערארישן מאסעריאל םאר מײן ארבעט און דעריבער װענדע איך זיך צו אײך, איר זאלט מיר צו הילף קוםען. ןדא נײט א רשימה סון ביכער, װאס זײנען אים נויטיק צו דער ארביעטו. אט דאם איז םײן ביטע. איך װײס, אז ס׳איז םאר אײך נישט קײן קלײנע םרחא, און איך װאלם געװים נישט ערלויבט זיך אײך מםריח צו זײן, װען קלמנקע וז.־ה. קאלמאנאװיטש װאלט זײן אין זוילנע. סען האט סיר אבער געזאגם, אז *ער איז אװעקנעםאין אין אויםלאנד און קײן נאענטערן מענםשן אין וױלנע האב איך נישט. יעדנסאלס, װארט יאיך אויף אײער באי־ דיקע תשובה, םאר װעלכע איך זאג אײך פארויס מײן בעסי-ין דאנק. * מים הערצליבן גרוס אײער מ. זילבערםארב מײן אדרעם: בערן, פאםט־רעםטאנם. 2. םון זיץ פארײנם־טעטיקײט וזארשע, 14 מערץ 1524. נחום: [נחום שטיףו דײן ברױול באקומען. .םײן־ לימ■ ראטן-פארײן טוט םא- דײן ענין א םך םער, װי דו שםעלםם זי; םאר: מען האט זיך ממש די םינגער אפגעשריבן. אבער מאם קאן דער פארײן טאן, װען דו וױלסם דויקא נישם וױיניקער פזן 25 דאלאר, און דער צד שכנגד װיל די םוםע נישם געבן. יענע װאך האט פרילוצקים םארשטײער דערקלערם, אז ער וױל זיך דוקא םארלאזן אויף מיר, חגם והגם - הגם איך בין דײנער 8 שװאגער און הגם איך בין דער םארזיצער סון ליטעראםן״&יארי';• דער ליםעראםךםארײן האם, םארשםײם זיך, אויך מספיפ ער אפװארטן, ביז װאנען דער משפט װעט פארענדיקט װערן, װײל - שרײבט זילבערםארב - ״א נישט קאנען זײ נאך בא■ טראכטן די זאך אלם א טובה, װאם זײטונן סיר און מיך האלטן םאר פארפליכטעט לגבי זײ׳. די פאר פאקטן כאראקטעײזירן זילבערםארבס אײדעלע שטריכן. װעגן דעם .פ:קם', װאם זילבערפארב דערמאנט אין דעם בריװ, איז םאראן אין שטיפסיארכיװ נחמן מײזלם א בריװ ואויף א בלאנק פון .קולםור-ליגע׳ םון 5 יאנואר 1923). אין ברױו װערט דערצײלם, אז דער ח׳ ם. זילבערפארב האט ״אױף דער נעכטיקער זיצונג פון דער פארװאלטונג איבערגענעבן װעגן די אונטערהאנדלונגען, װאס ער האט געפירט סיט שטיפן װעגן דעם יאר-בוך ״פנקס־, געװירמעט דיער יידישער שפראך און ליטערא־ ט*ור.םארשונג, אונטער דער רעדאקציע פון נ. שטיף, מ װײנרײך און ז.* קלמנאװיטש. די םארװאלטונג האם עס אין פרינציפ אנגע־ נומען און איז גרײט ארויםצונעבן אזעלכע זאמלביכער. עס איז ארויםגעזאגט געװארן דער װונש, אז די זאמלביכער זאלן דער־ שיינען פעריאדיש *דערלעך אדער האלביערלעך). מיר וזענדן זיך צו אייך ונ. 'שטיםןו מיט דער בקשה צושיקן אונז דעם גענויעם און אויםפירלעכן פראיעקט און אינהאלט ולערךו פון די זאמל־ ביכעי, װיפיל בויגן, *װער און װאם װעט ארײן אדער װערט גע־ פלאנם אין ערשטן בוך א. א. װ*. װען מיר װעלן האבן אײער פראיעקט, װעלן מיר עס גלייך באטראכטן אויף דער זיצונג פון םארװאלסונג׳. דער פנקם איז פארביטן געװארן אויף דעם זשורנאל ,ײדישע םילאלאגיע׳. פון שטיםס צונעשיקטע ארםיקלען איז אײנער ארײן אלם לייטארטיקל אין ערשטן נוסער. 3. דער בר־װ איז דער אינטערעסאנטםטער אין דער קא- לעקציע. ער אנטפלעקט דעם אינערלעכן געפילםצושטאנד פון זילבערםארבן, בעת זײן אויסערלעכער מצב אין הינזיכם פון די געזעלשאפטלעכע סאזיציעס, װעלכע ער האם פארנוסען, איז נע- װען ממש א .גלענצנדער׳. זילבערפארב איז שוין דאן געװען אין דער הויפטשמאט פון פײלן דער מענש מיט די טיטולן ביי דער פראגרעסיװער יידישער געזעלשאפםליכקייט. ער איז געװען דער געשװארענער פארזיצער. האט דאן אנגעפירט מיט ״ארט׳, .קולטור-ליגע׳, שוליארנאניזאציע*, פארלאגן, ליטעראטן-םארײן, בוררים-נעריכם, .היאס׳ און נאך און נאך, - האט אבער גע■ םילם, אז די ײדישע געזעלשאפטלעכקײטיהאט נישט קײן באדן אונסער די םיס, איז ביסלעכװײז אװעק פון פארשײדענע געזעל• שאםטן און ױין אומצופרידנקײם איז פסדר געװאקסן. ער װאלט זיך נערן אריינגעװארפן אין עפעם גרעסערס, מער שאפנדיקס און זואלט נערן געזוכט א שטיץ־פונקט פאר א ברײםערער אידע־ אלאגיע, - איז אבער נישם געװען װו. דאם האט אים שפעטער דערםירמ צו זוכן נייע אײסװעגן, צו םאכן געװיסע גייסטיקע רעװיזיעס, נישט אפשטעלדיק זיך םא־ קאמפראסיסן. ם׳איז אבער גארנישט ארײםגעקוםען, און דער עילעכער, סאלידער און פארזיכםיקער זילבערפארב איז פארבליבן בײ זיך אלײן און כרײ זיך אליין. די ^טויבע װאנט׳ האט זיך אים נישט אײננעגעבן דורכצוברעכן... 4. בנוגע יאטשקאװסקי-םארלאג האט זיך געהאנדלם װענן דעם, אז שטיף זאל איביערזעצן םאקסים־גארקים .מײנע אונױוער■ סיםעטן׳ און אנדערע װערק. ס׳איז נישםיגעקומען צו קײן רע- זולטאט, װײל די באדינגונגען זענען געװען אוממעגלעכע. דער .קריזים פון ײדישן בוך׳ האט זיך שוין דאן אנגעהויבן אין זײן גאגצער גרויואםקײט, און דאס רוב ײדישע *פארלאנן איז קײנ■ םאל נישט געװען צו גוט צוידי ײדישע שרײבער. זילבערפארב האט פאימיםלס צװישן שטיםן און די םארלאגן, װײל שטיםן אלײן האס דאס הארץ נישם געלאזן צו שרײבן צו זײ דירעקם. װעגן ײװ׳א איז זילבערפארב לכתחילה געװען זייער צו־ ריקהאלטנדיק און האט נישט איבעריקם געגלויבט אין שטיפס פראיעקט, װײל ער האט מורא פאר נאך א ,אינםטיטוציע׳, בעת סאר די םריערדיקע האט זיך שוין אנגעהײבן אויםצוםאלן דער אנקוםנדיקער חורבן. מ. זילבערםארב איז נישט געװען אין דעם פרט דער אײנציקער, אויך אנדערע שפעטערדיקע טוער פון ױו׳א האבן בשעת-םעשה נעענטפערט שטיםן, אז ס׳איז נישטא דערצו .קײן צײם׳. שטיף, אבער, װעלכער האט אמוױיניקסטן געהאם צײט און װעםענם קאס, צוליב די אײביקע מאטעריעלע זארגן,