Literarishe bleter · 1934-05-11 · 19 (11.5.1934) · p. Seite 302

ליםערארישע בלעטער נום. 19 (?82 זײט 302 דגי#? םש$רגי / 5ז*דיז אויף ועו פועסע און אויטאגואפן־אויסשטעלונג אין ריגע פעטערבורג .הױם׳ אונטער דער רעדאקציע םון ד׳ר י. ל ק£, טאר, די ערשטע יארגענג פון ,המליץ׳, ,הצפירה״, ,דער פר ־נד•, ,פעטערבורגער םאגבלאט״, װי אויך געבונדענע קאמםלעקדן *ן אלע ײדישע טאג־צײטונגען אין לעטלאנד, װי די .נזןציאנאל. צײטונג״ (1907), װאם דער ארויסגעבער אירער איז געװען.-װי מאדנע דאם זאל נישט קליננען, — א ריכטיקער דײטשעו ראן םיט דעם שלשלתדיקן נאמען: באראן אלעקםאנדער :*ו■ הארד פאן-בורבעי־ג, און דער רעדאקטאר — ה. ד. נאמבערג״ (זע 25 יאר ײדישע פרעסע אין לעטלאנד״ פון מ. גערץ. פאר■ לאג .אלף׳, ריגע, 1933), .די ײדישע שטיםע׳ (0909 אונטעו דעד דעדאקציע פון בעל מחשבות, ,ײדישע פאלקסשטימע׳ (1919) אונטער דער רעדאקציע סון ד׳ר י. העלמאן, ,דאם פאי7, ,דער װעג׳, ,אונזער װעג׳, ,לעצטע נײעס׳, ,פרימארגן״ *זן אלע אנדערע צײטינגען, זשורנאלן, װאכן-און ױם׳םוב־בלעטעו, װאס זענען דערשינען אין לעסלאנד פאר די לעצטע 25 יאר. אויך פלאקאטן, אנאנסן, פלוגבלעטער און אויפרופן פאו• נעםען אויף דער אויסשטעלונג א גאנץ באדײםנדיקן ארט. לעצטנס האט זשאגארםקי אויך אננעהויבן זאםלען ב־נעו און בראשורן און ער פארמאנט שױן א גאנץ סײן ביבלין׳ טעקל פון לעטלענדישע און אויםלענדישע ײדישע שרײבער אק אזויארום איז זשאנארסקיס אויםשטעלונג װירקלעך פארװאנדיס געװארן אין א מין קלײנעם ארכױו אדער םוזײ, װאס קאן פאר׳ אינטערעםירן און פאראינטריגירן נישט נאר די ײדישע קויסװ׳ און כלל-טוער פון לעטלאנד אלײן. לוים דער פרעסע■ און אויטאגראפן-אויםשטעלונג פון יעקנ זשאגארםקי װאלט מען געקענט אנשרײבן נישט נאר די געשיס טע פון דער ײדישער פרעםע און ליםעראטור אין לעטלאנד פאר דעם פאדגאנגענעם פערטל יארהונדערט, נאר אויך אפילי די געשיכטע פון די קולטור-געזעלשאפטלעכע ײדישע װאנדערונגען און װאנדלונגען אין לעטלאנד און דורך לעסלאנד פאר די למ■ טע 30-25 יאר. די גרעססע װאנדערער און װאנדלער;נאך די ציגײנעד, פארשטײט זיך...) זענען די יידישע שרײבער, ארםיםםן און די ײדישע קולטור- און כלל-טוער... איר װעט אויף די װענט פון זשאנארםקים אויטאנראפן• און בילדער-אויסשטעלונג געפינען די װיכטיקסטע רעפרעזענטאנסן פון דער העברעישער און ײדישער ליטעראטור און פרעסע, פין דעם העברעישן און ײדישן טעאטער-װעזן און די װיכט־קםפז אלװעלטלעך-ײדישע קולטור- און כלל-טוער, װאם האבן אײןםןי אדער מערערע מאל באזוכט רינע און ,באזוכט געװארן׳, פאי• שטײט זיך, פון דעם געטרײען ,שומר ישראל׳ — יעקב זשא־ גארסקי. יעדער אײנער פון די גדולי הדוד האט גאנץ גערן גב־ יבעגקט דעם זאמלער נישט נאר זיין בילד און אונטערע־יפנז. נאר אפטמאל אפילו אויך ארײנגעשריבן א װעלכן נישכ *ח אפאריזם אדער נעדאנק, װאם זאל כאראקטעריזירן נישנ נ*י דעם זאמלער״ נאר אויך טאקע דעם אויםאנראפן-געבער גופא.״ בין איך טאקע נישס פויל געװען אפצושרייבן א־יניקי אויטאגראפן פון אײניקע פרײנט און קאלעגן, װאם זענע *יי נאענט צום הארצן, װייל, װי האט געזאגט אמאל קיין פייעו• געװעזענער ,קאלעגע״ פון דײטשלאנד — דער ארישער ד-כפעי און װערטל-זאגער םרידריך ריקערט: דער דײטשער דיכטער רודאלף באומבאך האט אן אויטא• גראפן-זאםלער געהאט אמאל ארײנגעשריבן אין זײן אלבאם, אז: ,דער, װאם קאן עסעצן פארשאפן פרייד סיט זײנעם א פאר• שריבענעם בלעטל אדער מיט זײנער אן אונטערשריפט — זאל עס טאן. דער װאס זאגט זיך אפ דערפון, איז נישט קײן פרײנט׳ לעכער םענטש אדער פשוט אן אײנגעבילדעטער נאר״. האט םיך סאקע די פרעםע- און אױטאגראפן-אויסשטעלונג פון יעקב זשאגארסקי אין ריגע איבערצײגט, אז צװישן די ײדישע שײיבער, קיגסטלער, איסיסטן, װי אויך אפילו — צװישן די חזנים זענען נישם פאראן, דאנקען גאט, קײן ,אײנ׳ געבילדעטע נאראנים״... גאנצע צ־ועלף װענט פון די דרײ קעלער-צימערן אין דעם ײדישן קלוב פון ריגע, זענען באקלעבט און באהאנגען מים פארטרעטן און אויטאגראפן פון יידישמ און נישט-יידישע גרויםע לייט, װאס לעבן אין ריגע, אדער װאס האבן אמאל געהאט באזוכט ריגע. אויף אײן ברעט מיט אונזערע קריטיקער בעל מחשבות אץ יאים צו לענגערע יאר) ש. ניגער הענגען קריטיקלאז נאך נישט אנערקענטע ,געניאליטעך און אויף אײן ברעט מיט אונ• זערע ערשסקלאםיקע ארטיסטן ,פאזירן״ אויך .בלאנזשענדיקע שטערן״... קורץ און גוט: דער אויטאגראפן-זאמלער יעקב זשא- גארסקי האט געגעבן יעדן אײנעם, װאס פארמעםט זיך אויף דער אײביקײט די גוטע געלעגנהײט נישט צו װערן, חלילד״ קײן ,אײנגעבילדעטער נאר״... נאר װען ס׳װאלט זיך יא געװען געפונען צװישן די גדולי הדור אונזערע א װעלכער נישט-איז-עקשן, װאס װאלט זיך געהאט אפגעזאגט פון ארײנשרײבן זיך אין יעקב זשאגאר• סקים אלבאם — װאלט איס דעד פארעקשנטער אויטאגיאפן- זאמלער סײ-װי-סיי נובר געװען, װײל ם׳איז פיל לייכטער אונ■ טערצושרײבן זיך צען מאל נאכאנאנד אױף א ,װעקסל״ פאר דער אייביקײט, אײדער אײן סאל אפזאגן דעם תמיד-באגײם- טערטן און קײנסאל נישט מיד-װערנדיקן אויטאגראפן-זאמלער יעקב זשאגארםקי, װעלכער איז פאר די לעצטע דרײםיק יאר װירקלעך געװארן דער פוםגײער פון דער יידישער פרעסע, לי• טעראטור, קונסט, טעאטער, כלל-טוערײ, װונדער-קינדערײ. גבור• טום און מערערע אנדערע קונםט• און קונץ-גבורות, װאס זענען װערט, לויט זײן מײנונג, פאראײביקט צו װערן אין זײנע אל■ באםען׳ דורך אס דער דאזיקער דרײםיקיעריקער טעטיקײט איז שוין דער פרײנט יעקב זשאגארסקי אלײן געװארן, קאן מען זאגן, א .גבור בישראל״, און ער מעג פזוין טאקע מיט א רויקן געװיםן נעמען בײ זיך אלײן דעם אײגענעם אויטאנראף... עס איז װירקלעך א קונסט און א קונץ נאר מיט אײן פאר הענט און מיט איין פאר פיס צונויפצוקלייבן אזויפיל װערטפולע אדכיײ-אוצרות. א חוץ די בילדער און אויטאגראפן פון הונדער- טער פערזאנען און פערזענלעכקײטן, װעלכע זענען שוין פא■ טענסירטע גדולים. אדער װעלכע דארפן נאך ערשט מיט דער צײט פאטענטירט װערן - געפינט איר אויך אויף דער פרעסע■ און אויטאגראפן-אויסשסעלונג פולע אײנגעבונדענע קאמפלעקטן םון די ערשטע העברעישע און יידישע צייטונגען נישט נאר םון לעטלאנד אלײן. איר געפינט דא די ערשסע העברעישע טאג-צײטונג אין