Literarishe bleter · 1934-05-11 · 19 (11.5.1934) · p. Seite 297

זײט 297 רי יערארישע בלעטער נומ. 19 (522) װען מען טאר נישט מקריב זײן אפילו א שװעבעלע!' - איז דען איצט דער מאמענט, אז מיר דא, אין פוילן, זאלן מקריב זײן אונזער לײװיקןז איך פרעג בײ דיר, אלטער קאציזנע: דארפן פיר טאקע פירן לײװיקן צו דער עקדהז דיין נחבן כ׳ײזי? םעג מען, אלטער קאציזנע, װעגן דעם געלײטערסן פײן פין אונזער גרעםמן און געוױםנהאפטסטן ײדישן דיכסער רעדן םיש אזא םין לײכםקײט און אכזדױת, װי זו האסט זיך דער■ לויבט אין דײן ארטיקלז לעװינע, דער הויפט-העלד אין ליױױקס ,קײטן״, זאנט צו דײאלן: ,םאראן א מאמענט, װען אפילו א פאטער מוז ברענגען פאר א קרבן זײן אײנאונאײנציקן זון; און סאראן א מאמענט, 3 נט?'בםטר / ניזיי^דק ח. זשיטדאװסקיס חר□ אויף דעמאקראטיע *> צו צאששימען און דורכצום־רן םדאנן אױף אן אנדער איפ;, װי צו רעכענען זץ־ םים דעם װילן נוץ דעד םא־א־ימעט. אין דסם פדמ זןכעד װיל דר. זשיטלאװםק• א־יםט־ששן, אז א כאשלים םון דע־ םאיאדיטעט טין דעם ארפעטע־־קאטימעם װעט ה־םן ,אדויטצװיננען אויף די ■ערואנען און ארנאניזאציעם איד װעג׳, *ז אזא כאשלום װעט האבן א דיקשאטא־ישן כאדאקםער. לוים דער טילאזאטיע אין אנשױוננ ■ון דד. זשיטיאװםקין, םיז יעדעד פאיאדיטעטיבאשלוט אץ דעם א־בעטעד־קאטיטעט כאטראכט װערן ■אד אן אדו־שגעצװיננענער זאך, פאד א דיקםאשיר. װאלם געזען א־נטעדעםאנט צו װיםן, צי דר. זשיטלאװםקי װענדעם אן די זערבע שיראזאםיע און די זעלבע אנשוױננ צי דעש ״דישן קאנגרעש, װעלכן עד זוכש אװי צו טאדט־דיק־. אויי דאדט, אץ דעם יד־שן קאננדעם, װערן דאך באשליםן אננענוטען דודך א טאיאדיטעט אס־ טיטינג. און אויב םתם א טאיאד־טעט איז צ־אננ או; דיקטאםוד, טא װי קיםט עם, װאם די זעלבע סועל־״צ־וניםטן און טאדט־עשעד סון ־דיש־נאצ־אנאדן א־בעטע־>פא־בא:ד, װעלכע האבן ז־ך צ־דיקגע• צוינן םין דער נרינדוננם־קאנםעדענץ םאד דעש ־דישן א־בעטעד־ קאםיטעט, װארםן זיך דוקא יא אונטעד יעדן באשלום םין דעד טא־אריטעם אין דעם ־דישן קאננרעם? איז טעגלעך, אז דד. זשיט־ לאװםקי זאל באםדז דענקען, אז דאדט איז די םא־אדיםעט א בש־ע, א דעםאקדאטישע, נאר א־ן די אדבעטער-קד־ק, אץ דעם ידישן ארבעטעד קאפישעט, איז א פא־א־יםעט טריף און דיקטאםאר־ש? ע*עם הינקט דא שטארקם אינטער די דאזיקע או־טט־טשוננ םץ דעטאקראטיע און דיקטאטוד. אלזא, צוליב דעם ם־נקט האבן ד־ צױנ־םט־שע עלעפענטן זיכעד נישט נעהאט ק־ן באדעבטיקונג ז־ך צודיקצ־ציען םין דער קאנםעדענץ. אץ זאל דא םא־שטאנען װערן, אז דא האנדלם זיך נ־שט נלאט װעגן דעם, װאם א נעװיםע צאל דעלענאטן, א נעװ־םע םראקציע האט ז־ך םון דער קאנםערענץ צוריקגעצ־יגן. ד• צ־ונ־שטן האבן דאך דא נ־שט א־ן זינען נעהאט בלויז צי־יקצוציען זיך, נא־ ז־ האבן שאקע געדענקט אז פיש ז־ער םאדלאץ די קאנםעדענץ װעט געשאםן װעדן א שםאלט־ננ אין דע־ באװעגיננ צי שאםן אז אדבעשע;—קאםיטעט םאד ־ד־שע אננעלעננה־שן. ט־ד װעלן שםעטע־ באװ״זן, או דאש, אין נאר דאש, א־ז נעװען ז״ער אבזיכט, אין ז־ האבן נ־שט נעהאש ק־ן באדעכשיקיננ םא־ אזא שדיט. אזוי װי דד. זשיטלאדםקי א־ז איצש נעװא־ן רעד װא־ש־םידעד אין םא־שידיקע־ םין אט דעד דאזיקער שעדלעכער אין נ־שט־בא דעכטיקטע־ שטעלונג םון די צ־ונ־םטן, איז בדא־ אנצוװ״זן אויף נאך א םינקט אין דעם זעלבז א־טיקל םון דר. זש־טלאדםקי, דאכ פ־ד האבן אויבן ציטירט. אש װאם דר. זש־שלאדשקי זאגט: ,די א־נאנ־זירטע ־דישע אדבעטער זענען אינזעדע נ ר ע ש ע ־ ר ע ב־ידער א־ן די ע ל ט ע ר ע ברידע־ א־ן אלע טעטיק־טן םון דע־ אלנעם־נער א־בעטער־כאװענ־ננ. אבע־ א־ן דע־ ־דישע־ פע־ שיק־ט וענען ז־ ד־ ״ננערע בי־דעד. םיר זענען די ע ל ט ע ־ ע, װ־ל טי־ זענען א םך םר־ע־ א־ו־ף א־יף דעש װענ ם־ן דע־ יידישעד אדבעטעד־סאל־טיק, ט־ש דעם קלא־ן באװיםט׳־ן, אז םיר זענען נישט נא־ א ט״ל סין דעם אלװעלטלעבן ס־אלעטא־יאפ, נאר או־ך א טיל סון דעש ײדישן םאלק. װאם אץ ז״ן לעבן םוזן םיד אויםקעטםן דעם טדױםף םין די םאצ־אל־םט־שע א־דעאלן. ״די א־גאניז־רטע אדבעטע־ אונזע־ע, ם־ש דעד ,אםאלגאטי־ טעד׳ און דער ,א־נטערנעשאנאל׳ בראש, האבן ערשט א־צט געםאכט אץ דעי ״דישער ם־עפע קאכט זיך נאך אלץ װענן דעד נ-נרונג םון דעם ארבעטדר קאפיםעט םאר יד־שע אננע־יעננה־טן. ד־ נדינדוננ םון קאם־םעט װאלט א םך סון די, װאם קאכן ז־ך נ־שש אנגענאננען. ז״ ארט אבער, װאם אט דער דאזיקער קאםיטעט האם ב״ דער םאםע נרינדוננ ארױםגעשטעלט אזא הארבע סאדע• -ננ, אז ק״ן סערואן אדער ארנאניזאציע, װאם איז אנגעשלאםן אן דעם ״דישן ארבעטער קאםיטעט, קאן נישט ז״ן םארבונדן םיט דעלבער נישט איז אנדער קסרסערשאםט, װאם באצװעקט אן אײנע״ ם־ן״״דישע טעטיק״ם. םילא, או די צױניםטן און די בלל־ישראל־סאליטיקער האבן שענות צו דסם ״דישן א־בעטער״קאםיטעט, א־ז דאם םאר אונז נאנץ םא־שטענדלעך. ז״ האבן שםענדיק נעדענקט, אז זי האבן א םא־ נאסאל אויף ״דישק״ט, אז ידישע ענינים קענען זיך סון אדט נישט א ריר םאן, אויב ז״ ניבן נישט ז״עד צושטיטוננ, און דא סיוצלוננ ק־םען ״דישע ארבעטער־ארגאניזאציעם און האבן די חוצסה צו זאגי, אז ז״ װילן טער נישט, אז אנדערע זאלן םאד ז״ ארוישגעבן א הבשר אויף ״דישק״ם. אבער װען אונזער חשוכער און ל־בעד ד׳ד וז. זשיםלאװםקי קוםם ארוים םיט די זעלבע טענות, איז ראש שוץ *ב־כל א םאדדרום. לאםיר טאקע זען, צי עם איז דא כאטש אביםל אויםנע־ ־אלטנק״ט, אביםל לאניק אץ רער אויםשאסוננ םון דעם גאנצן ענץ. ד־. זשיטלאװםקים הויסטיטענות צו דעם נ״-נעגרינדעםן ״דישן א־בעטעד״קאםיםעם זענע;, אז װען יעדע אננעשלאםענס ארגאניזאצ־ע ־עם נישט םארן ז״ן םארבונדן ם־ם ק״ן אנרער קערסערשאםט, ־אם שארנעמט זיך םיט די זעלבע אלנעם־ן-־דישס ענינים׳ װעט ־אם ז״ן א דיקםאםוד. םיר װעלן דא א־בערנעבן ז־נע א־נסנע ־ע־םעד: ,דעד דיקטאטאדישעד כאדאקשע״ םון אזא סינקט ־א־סט זיך דא נל״ך אץ די אויגן. ער באד״ט נישם ק״ן אנדעד ־אך, װי דאם באשםדעבן, אז די םאיאדיטעם שון דעם א־בע־ עע־״קאםיםעם זאל האבן א דעכט אדױםצוצװיננען אויף די ,סעדזא• נען און אדנאניזאצ־עם׳ איר װעג, װי אזוי צו םאדענטםערן יענע ב־ענענדיקע ס־אבלעםען, נאך א״דעד סס א־ז אויםגסאדבעט נע־ ־אדן סאד דעם ארבעטער־קלאם אן א־נה־םלעכע אין םעםטע סאל־ם•'. איר שארשםיט, אז װען א םאיאדיםעט םון דעם אדבסשעד• ־אטיטעם װעט אננסםען א באשלום װענן דעד אדע־ ־סנעד םדאגע, ־זם אזא באשלום האבן א דיקםאטאדישן כאװאקטע-. אויב איױ, ־שוכער און ליבעד דר. זש־םלאװםקי, איז דאך די נאנצע םאדש ע״ דעםאקיאםיע א ד־קסאםור. דעםאקראםיע א־ז דאך םאקט־ש די דיקשאטור סון דער םא־אריטעט. או־ף אם די הויסט־יסודות זענען דיזך א״ננםלעך נעשטיצט אלע םירוננען און באשלוםן םץ דעםא• ד ־אשישע אינםביםוציעם און אםילו דעםאקראטישע רענירוננען• א־ן א;זערע א״נענע ארנאניזאציעם, אזו• נוט װי א־ן דעטוןקװאט־שע נ־יעץ״נעבנדע קערסערשאםםן, א־ז דאך אננענוםען, אי דער באשלום ש ן דער םאיאריםעם א־ז נילםיק םאד דעד ם־נאריטעט. קען םען >ז'.שר ם־לאזאםיש אױשט־טש;, אז דאם איז אויך א ם־לדע סאדש ם דיקםאםוד? אבעד דערװ״ל האבן די דעםאקראטישע עלעםענם;, יוז־לו די םאציאליםםן שון דער נאנצער װעלט, ױך נ־שם דעד־ ב־אבם צו ק״ן אנדעד םאדם אין צו ק״ן אנדער ם־םטעם װי אזוי *) זע -ייס.!יזםסר־ נוס• 14 און 15 ד?ם ארס״קי סון ור• חײם 'ז סיאװםקי ,דער חרם־קןם־םסס־.