Literarishe bleter · 1934-05-11 · 19 (11.5.1934) · p. Seite 296

ליטערארישע בלעמער נומ. 9נ (522) זײט 295 מונג, פון װעלכער דער דיכטער גוםא האט זיך שױן םון ל>.:ג באפרײס. איך פרעג: צי מעג א דיכטער אין בײט םון אײגג־ נער דעפרעסיע זיך טײלן מיט שװערע געדאנקען, שװערע גע׳ פילן, װאם באהערשן איםז און צי איז אים דערלויבם ארויע• ברענגען פון די אייגענע טיפענישן און איבערלעבעניש, װעלנע האט געהאט א נאענטע שײכות צו אים און פון װעלכער עי קאן זיך נישט פארבאהאלטןז טאקע אין דער דערמאננער געלייטערםער, װונדערבארגר פאעמע ״װאלקנם אהינטערן װאלד״ שילדערם ה. לײװיק אױ■׳ א טיףיאפנבארן אופן אט די אלע בילדער, אין חלום און אין װאר, װאס ער האס אויפגענומען אין זײן עמפינדלעכן הארץ און מוח אין די תפיםה-װענם, אויף די נארעם, הינטער די גראטעם. אין ״װאלקנס אהינטערן װאלד׳ זענען געבראכט גרויזאכע בילדער פון דעם תפיםה-לעבן, װאם זענען פריער דורך ה. לײ■ װיק דראםאטיזירט געװארן. און לייװיק נאך דעם, װי ער םירש פאר אינו אדורך מיט א װונדערבארער קראםט די אלע בילדעי פון פײניקונג, פון די נעכט, װען ער איז װאך געװען אויף דער נארע און געפליסטערט, און די קלעפ פון דעם װעכסער, װעלכער האט אים געשלאגן ביז בלום און געשלעפט אין קאר• צער דערפאר, װאס ער ,װאגט אינמיטן נאכט װאך צו זײך,— נאך די אלע םוראדיקע בילדער, דערציילט אונז ה. לײװיק: .... אי״ך איצט, נאך אזײםיל סארגאננענע יארן, דערזע איך אין נערױםע נױ-יארקער חדרים די זעלבע אוםהייםלעכדךט אק איך װא-ש, אז אש-אש זאזל זיך נעבן אן עשן א םי- שון םיין װוינונ: און םיזאל *רייננעקיםען םיש האםש אין םים רונזה, םיש שםריק אץ םיש ק-שן, אץ םיזאל ם־ך איינשלעבםן און איינשםירן אץ ז״# אין םיזאל שארהאקן די שיר; אין שארםויערן די שויבן אץ סענםשעד שאר םיר אויף שםענדיק - ששענדיק...' דו, אלטער קאציזנע, זיצסט נישט אויף דער לבנה, או געװים װײסשו און שפיר&ט װי לײװיק, אז עס קאן אמאל אנ פאלן אויך אין די ,געדויםע חדרים״ אן ,אוםהײםלעכקײס׳... און בכלל - ביסשו שוין, א. קאציזנע, אזוי צופרידן און שװה בשװה מיט דער װעלט, אז דו נעםםט זיך אן איר קריװדע בײ דעם םיל-געפײניקטן לײװיק ז אויב דאס אלץ איז דיר נאך װײניק איבערצײגנדיק, טא לאז מיך ברענגען נאך עטלעכע שורות פון ה. לײװיקן טאקע װעגן װעלט און מענטש# און דו װעםט זען# װי דער דיכסע־ רעדט דיבורים, װאס זענען נישט אננעמאסטן פאר א .ציניקער״ און ,וױלדן ענאיםט״. ....איך װאלט נישש װעלן שארטיירן דאם םזל שץ יענכ, װאם זענען םים נעזאננ נענאננען צום שייםע־׳ אץ שץ יענע# װאם האבן אין עקםשאז זיך אינענעצן צו דער תליר׳ אדער אט די עסלעכע שורות םון דעם דיכטער. ,...איך זע דיך און זיך םיםן ■נים צו דעד נאנצער װעלם אשן און װארהאשם־ו און םיר םראנן אונזער געלייםערטן ■יין צו אנידערליינן צו די שים שון םענם־־,. אזוי װי אםאל שלענט םען ברעננען דאם עלםםשע קינד צו□ םזבח פץ געםע',* און אליין בלייבן םיר איבער אין דערװארטונג, אץ באנוםעגעם ציטעי צי אונזעד געבראכםע םתנה װעט געשינען חן אץ די אוינן שץ אלע״ ענט אזעלכע עטלפכע שורות: ״ראם ל״ב איז נעל-שע-ש, דאם הא—ן איז נע־ײניקש, — ראם ליכםיקםםע ליכט אוישן םינקעלן קאפ; ש׳איז גוט םיט אטאכן אין ■-; ז״ין שאר־ניקט — אץ ם-אנן דעט ■-; רי א ה-ליקע גאכ׳. און זענען דען נישט אט די װערטער א זעלבסטכאראק• סעריםטיק פון ה. לײי יקס שאפן פון אנהו ב אן ביז אויף היינט צו טאג? טראנט ער דען גישט כםדר און אן אויפהער די פײן, זײן פײן און די פײן פון די .אםאכן׳, פון אוגז אלע• מען, פון דער איצטיקער צעבלוטיקטער צייט, — װי ,א הײ• ליקע גאב״? קאן מען װעגן ד.. לײװיקן זאגן, אז זיין ,דיכ• טערישע נאטור׳ פארמאגט ,װילדן עגאיזם׳, װאס ,פארלייקנט יעדן אנדערן קװאי׳ אחוץ דעם אײגענעם, דעם ״פון זיך׳• קװאל? איז עס נישט קײן שרײענדיקע לעסטערונג קעגן אײנעם פון די סיפסטע, ליידנפולסטע דיכםער בײ אונז״ װעלכער פון די ערשטע זיינע לידער, װאס ער האט גפשריבן נאך אין יאר /190, צו 19 יאר# אין דער מאסקװער טורמע .בוטירקי״ ביז זײן נײעם טיפן און טיםלײדנדיקן װערק .דער גולם חלומם״, שאפט ער דעם נײפם ײדישן תהלים, די לײדנדיקע ײדישע דיכטונג, װאס קומם .ממעמקים קראתיך״, נאר נישט ,יהוה״, נאר מענטש. איך וױל דיך, אלטער קאציזנע, חלילה נישט באלײדיקן, אבער איך בין חושד, אז דו האסט פארזען, אדער נישט װי ס׳דארף צי זײן געלײענט ה. לײװיקס װערק פון די אלע לפצ• טע יארן. איך האב מורא, אז דו האסט נישם געזפן זיין לפצטן גרויםן בוך ,לידער״, װו מיר האבן פאר זיך געזען דעם לײװיק שױן נאך די ,קײטן״. אין אט דעם נײעם בוך לידער איז אויך געװען אפגעדרוקס די װונדערבארע פאעדע ,װאלקנס אהינטערן װאלד׳, איינע פון די טיפטטע און שטארקסטע זאכן אין אונזער פאעזיע, װאס שליסט דעם גאנצן פעריאד פון דעם דיכטערס שאפן נאך די ,לירער פון אוםקום׳. אין דעפ קו־צן פארװארט צו אט דעם בוך לידער האט ה. לייװיק געגעבן עטלעכע שו• רות, װאס זענען װיכטיק, דו זאלםט זײ װיםן. אלטער, און איך בין זיכער, אז װען דו װײםש װעגן אט דעם אלעםען, װאלסטו נישט געקומען םיס די עשלעכע קאשענא—שע אומגערעכטע װער• םער קעגן לײװיקן. לײװיק װארפש דארש אפ די אלע באשול• דיקונגען קעגן אים, װאס פר האט ארײגנעבראכט דאט װארם ,אומקום׳, .װאס איז אײםגענוצט געװארן אין װערט נאך ביז איצש (אין יאר 1932 — ער האש נאך דאן נישש געװוסש, אז אויך אין יאר 1934 װעט א. קאצױנע װידער קומען מיט דע־ זעלבער באשולדיקונג. — נ. מ.) אײםגענוצס קעגן מיר װי א בײזװיליק, און אפש, ביל־ק געװער...' ,אוםקום — זאגש דארט לײװיק — האט באטײט און באט־יש אױך איצט םאר מיר נורל• דיקע אויפשרײסלוננ אין טאציאלן, אין פערזענלעכן און, מער פון אלץ׳ אין געשיכפלעכן ײדישן לעבן, װו די אויפטרײם־ לונג טראגט א קאטאסטראפאלן כאראקטער״. און לײװיק זאגט קלארע װערטער: .םיט פרײדיקן פעשימיזם און פינסטערן אונ• טפרגאנג האט עם אװדאי נישט צו טון. יעדע א־בערלעבונג, אויב דורך װארס געלײטערט, פארבלײבש אין הארץ פון מענטשן, און װירקט אין לעצטן רעזולםאם װי א סטימול צו מוטיקײט און עקשנותדיקן קאמף פאר א נײעם לעבן״. אט האשטו דיר, א. קאציזנע, דעם אני׳םאםין פון דעם דיכטער, װעלכן דו װילםט פארשלײערן אין א ציניקער און װילדן עגאיסט. און איצט — אײניקע װערטער װעגן דער דעפרימירטער שטיםונג, אין װעלכער עס איז געשריבן די ,קײטן׳, — א שטי•