Literarishe bleter · 1934-05-04 · 18 (4.5.1934) · p. Seite 287

ז״ם 187 דסע-ערישע נלעטער נימ. 18 (521) שטארבן־בעט. דוקא דאס האט אים ציגעגעבן מוט אין גלױבן און האט םון אים געמאכט אן .אפטימיסש״. ער האט גוט געזעען דעם שרעקלעכן ײדישן מאסן חורבן, װי ער האט געשריבן אין אײנעם פון זײנע לעצטע ארטיקלען, ער האט אויך געזען דעם גאנצן באנקראט םון קאפיטאליזם מיט אלע זײנע םאשיזמען און היטלעריזמען. זילבערפארב איז געװמרן א םירער, ן> גענערזןל — װײל ער האט געהאט אלע מעלות פון א געטרײען רעױאלוציאנערן זעלנער, װעלכער איז געטרײ געשטאנען אײף דעם פאסטן — ביז װאנען דער טויט האט אים באפרײט. געװען א פראכטפולער םארטרעטער פון א העלדישן דור. מעע.קט דער םאדערנער ײדישער ארבעטער׳שול און דער קיעװטר ,קולטור׳ליגע״. דאס זענען געװען אלץ אײנצלנע פראגמענטן פון זײן דעבן איבערגעריסן אפט דורך תפיםות און ארויסשיקונגען, דורך װעלכץ ם׳האט אבעד נישט אויםגעהערט דורכצוגײן װי א רוי׳ סער.־אדעם זײן שטענדיקער םאקסימאליסטישער. םאציאליסטישער *ידעאל, די ראדיקאלע איבערבוױנג פון ײדישן *ק ״לגעמײן לעבן. דאס זעט מען אנהויבנדיק פון זײן ערשטן נועסערן ארטיקל (.די ײדיש פראגע אויף די שפאלטן פון דער מדאייםסישער םרעסע״) װעלכער האט געמאכט אזא גרױסן ױשכ מיט סנ יאר צוריק - און ענדיקנדיק מיט זײן לעצטן ניסט פארענדיקטן ארטיקל, װעלכן ער האט געשריבן אויף דעם | לעאפאלד גאטריב און צו באהערשן די טעכנישע זײט מיט אירע אבםטראקטע און ריטמישע סארמען. אין דער צײט םון עקספרעסיאניזם און קוביזם נאמיט זיך גאטליב ארויסצוקריגן דאס אינטערעםאנטסטע, און איבערצוטראגן זײ אויף דער קאמפאזיציע, ארבײטנדיק איבער זײן אײנענעם סטיל. אבער גאטליביבאגנוגענט זיך נישט נאר מיט דעם לאקאלן טאן אין זײנע'קאמפאזיציעם, ער הויבט אן ארײנצוםירן א נײעם עלעמענט - דאס איז די פארביקע קאלאריםטיק. ער מאלט פארטרעטן, קאמפאזיציעס און אויך פײזאזשן, װי די פארב הויבט אן צו שפילן בײ * אים די דאסינירנדיקע ראל. אבעו ער באגרענעצט זיך נישט נאר מיט רער קאלאריסטישער אויפאסונג, ער קנעט די םארב אוןיםירט זי צו א פארשידנארטי■ קער סאקטור. מיט גאטליבס טויט איז אװעק איינער פון די םיינסטע מאלערס, װעלכער האט ערשט לעצטנם אנגעהויבן צו נעבן רײםע םרוכט םון זײן גרויםן טאלאנט. פעלרקס עדידפזין/ קלארע װערטער צו אונזערע לעזער און אגענםז! נישטא קײן נםיםי אויב איר װילט - אז די ״ליט. בלעטער״ זאל אויך װײטער דערשײנען פינקטלעך - פארלזןזט זיך נישט אויף גסים. מיר אלײן, מיט אײגענע כוחות. קאנען נישט ארויסגעבן װאך־װעכנטלעך דעם זשורגאל, װען עם קומט פון אײך ארוים געלט פאר אבאנאמענט, ןןדער פאר אנאנסן. יעדער גילדן, יעדער דאלאר האט פאר אונז א װערט: זעט, גלײך ארויםשיקן װאם עם הומט פון אײך, אויב איר פארהאלט, - פארשאפט איר אונז אומ־ זיםטיקן עגמת־גפש און זארגן. שיקט אפ װאס עס קומט - װארם נישט, אז מען זאל בײ אײל מאנעז: אוז פאר פאסט־מארזןעס מוזן מיר צאלז(אוז מזומנים!)! לעזער און אגענטן - אין פוילן און אין אוים׳ לאנד - שיהט תיכף אפ דאם געלט! אדמ. ״ליט. כדעטער״ ס׳איז אנגעקומען א טרויעריקע ידיעה םון פאריז, אז דארט *יז גצשטןןרבן דער באװוסטער ײדישער מאלער לעאפאלד גאט׳ ליב, דער ברודער םון דעם געניאלן מאלער מאוריצי גאטליב.' דער פלוצלינגער טײט םין לעאפאלד גאטליב האטי געמאכט וױיף ׳אלעסען א שװערן אײנדרוק. אין פוילן איז דער פארשטארבענער געװען װײניק באקאנט, *נער אין דער ײדיש-פוילישער קאלןניע אין פאריז איז ער גע■ יוען באליבם אלם מאלער און מענטש. אויף זײן פנים איז תמיד נעװען אויסנענזןםן א שמײכל. ער איז קײנמאל נישט געװען סאר- ניפערט, הגם מען װײםט גאנץ גוט, אז אויף אדורכצומאכן דעם ןינסטלער-װעג אין פאריז, איז זײער שװער, און מען מול אויס• שסײן הוננער, קעלט און נאך א םך אנדערע נישט-אנגענעמענע זאכן. ל. גאטליב םלעגט אלעםאל טרײסטן - אפילו העלפן דעם ייננן קינםםלער מים װאס ער האט נאר געקענט, כאטש אלײן האט עי זיך געפונען אין שװערע באדינגוננען. אלײן א קינםטלער םון א גרויםן פארנעם, םלעגט גאטליב ייך שטענדיק אינטערעםירן מיט יעדער נײער דערשײנונני און ןספפאל זיך איבערנעמען מיט איר ביז גאר. יער, דער ענטוזיאסט, - פלעגט קומען אויף אויםשטעלונגען פון יינגע קינםטלער און קויסן פאר דעם לעצטן גראשן זײערע ניידעי. װער געדענקט נישט זײן אויסשטעלונג אין װארשעװער .זא־ :ענטע׳ אין 1915 אדער 1916 יאר, אויף װעלכער ס׳זענען געװען זוװסנצששעלט די גלענצנדע ציייכנונגען םון דער ערשטער ברי• 5*י*. אנב, גאטליב איז אלײן געװען א לעגיאניםט, געקעמפט םאר דער אומאפהענגיקײט פון פוילן. עם זענעין דארט געװען יײנע פארטרעטן םון פילםודםקין און אםך אנדערע פערזאנען, ייעיכע ישטײען איצט אין דער שפיץ פון דער פוילישער רעגיירונג. יי קאדסאזיציעס םון די אקאפעס, דאס ארט צײכנען מיט דער פזססע־ ליניע - דאס אלץ האט פארימאנט שטארקן כאראקטער, ײן שוין דאן האט םען אים געקענט צורעכענען צו די פײנסטע ״ייישע צײכנער. געבוירן איז גאטליב אין דראהאביטש אין 1879. געלערנט יי*0 עי אין קראקע יבײ דעם פראס. יאצעק מאלטשעװםקי, שפע• מי א,; םינכן און דערנאך טראגיט זיך גאטליב איבער קײן פא• ױי - ־ער מעקא פון דער גרויסער קונסט. דארםן שאפט ער זײנע אינטערעםאנטע בילדער - זײן ״)נסא׳־ג װערט גרויס, זיין טאלענט װערט קריםטאליזירם און 5י ײע-־ס אינדױוידועל. א אנק זײנע פאי־טרעטן, װערם ער בארימט אין פאריז מיט 1"ו אײגנארטיקע אויםפאסונג אין םארב און קאמפאנירן פון הענט, האש צוגעגעבן דעם אלגעםײנעם כאראקטער פון פארטרעט. על נײם אדורך םארשידענע עטאפן, בדי צו באקענען זיך