Literarishe bleter · 1934-05-04 · 18 (4.5.1934) · p. Seite 285

זײט 285 רײ :רארישע בלעטער נומ. 18 (521) דעד צװײטעד באנד ״טעאטעד־לעקםיהאז״ געגען די ביאגראפיע פון ײדישע שרײבער, װעלכע האבן פאר־ עפנםלעכט פיעסעס אדער האבן געהאט אויפפירונגען פון זײערע פיעםעם אין ײרישן טעאטער, װעט נישס גענומען װערן אין אכט. די רעדאקציע האלט, אז גאנץ אפט האט אזא פיעסע א גרעםערן באדײט פאר דער געשיכטע סון ײדישן טעאטער, פאר דער באצױנג צװישן די ײדישע שריפטשטעלער און יידישן טעאטער, װי די ביאנראפיע סון א פשוטן אקטיאר, װעלכער שפילט שוין אפילו יארן אויף דער ײדישער בינע. דע־ ״לעק־ םיקאן״ הײסט נישט ״לעקסיקאן פון ײדישן אקטיאר״, נאר ״לעק- סיקאן פון ײדישן טעאמער״. און אלץ, װאס האט א דירעקטע שייכות צו דער געשיכטע פון יידישן טעאטער דארף דארט פאר׳ צײכנט װערן• — פאר װאס װילט איר נישט רײדן װעגן באדײט פון צװײטן באנד. — דאס לאז איך איבער פאר דער קריטיק. נאר איך װיל מער רעדן װעגן דעם, װאם דער באנד איז בכלל דערשינען. מען האט געדארפט זײן א גבור אין אלע הינזיכטן צו באזײ• טיקן די פארשײדענע מניעות, וואם זענען געװען אין װעג. איך רײד אין דער הקדמה פץ צװײטן באנד זײער פיל װענן מאטעריעלע ענינים; װי אזוי עס איז מעגלעך געװארן, אז דער צװײםער באנד זאל פארמ דערשײנען אץ הײנטיקע שװערע צײטן. עם איו דאך ממש א פאראדאקס, אז מיטן מאמענט, װאס עם איז דערשינען דער ערשטער באנד, איז אפגעשװאכט געװארן די אמונה, אז עס װעט אייך דערשײנען דער צװייםער באנד. פארגעסט נישט, אז דער ערשכער באנד האט ארײנגעשלעפם אין ס,ס,16 דאלאר יצום אלטן גרויסן קורס) הוצאות, און אלע זענען דעריבער געװען זיכער, א• אלע מאטעריעלע מיטלען און מאראלישע פחות זענען אויםגעשעפט פארן ערשטן באנד, און דער צװײטער באנד װעט קײנמאל נישט דערשײנען, אץ דע• ריבער האט דער גרעםטער טײל פון אונזערע פרײנט אונז פאר• לאזט, — און — — א־ך בין אין משך פון 3 יאר דורכגע• געגאנגען א שװערע מארטיריאלאגיע, ביז איך האב ענדלעך דערלעבט אפצוגעבן דעם צװײטן באנד אץ דרוק. אפילו אין לעצטן אויגנבליק איז צוליב דער שולד פון דער זעצערײ גע• שען א מכשול, װאס האט שיר געשטערט דאס דערשײנען. — זאגט אונז פארט עפעס װעגן דער צװײטער באנד. — ער האלט פונקם װי דער ערשטער: 8 אותױת גט—ע) 800 עמודים. ביאגראפיעס האלט ער װײניקער, נאר 640, װײל ער האט אײניקע גרעסערע מאנאגראפישע ארבעטן. א שטײגער װעגן די גרינדער פון ײדישן טעאטער אץ אמעריקע: בארים טאמאשעװםקי, זיגםונט מאגולעסקא, קעני ליפצין, מארים מאש• קאװיטש, די ביאנראםיעס פון אזעלכע דראמאמורגן װי לײװיק, ז. ליבין, ד,. סעקלער און דער קאמפאזיטאר פרץ סאנדלער, מיס אויססירלעכע דאםעס ײעגן אלע זײערע ארבעטן. פאראן צום ערשטן סאל אויספירלעכע געשיכטעם פון מאסקװער ײדישן מלוכה-טעאטער, אוקראיניש ײדיש מלוכה-טעאטער, ײדיש טע• אטעד אין ארץ-ישראל און דעם קאמף ס>ר און קעגן, יידיש טעאטער אין אויםטראליע. דאס בוך איז אילוםטרירט מיט איבער 500 פאטאגראסיעס און בילדער, װןזס שטעלן צוזאמען א מערק• װירדיק אפטיש בילד פון דער געשיכטע פון יידישן טעאטער. װי איר װייםט, איז דער ערשטער באנד געדרוקט און פארקויםט געװארן אין 5000 עקועמפלארן (א זעלטענהײם פאר װעלכן עם איז ײדיש בוך). צוליב טעכנישע סבות װעט דער די טעג האט זיך אנגעהויבן צו דרוקן אין װארשע דער צװײטער באנד פון ״לעקסיקאן פון ײדישן טעאטער״. װי דער ערש־ טער באנד, װערט אויך דער איצטיקער ארויסגע־ געבן אונטער דער השגחה פון דער ײדישעי אקטיארן־ ױניע אין אמעריקע בײ דער מיטהילף פון ײדישן ארטיסטן־פארײן אין פײלן. רעדאקטאר פון ״לעקםיקאך איז דער טעאטראל זלמן זילבערצװײג און זײן געהילף — דער דיכסער און שוישפילער יעקב מעס• טעל. מיר האבן געהאט א שמועס מיט פרײנט ז. זילבערצװײג זיעון צװײטן באגד. ער באסאנט, אז ער מײדט אוים צו רײדן רעגן באדײם פון בוך, װעגן די װיכטיקע מאטעריאלן, װעלכע זענען אין אים צוזאמעגגעקליבן געװארן אץ װעגן אײניקע נרעסערע מאנאגראפיעם, װאס זענען אן אנטפלעקונג פאר דער ״דישער קולםיר־געשיכטע. — אײדער דער ערשטער באנד איז דערשינען — זאגט זילבערצװײג ־־ זײנען געװען א סך, װעלכע האבן בכלל גע־ זרײפלם אין זײן דערשײנען, איבערהויפט אין די אויטענםיש־ קײס פץ די מאטעריאלן, װאס ער װעט אנטהאלטן, און נאך פער אין זײער פארם. מען האט םשוט געפירט קעגן מיר אן אקציע, אז איך בין נישט פאםיק אלם רעדאקטאר, און אז איך מוז ־אבן צו מיר א שטאב רעדאקטארן. די טענות, זענען בא־ זײטיקט געװארן מיטן דערשײגען מון ערשטן באנד. דער אינ־ האלס, דער כאראקטער פון בוך, די פארם פון די ביאגראפיעס אין :־אנאגראפיעס האבן עדות געזאגט אויף אונזער (מײנע און יצקכ מעסטעלס) מיזאמער און ערנסטער ארבעט. איבער 25 קרי־ =ישע אפהאנדלונגען זענען דערשינען אין דער ײדישער פרעסע איבער דער װעלט װעגן ערשםן באנד, און אלע זענען בא• גײכצערט פארן בוך. פארשטײט זיך, אז מען װײזט אן אויף פעלער. טײל אנװײזונגען זײנען שוין גענומען געװארן אין אכט. ןנדערע װעלן שפעטער אויסגעבעסערט װערן. אײניקע באמער־ קינגען רירן אבער אן פרינציפן פון דער רעדאקציע און זײ װעלן נישט געענדערט װערן. א שטײגער — די פאדערונג צו געבן אטעסטאטן װער עס איז א גרויסער אקטיאר. על פי רזב עטעלן די פאדערונג רעצענזענטן אדער קריטיקער פון אײן לאנד, ידעלכע האבן גישט פאר זיך די פערעספעקטיװ פון אל־ יײלעלעכן ײדישן טעאטער, און דערצו נישט נאר פון הײנט, נאר פון אנהײב ביז הײנט. די רעדאקציע האלט זיך און װעט ו־ײטער האלםן בײם פרינציפ, אז װעגן לעבעדיקע אקטיאדן ײצלכע װירקן נאך, װעט קײן אפשאצונג נישט געגעבן װערן, נ?ר כלײז די געהעריקע דאטעם און ביבליאגראפישע אנװײ־ זינ;ע,• אויך די טענה, פארװאם עס װערן אין ״לעקםיקאן׳ אי״נגענופען נישט נאר די פראםעםיאנעלע דראמאטורגן און 50*צ־פישע פיעסעס־שרײבער, נאר עם װערט אויך בקיצור אנ־ /• זלםי זילבערבװײג