Literarishe bleter · 1934-05-04 · 18 (4.5.1934) · p. Seite 280

ליטערארישע בלעסער נימ. 18 (521) וײט <)28 א. ג))7אםב / ת7*אב'ב א־־פנס פ ו ן א דור איז נאך דערצו געװען צי אריםטאקראטיש, צו פײן ראפינירט ער זאל קענען לאװרירן און בײטן זײנע ריכשונגען. אין די געזעלשאפטלעכע קרײזן, װי ער איז פארבליבן און געזעלשאפטלעך אקטיװ איז ער פארבליבן בױן סוף — האט זיין װארט תמיד אפגעהילכט װי די שטים פון געװיםן. א קלארע שטים, א גראדע לאגיק איו ער געבליבן איבערצײגנדיק תםיד. און זײענדיק אײנער, אויםער פארטײען, האט מען דאך אים געהערט און זיך צוגעהערט, כאטש הײנט איז אזוי שװער פאר א מענטשן צו לעבן אליין נישט אנשפארן זיך ,אויף מאסן״, פארטײען. צו זילבערפארבן םלעגט מען זיך צוהערן, פאלנן נישט, אבער הערן און צוהערן זיך דאס יא. פלעגן קעג• נער זיך צוהערן צו זײן רעדן מיט אראפנעלאזטע קעפ, נישט מיט פעס און שוים, נאר שטיל שװײגנדיק, װײל נישט רײצן פלעגט ער דעם קעגנער, נישט װעקן בײ אים קײן קאםף-לוסט, נאר דעם אינעװייניקסטן געפיל פון געװיםן. װירקן האט ער נישט געקענט, װײל װאס איז געװיםן, װען עס איז פון םריער פאראן פארטײ־דיםציפלין, פארטײ־חשבונות, װאס עם לוינס און װאם עס לוינט נישט: שפעטער פלעגן זיך די קעננער װי אײפ• כאפן, טאן דאס זײערע. אויך דער אריםטאקראטיזם זײנער. די פײנע מאנערן פון געזעלשאםטלעכן לעבן האבן זיך שוין נישט געפאסט צו אונזער הײנטיקער צײט. — ביזן לעצטן טאג געבליבן װאך און אויפ׳ מערקזאם צום ײדישן לעבן, א צוגעשמידטער צו דעם בעט, מיט געבונדענע. הענט אבער מיט א װאכן הארץ - אזוי איז ער געשטארבן און אזוי האט ער געלעבט היפשע עטלעכע יארן זײנע. אײנער פון די לעצטע פון ױין תקופה. פ א דלאנ ם. ד א ק א װ ם?1 י ש״ן דע־שינען: װ?אד'ם?אװ בײאנ'בװסק' ל ■ ד ע ד איבעדזעצט י.? 7.1777.17. •יננטײ^^מישאםאררארטשץ א. םטאװאר פדי־ו 1.50 \־לדן םיט פאששעלוננען זיך װענדן: 114 .80 .0 .א .יז ,ז€1סע\01 .1א **נל״ן \ ־איזליר? שנאפער דחרשײבם א'נג'בן אין בוך נײען ארײן די ציקלען ,פאריאם געזאנ־ גען״, -מעשה און ליד״ און די פאעמע ,װעגן טויזנט אין טויט״ פרײז 2 גילדן די דאם באשםעלן םאדזים צאלן נאר -,1 נילדן זיך װענדןן 3״\823תס^\ "ת16ס81 1826תסת1,116, 6.39 .0 .א ,7 24 פז81זו\ס^ץצת0 מיר שםײען ביים םיום פון א תקופה, א תקופה, װאס האט זיך אננעהו בן מיט דעם יי ד י ש ן םאציאליזש <דער סא- ציאליזם בײ ײדן איז עלטער) ענדיקט זיך, און װער װײםם, װאם פאר א תקופה עס קומש אונז אנטקענן אין בלוט און אין פײן• משה זילבערפארב, אײנער פון די פאנענטרעגער פון אט דער גוסםדיקער תקופה, האט זיך איצש פון אונז אפגעשײדט, און עפעס מאנט דאס הארץ א שטיזל חשבון-הנפש פון אש דער תקופה. עפעס א טײך, װאס איז לאנג געװען באשמידט אין אײז האט זיך אויפגעװעקט, די קלײנע מענטשעלעך האבן באקומען גרויםע השגות, טביהס טעכטער האבן גענומען ריידן פון א נ־יער װעלט, דאס שטעטל האט זיך אויפגעװעקט און איז אװעק קעמפן, קעמפן קעגן דעם אומרעכט אויף דער װעלט. עפעס א זײער גיגאנטישער שפרונג פון פישקע דעם קרומען ביז פע־ פערלען מיט זײן האדלען. זעלטן״װען מיר קענען געפינען ביי אונז אזא שטארקן איבערגאנג. און דער באלעבאטישער זון פון די ,פני״, װאס זײן געזעלשאפטלעכע עובדה איז געװען צוצושפילן פידל צום טאטנם און זיידנם מלוה־מלבה, די באלעבאטישע טאכטער, װאס איז געװאקםן אויף באבעשעם ברכות און ראמאנען, — אט די זײ־ דענע קינדער האבן זיך אװעקגעלאזט אויף דער בירזשע צו די שוםםער־ױנגען, צוזאמען צו קעמפן פאר דעם װעלט־ױשר, קלאסן־ פסיכאלאגיע? קלאסן״אינטערעסן? און אפשר גאר א געפיל פאר אן אבסאלוטן יושר ,גערעכטיקײט זאל הערשן אויף דער װעלט׳: אמת, די תקופה איז בײ אונז געװען נישט ק־ין אריגינעלע. פאראן א מיינונג, אז אונזער געשיכטע איז בכלל נישש קײן אריגינעלע, זי איז בלויז א כװאליע, װאס האט זיך פון א גרעסעדן ים ארײנגעריסן צו אונז אין קאלוזשע. בכל אופן די תקוםה איז געװיס אן ארײנגעריםענע, פון רוםישן ים, װאס האט זיך צעבושעװעט און האט אונז מיטגעריסן. צװײ שטריכן האט פארמאגט אט די תקופה: דעם אבסאלושן געפיל פאר רעכט און אומרעכט און די דעסאקראטיזירטע אריסטאקראטישקייט. א מין איבערחזרונג פון דעם אמאליקן, פארצײםיקן ,חלילה לך השופט פל הארץ לא יעשה משפט״ האט פונדאםניי אפגע׳ הילכט אין אונזער לעבן. נישט דאס, װאס איז גוש איז רעכס, נאר פארקערט — דאס, װאס איז רעכט איז גיט. דאס איז געװען דער קריטעריום פון דער פארגאנגענער תקופה. זי איז אונז אזוי נאענס אין אבםאלוטער צײט און אזוי װײט לויט די באגריפן, װאס הערשן איצס אין אונזער לעבן. עכ איז געװען א צײט פין ,פארן מבול״, װאס האט זיך צעגאסן איבער דער װעלט און אראפגעשװענקט אין טײכן בלוט און פריער אלע שפורן פון קינדישע ,נאיװקײטן״. װאס מיר, װאס אונז איז גוט, דאס איז רעכט און דאס איז די גערעכטיקײט. משה זילבערפארב איז ביזן סוף פון זײן לעבן געבליבן א טיפ פון ,פארן מבול״. ער האט נישט געװוםט קײן קאמפראמיסן אויף דעם געביט. אפשר אױ דאס געװען די סיבה פארװאס ער איז געבליבן אן א זײט סון געועלשאפטלעכן לעבן. ארײנגעװארפן זיך ױנגערהײט אין קעםל פון פאליטישן לעבן, געזוכט, געשאפן טעארעטיש און פראקטיש, האט ער זיך אפגערוקט פון אים, אדער דאם לעבן האט זיך פון אים אפגגרוקט. ער אױ פסיכאלאגיש נישט געװען צוגעפאסט צו די פאליםישע באצױנגען פון היינטיקן טאג. ער