Literarishe bleter · 1934-04-27 · 17 (27.4.1934) · p. Seite 271

זײט 271 ליס; •ארישע בלעטער גזמ. 17 <ס52) ״י ל)>צקר*בערםא?7' / ריעע די רעפרעזענטאט־ווע פיגור אין ביכל, אין דער ■ארטײ-פראגראם, און זענען םון לעבן געװען אזוי װײט׳ כרחוק מזרח ממערב. האט זיך טאקע דאס ײדישע הוהא׳לעבן גענויםיקט אין אזא מױשבדיקן ארגאניזאסאר, װי משה זילבערםארב, װאס האט פארמאגט די מעלה מיט א שעפערישן אפטימיזם, — אױב איר װילט, איז מיט א פאלקס- טימלעבן יידישן בטחון — אנצוטאן די נאקעטע נשמה םון א םאציאל׳פאליטישן פרינציפ אינם לבוש םון תקנות, פון קלארע, לאגיש׳צונויםגעקײטלטע םאראגראפן און אזוי דערנענטערן צים שכל׳הישר, אז ער זאל גרינג מרוצה װערן אריבערצופירן דעם הוילן אין פלוג רעױן אין פראקםישן לעבן. און משה זילבפר׳ פארב איז געװארן דעד דעפיעזענטאנט און דער םארװירקלע• כער פון דער ערשטער ײדישער נאציאנאלער אויטאנאמיע אץ אונזער רעװאלוציאנפרער תקוםה. אט די מעלה פון פראקטישן אידעאליזם האט זילבער■ םארבן ארויסגפרוקט אין די ערשטע רײען פון אונזפר געזעל• שאפטלעכקײט: דפר ײדישער םאלקם׳אינטעליגענט — מיטן שײ׳ נעם ײדישן בעל׳פה און בכתב, סײ סטיליסטיש ארגאניזירס, םײ אפילו קאליגראפיש אײסגעצירט, םיט דער אײראפעישפר ארגאניזירטקײט, האס געמוזט משפיע זײן לטובת אויף אונזער לעבן און אונז העלםן גובר זײן אונזער אפגעלאזנקײט, אונזער אנארכיע. זילבערפארב איז געװען נישמ נאר דער אפטימיסט, נאר אויך דפר רעאליםט, װאס האט פארשטאנען מיט אפענע אויגן זיך פונאנדערצוקלײבן אין אונזער פארפלאנטערטער װיר׳ קלעכקײט און מאכן פון איד יענע פראקטישע אויםפירן, װאס האבן אונז געקאנט העלפן, שסארקן, אויסבעסערן. צו פאדערט זיך נישט גבורה, אויף צו זיין מסשותדיק אין אונזער סאנסאסטישן, פון מרה שחורה, היסטעדיע, פאנטאזיעס און חלומות איבערגעלאדענעם לעבן? צי האט זיך נישט געםא׳ דערט אידעאליסטישע אביפקטױוקײט, בדי צו פארבלײבן אן אפטימיםט און גלויבן אין לעבן אין א צײט פון קאטאם• טראםעס און גזירות, אין א צײט, װפן דער טויט אלײן איז שוין געשטאנען פאר די אײגענע אויגן? דער הארץ׳שװאכער, שװער׳קראנקער משה זילבפרסארב האט געלעבט בױ די לעצטע מינוטן מ*טן גלויבן אין דער שע- פער׳קראפט פון ײדישן פאלק. אט דער בטחון זײנער װעט אים אריבערלעבן און װעט םארבלײבן װי זײנער א סימן-מובהק אין זכרון פין די נאענטע, חברים און פרײנט, װאס האבן מיט אים דורכגעמאכט א גרײםן טײל פון זײן און זייער לעבנם-װעג. או אתועדע אבאנענטן אח אגענטן אין דאנד און אין אויסדאנדו מיר בעטן אײך זײער גלײך ארויםשיהן דאם אסונאמענט־געלט, - אין העגנפאל וועלן מיר גע־ צװונגען וײן אפצושטעלן דאם שיקן װײטער דעם זשורנאל. אדמ. ״דיט. ברעטעד״. אװעק פון דער װעלט א ײדישער אינטעליגענט מיט טי׳ סולן: דאקטאר םון םילאזאםיע, ערשטער ײדישער מיניםטער *ן אוקראיגע, םארזיצער פון ,קולטור׳ליגע״, פארזיצער פון ןױל־שן ,ארט״, געװפזענער פארזיצער םון ײדישן ליטעראטן■ ןןין שורנאליםםן׳פארײן א. א. װ. א. א. װ. און םונדעםטװעגן עענ, די דאזיקע טיטולן נישט אויס, נישט דעם מהות און ױשט די ארבעס פון משה זילבערפארב. הגם זײ װײזן אונז *ויף אן עלעמענט םון רעפרעזענטאטיװקײט. װאם האט געשגעקס אין זײן נאטור, און װאם די ײדישע געזעלשאפטלעכ׳ קײט די ארעמפ, תהו׳ובהודיקע ײדישע פאליטיק, האט זי אפט *ױכגענוצט אויף אײסצוטון זיך פון איר כסדרדיקער אנארכיע. אין אם דערנענטערן םיר זיך צו א בולטן שטריך אין זילבער־ פארבם כאראקטער: די ארגאניזירסקײט, די סיםסעמאטישקײט, ױ;־ױשבדיקײט. גפשטאנען םאר אונז א מענטש, װאם האט פארדינט אסך טיטולן, אחוץ אײן ײדישלעכן: װארום ער האם ױשט געמאכט דעם אײנדרוק צו זײן דער זון פון אן עמא׳ פזיזא. פונקט פארקערט: צו װאס זילבערפארב םלעגט נאר צו• שטײן, צי איז פם געװען א געזעלשאסטלעכער, פאליטישער, עקאגאמישער אדער סאציאלער ענין, צי סתם א ליטערארישער, פיעגן אלע ארומיקע תיכף באקומען דעם אײנדרוק פון םאליר■ קײט, פון ממשותדיקײט, פון פראקטישער מעגלעכקײט און דורכ• פירבארקײט. אט דפרפון האט זיך אפשר גענומען דפר שם פון *פמ־םיסט, װאס האט געשװעבט ארום זילבערםארבס כלל׳טוערי• י 7 שער פערזענלעכקײט. צי האט אבער דער דאזיקער קװאליפי׳ צירמער ײדישער אינטעליגענט — אײנע פון די רעפרעזענסא• סיװסטע פיגורן אץ דער ײדישער אינטעליגענץ םון ערשטן פערטל פון 20׳טן יארהונדערט — פארםאגט נאר אפסימיסטישן נלויבן? צי האט פר נישט געװוםט פון ספקות, פון מרה׳?חודהדיקן פעסימיזםז םיר קענען נאר זאגן: פאר אונז, פאר וער װפלט, פלפגט ער קומען מיט זײן אויפטוערישן װילן, כיס זײן געלאסנקײס, מיט זײן פלאן׳װירסשאפט, ׳מיט אזא םין אקט־־־ער אויסגערעכנטקײט, װאס איז נעװען דער היפוך פון יעדער ײדיש-סראדיציאנעלער היםסעריע, פון יעדן מנחם-מענדלשן פלי אין דפר לופטן, פון יעדן ישיבה׳בחורשן דרײ מיטן םינ׳ געו, פונקט װי ער װאלט אין די אײראפעישע הויכשולן אי׳ נערנעלאזט אלע מיאוםע מידות פון דער ײדישער געטא׳פסי• מיאגיע. זיך אויסגעטון פון גײסטיקן ײדישן שלומפעד און זיך ינגעגון מיט א בכױון אין א היינט-װעלטיקן אײראפפישן לבוש. אט דער דאזיקער בטבע טיטולירטער ײדישער אינטעלי׳ גענט אױ געװען א פאלקס-מענםש, באהעפט מיט ײדילזער פאילד-טראדיציע און םארװארצלט אין יידישן פאלקם-לפבן. ער האט דעריבער זײן אײראפעישע ארגאניױרטקײט גע- מעיש אין דינםם דעם פאלק, סון װפמען ער האט זיך אײף קײן אײן מינוט נישט אפגעריםן און מיט װעמען עס האבן ייס שטעגדיק פארקניפט פעדעם םון שפראך, פון קולסור, פון ״טל־ דן און מיטפרײען זיך. פאראן אין אונזער געזעלשאפםלעכן לפבן הײנט-צו-סאג ײעלכע אמחן, װאס האבן מיט עטלעכפ צענדליק יארן צוריק ניפאנש דפם אײנדרוק פון חלומות. ײדישע נאציאנאלע רעכט. ״ײשיו שולן, אינטעליגפנסישע ײדישע שפראך און דער שם- הנויי — ײדישע נאציאנאלע אויטאנאמיע — האבן באלאנגט ײ יענע לאזונגען, װאם םלעגן זיך גרינג לאזן איבערלײפנען