Literarishe bleter · 1934-04-27 · 17 (27.4.1934) · p. Seite 268

ליטערארישע בלעטער נומ. 7 (1 זײט 268 די סאציאלע דיפערענעירונג און קלאסן׳צעסײלוע אי נע^ די אפפערװיליקע רעװאלוציאנערע קאמפן, װעלכע זענען גע״1 אין געטא טאפלט אזוי שטארק און האסטיק, װי אין דע וו■] םיקער װעלט, - האבן געהאט די גרעסטע היסטארישע :;ון׳ םונג אויך מיט דעם, װאס זײ האבן געשאפן א באדןפי;רך׳1 נײער מאדערנער ײדישער קולטור. און ם׳איז נישט קײן ג־מ■ װאס דער רענעסאנס׳אויםבוי פץ דער נײער ײדישעף •■-..מ סור, קונםט און ױלםור איז סארבונדן מ־ט דער אנטשטי־ונג אנסװיקלונג פון דער ײדישער ארבעטער־באװעגוננ. די נײ א;] שטאנענע ארבעטנדיקע מאםן, דער ברײטער הםון א־ז ג7װד1 דער ענטוױאסטישכטער טרעגער פון דער נײער קולטור בא־ז גונג. נישט קײן צוסאל איז עס, װאס אין געטא האבן דעבאלש געשאסן די ,אלט-םײסטערס״: מענדעלע, שלום׳עליכפ,;־<] אנסקי און דינעואן, און די .ױננע״: יהואש, רײזען, שלוסמ׳ נאמבער:, ױײסנבערג, בע־נעלסאז, דאזענפעלד. אט דאס איז דער דריטצד םוד פון זילבער.ארבס ד■; אט דאם זענען די קװאלן פון זייבערפארבן — דצפ י־דד רע אלוציאגע־. 4 דאס אלטע פאםױוע קדוש-השס איז פא־ביטן געױך אויף דעם נײעם אקטױון, פרײמיליקן גײן אויף קאםארנע *י םיביר. די אלטע ײדישע װאנדערוננען האבן זיך דא צוזארדי געטראפן מיט דער נײער פאליטישער גלות׳עםיגראציע — *־ צװאמען האבן זײ געשמידט א מעכשיקע קייט פון האפניננ זד קאמף, פון רעװאלוציאנערער געשיכטע און מאדערנער ראד■ קולטור. דער .שטורם און דראנג־פעי־יאד״ פון רובלאנד און א־ ראפע איז אויף אזא או:ן צונײפגעפאלן מיט דעם אנהייב ד דער ײדישער רעװאלוציע. צוזאסען מיט דער אינטענםױויצירונג פון דער ־־די״■ ארבעטער׳באװעגונג איז בײ א גרויםן שײל סון דער י־די~־ ארבעטעיישאפט און דער ײנגער ײדישער אינסעליגענץ געװ־וקק די שטרעבונג צו געפינען א סינטעז פון די אלגעמײנע רע״יי לוציאנצרע און די ײדיש׳םאציאליםטישע באפרײונג׳כוחות. מיט װעלכע װעגן מוז גײן די ײדישע ארבעטערשאפבי איר באפרײונג? ס־הויבט זיך אן א פיבערהאפטע און םרו״■ בארע זוכעניש צו געפינען אן ענטפער אויף די דאזיקצ ג־ילי פראגע. די שטרעבונג צו נארמאליזירן דאס ײדישע מאפן־ימן איז אדורכגענומען געװארן מיט דעם אײזערנעם באשליס ע: גלײכצײטיק צו סאציאליזירן. פארבונדן דאס סאציאלע און ניי ציאנאלע, געפינען א םינטעז פון סאציאליזם און טעריסאריאליזפ- איז געװארן דער אידעאל פון א גרויסער טײל ארבעטנרשימ און אינטעליגענץ. <סוף קומט) זיך אינטענסיװ געדרײם דאם ראד פון דער אביעקטײוער גע׳ שיכםע. אזוי איז געװען תמיד אין דער געשיכטע. אבער אין רוםלאנד, װו דער איבערגאנג צו דעם לאגער פון די אונטער־ דריקטע איז געװען פארבונדן מיט גװאלדיקע קרבנות און אומ באגרענעצטע לײדן, איז די רוסלענדישע ראדיקאלע אינטעלי־ גענץ געװען באשאנקען מיט אויםערגעװײנלעכן העראױם און פארכאפנדיקער שײנקייט. טרײ בלײבנדיק די מארט־רער׳טרא׳ דיציעס פון די ,דעקאבריסטן״, זי רע־זאלוציאנערן׳דיכטער, האבן זיך אין אנהויב פון אונזצר יאר׳הונדערט צװאמענגעטראפן א װונדערבאר ע גרופע גיגאנטן; פעטער קראפאשק־ן, װיערא פיגנער, לענין און פלעכאנאװ און די ,ײנגסטע״ פון זײ; גצר׳ שוני און קאלאיעװ, — זײ אלע האבן געבראכט זײע־ גה־יסע לעבנס אויפן מזבח — פון ,דער זאך״. אץ װײל אין רוםלאנד איז ד־ רעװאיוצ אנערע באװענו ג געװען נא־בונדן פיל כער װי אין מערב אײראפע נישש נאר מיט םאציאל וױרטשאפשלעכע, נאר אױך מיט נײע קולטורעל׳ עטישע אוצרית און מיט דער בענקשאפט ־צו דעם אנקומענדיקן נייצם מענסש, — האבן רוסלאנדס גרעסטע קינשטלער און שעפער פון דע־ נײער קולטור — געשטעלט זיך אויף דער זײט פון די קעמפער. דאמאלס האט טאלסטאי מעכטיק אויסגע■ שריגן: ,כ׳קאן נישט שװײגן״. אנדרעיעװ האט באזונגען די .זיבן געהאנגענע״, קאראלענקא האט צוגעגעבן דעם הר א בא׳ זונדעדע װארעמקײט און אינערלעכקײט, גארקי האט געהאמערט: ,דער מענטש - ם׳קלינגט אזוי שסאלץז״ דאס איז געװען דער צװײטער מעכטיקער שטראם, װעלכער האט געהאט א גװאלדיקן אײנפלוס אויף זילבערפארבן און זײן דור. פון דאנען האט זיך גענומען זילבערפארב - דער רוסלענדישער אינטעליגענט. 3. און אין דער געטאז די געשיכטע האט געװאלט, אז װען אין אײראפע און אין רוסלאנד האס מען געבענקט: ,זאל װאס־שטארקער א קלאפ טון דער דערלײזונגם-שטירעם״, — אז דװקא אין דער זעלביקער צײט זאל אײך א ציטער טון די אלטע פארשימלטקייט און געטא׳פארגליװערטקײט. און זואס מער עס האבן די פאג׳ ראם׳כװאליעם מיט בלוט באדעקט די מױערן פון אלטן יידישן מארטירער געטא, זאל אויך דא אנטשםײן א יינגער דור טרוי׳ מער און קעםפער, ײאס זאל מיטן רעװאלוציאנערן האמער קלא־ פנדיק אין די אלטע מויערן, אויסהאקן אלץ-גרעםערע און טי־ פערע טירן און פענסטערם אין גרויםן װאלגע׳לאנד און דער װײט־נאענטער אײראפע. ר״ש. קר-ש, טעאטער ״עלדאראדא״(םמאטשע סב) גאםטשפילן פון די פארימםע קיבסםלעד הײמי דזשיײקאבסאן און מוים ןועסין אין א. אלשאנעצקים און יצחק לעשס שענםטער ײד. אפערעטע ״דער אמעריהאבער ליטוואי׳