Literarishe bleter · 1934-04-27 · 17 (27.4.1934) · p. Seite 264

ליטערארישע בלעטעד נימ. 17 520, זײט 264 דיר צ■ ש$ב£ד /?7י?עע מ. זילבעופאוב איז דעו צענטואלעו ײדישעו שול-ארגאביזאציע װעלן שיקן זײערע קינדער אין אזוינע שולן. אט אין דעם איז באשטאנען די חילוקי-דעות פון חנו פראקגיע מיט דער פארטײאישער מערהײט פון ציש׳א. אוו ל. זילבערפארב איז געװען דער היטער פון די דאזיקע אי, עזן פון דער פראקציע און צענטער. געװיס איז מ. זילבערנאינ געװען װײט פון װעלכן ם׳איז סתם אפארטוניזם אדער םעדוױ. ליזם. פאד קײן פרײז פלעגט ער נישט אפנעבן זײן פאז-צי;!, אין פרט פון פעדאגאגישע, אידעישע אדער אנדערע פריגצ•■ פיעלע פראגן. די ײדישע װעלטלעכע שול אין פוילן געפינט זיך אימ אין זײער א שװערער לאגע: אויף יעדן טריט שטײען שטע־־ונ• גען מחוץ און מפנים. דעריבער איז איצט נאך מערער װי ב״ נארמאלע באדינגונגען דער טויט כון מ. זילבערפארב א שװצרע אבידה. ר׳מװן אבער קומען נײע קעכפער פאר דער פרײער יידיש-װעלטלעכער שול, קעמפער פאר דעם, זי זאל אײננע, האלטן װערן און אויסגעהאלסן װערן פון דעד מלוכה 1•■ גלײך מיט די שולן פון אלע אנדעי־ע נאציאנאליטעטן, פאר יעדן פאלק. בתוכם אויך פאר דעם ײדישן פאלק, איז די שױ אויף דער מוטערשפראך, אװעקגעשטעלט אײף דער מאדערנער פעדאגאגישער הײך. דער קױם פון דעם קומענדיקן ױנגן דװ. מ. זילבערפארב איז פון אונז אװעק! אויף זײן ארפ אבער מוזן קומען אנדערע, װאס זאלן אים קענען פארבײטן! דןס דארף זײן דאס װיכטיקסטע, װאס מיר קענען טאן צו זײן אנדענק. דפר מצב פון די ײדישע ביבליאטעלןן אין פוילן װי האלס עס מיס דעד ײדישע״ ניבליןסעק אין #וילן? װי לענ; ײ היגדערםער ײדישע 1'1לי$סעקן אין אונזערע ססעס אין מסעסלעןז װעגן דעם אלעמען װײסס קײנער נישס. יעדע *יעליןסעק איז ןנגע־ װיזן אויף זיך אלײן, ניסםא קײן עענסראל-אינםסיםוניע, װןם ז$ל זןרגן װענן איר נורל און סראכסן װעגן איר עקזיססענץ מיר װײסן, *ז עם זענען ד$ אין יוילן א 600 ײדיסע!יעליןטער*. ןנזנר װו זענען זײ? דערפילן זײ די הײיס־אויפגןבע — עו ■רןפןגןנײרן םאר דעס ײדישן 1יך? אין װיפל לײענער פ*רמ$גן זײ׳ אין װי זעבען זײע*ע םעגלעכקײסן אײנעוסאסן זיך 1יכעי־ז $ס די *לע םראגן ד*יף אינז אלעמען אינסערעסירן. די .ליסערארישע בלעסער״ הןען בעשלןסן *נניקניסן א קןנכעקש סיס די ײדישע ביבליןסעקן אין פוילן. מיס דער הילף סון א נױםע ײדיעו בינליןסעקןין. איז עונייסנעשםעלם געװןרן *ן אנקעסע מים עסלעכע יין צ־וןנניק פרןגן, װעלכע זענען נוגע די ןלע מןמענסן אין דעס לענן פין דער ײדישער ביבליןםעק. ןס די ןנקעסע־בויגנס זענען פןנןנדערגעע־ק: געװןרן עו די עסלעכע הונדערס ביבליןסעקן, םיס דער נקשה נןיד ו, ענספערן אריף די םרןגן, די מןסעריןלן װעלן געדרוקס זײן אין די נלעסער־־•. — * אין די ערשסע עםלעכע סענ הןבן מיר בןקומען ענסםערן פרן סןלגג* דיקע ביבליןסעקן; 1) ײדישע םןלקס־ביבליןםעק אין גלובןקע; 2) ביבי'•* םוק א. נ. םון ש. ןנרןכלןװיםש אין קאזלאװשסשיזנע; 3) ביבליןסעק א נ• סין י. ל. פרץ אין ססןשעװ; 4) ערשסע ײדישע ןרניסער־ און םן״ק8' ביבליןסעק א. נ. סון י. ח. ברע:ער אין פינסק{ 5) נינליןסעק .יהי־י־, אין נןדװורנע; 6) ײדישע פןלקם־ביבליןסעק אין הארןכןװ; 7) 1י1לי?'<יו? .תל-חי״ *ין ליניניעץ; 8) ײדישע ביבליןסעק א. נ. װל. מעדעם איץ םוײ׳ שןװ לונ., 9) ײדישע ביבליןםעק א. נ. םון י. ח. ברענער אין בו־^גוי װיסש; 10) ביבליןסעק א. נ. פון ד. םרישמןן אין םןרנןגרוד; ח) ב*ג* ליןסעק א. נ. סון י. ח. ברענער אין ביסען; 12) ײדישע נעז. נינלי-ײק אין מיר. — י' *ינליןםעקן, װעלכע הןבן נןך נישס געענססעיס אויף דע־ •:י קעטע/ װערן געבעסן עס גלײך עו םון, גדי סיר זןלן קענען ןנאויבן י־וײ עסנסלעכן ד• רעזולסןסן סון דער ןנקעסע. װער םון די ביבליןטעקן עם הןס נישס נןקוסען דעס םרןגי־נו גז~ װערס געבעםן מיססײלן, װעלץ םיר עס גלײך *רויסשיקן. רעדאהציע ״ליטערארישע בלעטעי׳ מיר דא אין װילנע, בעת דער מלחםה אין דער דיי״ טשער אקופאציע, װען מיר זענען געװען אפגעריסען פון דער גארער װעלט אין דער עיקר — פון רוסלאנד און פון דעם גרױסן ײדישן ישוב דארטן, האבן זיך דורך די שםרענג־צענ־ זורירטע דייטשע סקורים שפעט דערװוםס פון דער גרויסער רוסישער פעברואר־רעװאלוציע, פון דער זעלבשטענדיקער או־ קראינע און פון דער ײדישער פולשטענדיקער נאציאנאל־קולטו־ רעלער אויםאנאמיע, דאן האבן מיר אויך דאס ערשטע מאל דערהערט דעם נאםען פון דעם ײדישן מיניסטער מ. זי ל ב ע ר• פארב. גרויסע האפענוננען און באנײסטערונג האט די דאזיקע ידיעה בײ אעז אויפגעװעקט; ס׳האט זיך שוין נעדאכט, אז צוזאמען םיטן פאלן פון צאריזם, איז שוין געקומען די בא• פרײונג פון אלע פעלקער פץ דעם אמאליקן רוםלאנד און די טעאריע פון נאציאנאלער אויטאנאמיע װערט שוין מקוים אויך אין לעבן. דער דאזיקער מיראזש האט אמת נישט לאנג גע• דויערט. ס׳זענען געקומען די שרעקלעכע שחיטות אין אוקראינע, װײמערדיקע מלחמות און רעװאלוציעם, א רײ טוער זענען גע• קוםען קײן פױלן, װו זיי זענען ארײנגעצויגן געװארן אינם ײדישן קולטוסנאציאנאלן לעבן. אבער דער ארעאל פון דעם ײדישן מיניסטער זילבערפארב איז געבליבן, און מיט גרויס םרײד האבן מיר בײ זיך דערזען אט דעם מענטשן, װאם האט געהאט אונז אזויפיל צו דערציילן. ס׳איז קיין וװנדער נישס, װאם בעת אין פוילן איז געשאפן געװארן די יידישע שול־ארגאניזאציע, ואט זיך מ. זילבערפארב געשטעלט אין די ערשטע רײען פון די שול־טוער, מ. זילבערפארב איז געװען און געבליבן סאציאליסט, אבער ער האט נישט געהערט צו קיין אויסגעשפראכענער פאר• טײ און איז אלע מאל אין ײדישע קולטוספראגן נעװען דורך און דורך דעסאקראטיש, לאסיר בעסער זאגן, פאלקיסטיש. אט דאם האט אים געשטעלט אין די רײען פון אונזער אומאפהענ׳ גיקער פראקציע פץ ציש״א, אץ ער איז איר געבליבן טרײ ביזן לעצטן אטעם. פון די באדײטנדיקע שול-טוער האבן פריער צו דער דאזיקער פראהייע געהערט אויך די חברים ש. מענ׳ דעלסאן און ח. קאזשדאן. אבער זײ זענען אװעק פון אונז צו דער פארטײ, און דעם עקשנותדיקן קאנסעקװענטן זילבעס פארבן האט אװעקגעריסן פון אונז דער אומברחמנותדיקער טויט! גרוים איז די אבידה פאר דער ײדישער געזעלשאפט• לעכקײט, גרײם איז זי אויך פאר דדר ײדישער שול און פאר דער ײדישער קולטור. סאר מ. זילבערפארבן איז די ײדישע װעלטלעכע שול געװען טייער ווי א גרויס װערק פאר זיך, אן שום אנדערע פארטייאישע צילן. פאר אים איז די ײדישע שול פון די ברייטע ײדישע מאסן נעװען א װיכטיקער רינג אין דער גאנצער קײט ײדישער קולםור, יידישן זעלבסםבאװוסטזיין, ײדישער נאציא• נאל-קולטורעלער אויטאנאמיע. ער האט פארשטאנען, אז אויב מען זאל נישט אײנהאלטן די ײדישע װעלטלעכע שול בײ אלע — אפילו שװערכסע — דרויםנדיקע באדינגונגען, — דראט א םפנה אויך דער ײדישער ליטעראטור, שפראך, טעאטער אד״ג. ס׳דראס א םכנה םון קולטורעלער וממילא אויך עקאנאמישער) דעגענעראציע. די סכנה פון דעם איז אזוי גרײס, אז אויב אפילו מען זאל זיך דערװארטן גינסטיקערע פאליםישע באדינ• גונגען, װען די מלוכה זאל שוץ גרייט זיין אין פולער מאם אלײן אײסצוהאלטן ײדישע שולן מיט ײדישער לימוסשפראך, װעלן זיך שוץ דעמאלםט װײניק געפינען בעלנים, װאס זאלן