Literarishe bleter · 1934-04-27 · 17 (27.4.1934) · p. Seite 263

זײט 263 לי ׳ערארישע פלעםער נום. 17 (520) װאס פאר א סיפער שאדן, װאס פאר א קולטור-םארלוםס װאם אין דעד דיסקוסיע, װעלכע הײבט זיך אײגנטלעך נאך ערשט אן אין די ,ליסערארישע בלעטער״, װעלן מיר נישט קענען הערן דאס דעבטע װארט םון משה זילבערפארב... 7 דאם איז אבער זיכער — אין דער געשיכיוע םין דער יידישער געזעלשאפטלעכקײט ו עט דער ,םיימיזג״ םארבלײבן װי א גײסטיקע דערגרײכונג פון דעד ײדישער אינטעליגענץ, װי א העראישער פרוװ אויסגובויען אין דער תקופה פון דער ערשטער רוסישער רעװאלוציע א הארמאנישע םיסטעם פון דענ־ קען און טוען פאר דער יידישער געזעלשאפטלעכקייט. משה זילבערפארב, לויםן פסיכישן טיפ זײנעם, א װאלי■ נער מתנגד והגם געשטאמט פון אן אלטער חסידישער משפחה) מיםן גלויבן אין שלטון פון שכל און שטרעבן צו פארקײלעכ■ דיקע געזעלשאפטלעכע סינטעזן, איז לויט זיין גייםטיקן פאריעם געװען אײנעד פון די הויכפונק&ן פון ײדישן אינטעליגענטישן דענקען, ערלעכן געזעלשאפטלעכן זוכן. אין דער טראגישער געשיכסע פון אונזער שװער-געפלאגטן דור אױ אים אויבן׳אן געזיכערט אײנס פון די בכבודיקסטע ערשטע ערטער. די אלט-געװארענע פראבלעמען, װעלכע זענען געשטאנען פאר דעם םארשטארבענעם ם. זילבערפארב אין משך פון איבער דרײ צענדליק יאר, זענען איצט, הגם אין אן אנדער ריכטונ., ווידער ברענענדיק םאר דעם ײדישן געזעלשאםטלעכן באװוס:׳ יייז• נײ-אנגעקליבענע שװערע היסטארישע דערפארונגען םאדערן נײע טעארעטישע םארםולן, א געהעריקן טעארעם־שן אויםדרוק. אין דעם אויסקום פון דעם נײעם װעט די אלטע דערפא• רונג בילדן עלעמענטן פארן שאפנדיקן, בעסערן םארגן. ק1םא., ן ״מעטו־אפאל׳ װאושע, טלאמאגקע 13 טרעפםט דזןרט די גאנצע ליטעראריש־ ארטיםטישע משפחה: _____ דאנסינג! קאבארעטו 2?] 9 א(?נם פרישטיה 1 זל. מיטאג פון 3 שפײץ 1.50 פ א ד ל א ג ם. ד א ק א װ ם ק_י שוץ דערשינען:???יעדיסילז}?? ני־אגיעןזסקי ל ■ ד ע ד איבערזעצט י.?ען7ע3יססײץ0סי6*סאדװארטםץ א. םםא((אר פד״ו 50.> *ילדן םיט באשטעריננען זיך װענדן: 114 .80 .0 .א .? ,ז1ססס\01 ,1}51עו\ס>1מ^ .1י1 און נאך אינםערעםאנסער װערם דער דאזיקער םאקט װע מען םארגלײכט אים םיט דעס, װי מיר (דאס אלץ, װאס ה:,ס שפעטער זיך צונױםגעגאםן א־ן ם. ס.) האבן אין יענער ן• ס נישם געקענט שרײבן. בעל׳פה איז אלץ געװען אזוי װי ב; :רינדעט, איבערצײגנדיק, אפילו טיף. און בכתב סלעגט א- ־םקוםען טרוקן, קאנםיק, אומבאהאלםן... און ענדיקנדיק מיס דער ,רויסער דעקלאראציע׳ און אפילו סיטן ״יידישן פ־!לעטאריער״... אויסן פאפיר און אין ליטערארישער לאגיק איז דער .ניימיזם׳ געװען פאר אונז נישט-לערך שטארקער. און שפעםער איז געקומען אפילו א צײט, װען עס האט א״סגעװיזן, אז דער נצחון איז פארבליבן אויפן צד פון די .כײמיסטן׳• ,די םארײניקטע׳ (פאקטיש די סײמיםטישע ריכטונג) האבן ,אקופירט״ די ם. ס. אפילו אין אזוינע ערםער <װי פײלן), װו פאר דער מלחמה איז נישט געװען קײן אײן םײמאװעץ. גלײך נאך דער װעלט׳מלחמה, בשעת עס האט נאך גע• קענם אויםזזײזן, אז דער רעזולטאס פון דער װעלם׳שחיטה און דער צװײםער רעװאלוציע, װעלן זײן דער נצחון פון די אידעען און שטימונגען םון דער ערשטער רוםישער רעװא■ ייציע, — האם אויף דער ײדישער גאם אזוי װי א שײן גע■ סאן די זון פארן ײדישן סאציאליזם אין זײן ,סײמיסטישער״ פארם. און משה זילבערפארבן איז מיט םארדינםט אויסנעפאלן דער גרױםער היסטארישער כביד צו זײן דער ערשטער םינים• טער פאר ײדישע ענינים אין א לאנד פון גליח. זײן ארט א־ן אונזער געשיכטע איז געזיכערט. 6. אבער די שיטהז אין אידעאלאגישע מחלוקתן (בפרט פאר אונז אין דעם איצסיקן נעשיכטלעכן מאמענט), מוז יעדע פראגע װערן קלאר און דײטיעך געשטעלט. געטרײ זיך און דעם סיםטעם פון זײנע געדאנקען, איז ר. זילבערפארב ביז צום סוף געװען איבערצײגט, אז זײן שיטה האט אויסגעהאלטן די קריטיק פון דער צײט. אין װאם איז אבער באשטאנען דער תוך, דער אויפטו פין ,סײמיזם׳? אין אויטאנאמיזם? אז יידן דארפן שטרעבן צו װאס מער : .ציאנאלער זעלבםט-פארװאלסונג אין די לענדער םון ״גלות״? דער פאסענם קומט נישס דעם ,סײםיזם״. ער האט גע■ •:יטרעבט צו עםװאם מער: אנשםאט זעם אוטאפישן צױניזם, ,לאנדזוכערײ״ קאלאני■ זא-יטארישע פראיעקטמאכערײ״ א. א. האט דער סײמיזם גע■ זאלט באװײזן, א ,װיסנשאםטלעכן׳ װענ, װאם דארף דורכן ס־־ס, דורך סיימען פירן צום טעריטאריאליזם... די געשיכטע האט די טעאריע נישט בארעכטיקט. אנשטאט א-ועג צום טעריםאריאליזם, האט דער םײמיזם אביעקטיװ באדײט דעם װעג סון טעריטאריאליזם... אפילו בן׳אדיר, מיט ז־־־ גאנצער טעארעסיש־אידעאלאגישער| עקשנות, מח אין װיכ• ניי־ײטן א־צט זײן טעאריע קארעגירן. מ. זילבערםארב איז נישט געװען גענײגט צו א רעװיזיע. ה;.ש ער אונטערװעגם פארלוירן דעם טעריטאריאליזם? װאס בלײבט אבער פון ,םײמיזם״ אן דעם טערי• טי-יאליזם? גאר קײן ספק נישט, אז זילבערםארב בײ דער קלארקײט שיין זײן טעארעטישן געדאנק האט זיך גדמוזט םון דעם אפגעבן א ־ין יחשבון.