Literarishe bleter · 1934-04-27 · 17 (27.4.1934) · p. Seite 262

ליטערארישע בלעסער נומ. 17 (0 5) זײט 262 טײל פון דער יידישער אינטעליגענץ צוזאמענגעטראפן פשן עקםטאז פון צױניזם, װאם האס זיין פאגײםטערונג געשעפט ג;ד פון אנדערע מקורים. צװײ סםיכיעס האבן פסיכאלאניש אױםגעשלאםן אי־.ע די אנדערע, אין דער צײט, װען דעאלע גרויסע ײדישע א נ- טערעסן האבן אין יענער תקופה אין תוך אביעקטיױ באר;:. טיקט די שטרעבונגען סון בײדע באװעגונגען. נישט זיך אפצורייסן, נישט זיך אין ביידע איינצולעבן, 4. עם איז אונז באקאנט אין וזאס עס האט זיך שפעכ.י אויסגענאסן די שיטה, װעלכע איז געקומען שלום צו מא:ן צװישן די סתירות, די שיטה פון ,סײמיזם׳, װאס משה זיל. בערפארב איז געװען אײנער פון אירע הויפט־גרינדער און איז איר געבליבן געטרײ שפעטער פאר אלעמען. כאראקטעריסטיש איז אבער שטענדיק די התחלח, דער שורש. מען שטײסט זיך אן אויף אן אלםן בריװ, האלב ןןפגצ■ לאקירטע פאטאגראפיע, — און עס זאנם דיר אמאל מער װי גאנצע טעארעסישע פאליאנטן. נאך מער פון א פערטל־יארהונדערט, אויפעפנדיק איצש די בלעטער סון דער ערשטער ,װאזראזשדיעניע״, בלײבש מען שטײן גלײך בײם מאטא פון לײט־ארטיקל,. א םערז פון נאדסאנען! .וזמחסז.£גסקו;סו) ■מווז,ו:*קח ,■חחגג^קח ד״סז<*0 .*יו6סק י*4וך.םזי>ץ זדווגסג^■ סאדיזסג■? ^חחסקחחחקוז מ ״■זוסנד. חובווח זוווזסוג■!: 11 ויו6יוקס6 ח מז־יייח ,<קסח ח חח*<30 יהעל װעט זײן דער ױם־טוב, דער ױם־סוב פון װידערגעבורט, פרײדיק אפעטעםען װעלן די אײםגעמאטערטע קנעכט, און םארבײטן װעט דער חימן פון שלום און ליבע די קלאנגען פון צרות און סרערן, נקמה און קאםףי געשריבן דעס ארטיקל <װי אײך צוגעקליבן מן־הסת: דעם מאטא) האט, װי באקאנם, מ. ב. ראסנער, ער איז אין יענער צײט געװען דער אויםדריקער פון די שטימונגען פון דער דינער שיכס ײדישער אינסעליגענץ, װעלכע האט נאך דעם קעשענעװער פאגראם װױפל קעשענעװער סם עס שטעקט בכי־ל אין דער ערשטער ,װאזראזשדיעניע״ זעט מען ערשט איצ״. מישנדיק די אלסע בלעטער...) אנגערויבן זיך צו ציען צו ײדישקײט... און צו דער מענסאליטעט פון דער דאזיקער אי:• טעליגענץ האט אײגנטלעך מער פאר אלץ גראװיםירט די ,װאזראזשדיעניע״... אט דעם נאיװ־הומאניטארן גלויבן, װאס איז אין יענע יארן געװען באמת די גרונטשכימונג סון גרויסע םאסן ײדישע אינטעליגענץ, האט מען געדארפס ,סינסעזירן״ מיט פינסקעו: ,אויםאעמאנםיפאציע״ און דעם ,ײדן־שטאט״ םון טעאדא־ סיטן שכל איז דען עס בײגעקומען. ממש צו באװונדעו־ו־. װיסל גײסטיקע ענערגיע די צװיי הויפט־שעפער פון ,םײםיזד׳ (בן־אדיר און זילבערפארב) האבן ארײנגעלײגט אין דער אויס ריכטונג פון זייער םעארעטיש־אידעאלאגישער קאנצעפציע. און נאך איצט איבעראשט די רײסקײט און םעסטקײט■ מיט װעלכער באזץ־דינען (זילבערפארב) און בן־אדיר האנן דאן (צום ערשטן מאלס מיס אזא גלאנץ דעבאטירט איןיערשץ נומער ,װאזראזשדיעניע״. חברה ,שפה ברורה״ און האט פון דאן אן נישט אויפגעהערט צו פיבערן און צו ברענען מיםן פײער פון געזעלשאפטלעכער לײדנשאפט און לוסט צו שאפן. װ. לאצקי, װעלכער איז ײנגער פאר זילבערפארבן םיט א יאר 5, האס שוין צו דער צײט, װען;יי האבן זיך בײדע אין יאר 1902 געטראפן אין בערלין אין םירקינם ,חר־ות״, שוין געהאט הינטער זיך א לאנגע געזעל־ שאפטלעכע פארגאנגנהייט. יעקב לעשצינסקי האט שוין גע־ בלאנדזשעט פון האראדישטש קײן אדעם, פון אדעס קײן װארשע, אנפילנדיק ארוס זיך די אטמאספער מיט גייסטיקער עקםפאנ־ סיװקײט, נאציאנאלן און סאציאלן אומרו... דער צױניזם, די נאציאנאלע באװעגונג האט אונז אלעמען געמאכט פאר געזעל־ שאפטלעך שיבור. איז מען נישט געװען דאן אין דער בחינה פון ,מתנבאים בין המחנה״? דער דארן־וועג איז געװען דאס אײםניכטערן זיך אונטער די שװערע קלעפ און דערפארוננען סון לעבן פון דעם אוםפאר־ גלײכלעכן עקססאז, װעלכער האט באהערשט אץ דער פריער ױגנט. אין א פארקערטער ריכטונג איז געגאעען מ. זילבערפארב. ,אין די יארן 1902-1898, שרײבט װעגן זיך מ. זילבער־ פארב*), װען דער ציוניזם האש אננעהויבן זיך ברײט צו פאר־ שפרײטן און הערשן איבער די מוחות״, איז ער ״געשטאנען אן א זײס פון די צױניסטישע קרײזן׳, װי אן ״איבעתצײגטער מארקסיסס״ (לויטן דעמאלטיקן שטײגער פון א גרײםן טײל פון דער דרום־רוםישער ײדישער אינטעליגענץ) איז ער אפילו געװען א קעגנער פון צױניזם. װאם־זשע האט זילבערפארבן געבראכט צום צױניזםז עם האט אים ,נישט געלאזט רוגן די נאציאנאלע פראגע בכלל און די ײדישע בפרט׳, געזוכט טעארעסישע װעגן, װי אזוי צו פאר־ בונדן דעם סאציאליזם מיטן נאציאנאליזם, אץ בײ זילבערפארבן ״אין קאפ האט זיך אנגעהויבן אויםצופיקן דער געדאנק, אז די טעריטאריאלע לעזוננ פון דער ײדישער נאציאנאלער פראבלעס איז בעצם גארנישט סותר דעם סאציאליזם״. אין דער אטמאספער פון דער אויסלענדישער סטודענטישער קאלאניע (די בונדיססן אין רוסלאנד האבן זיך אויך געקלאגט, אז די נאציאנאלע פראגראם איז צו זײ געקומען פון די אוים־ לענדישע קאלאניעס — א פרט, װאס צװינגט װעגן אים א טראכט צו סאן:) האט זיך זילבערפארב קלאר געמאכט די נײע גע- דאנקען, אװעק אויפן װעג פון זײן לעבן - פון שכליותדיקן נאציאנאליזם, סינטעזירט מיטן סאציאליזס. 3 בשעת זילבערפארב איז געקומען צום צױניזם, איז די ערשטע באגייסטערונג שוין־לאנג אריבער. אנשטאט דער עלע־ מענטארער סינטעטישער פרײד האט זיך אנגעהײבן דער פײן פון אנאליז און ספקוח. אינעװײניק אץ צױניזם האט נישט אויפ־ געהערט צו קאכן, ער האט געהאלטן אין כסדרדיקן זיך די־ פערענצירן. זיך דערנענטערט דער אויפרייס, װעלכער איז גע־ קומען םיטן זעקסטן קאנגרעס. דער צוזאמפנשםײס איז געקוסען פון אינעװײניק און נאך מער — פון דרויסן. דער ערב פון דער רוסישער רעװאלוציפ מיטן טפארעטישן דראנג פון מארקםיום, דעם פריידיקן אויםקום פון דפר רעװא־ לוציאנערפר םטיכיע, האט זיך אין די הערצער פון א גרויםן •) ס. זילגערםערב. די גרײע ,ױןזרןזזוויענױ״, רויםור ונקס 1, װןרעע.