Literarishe bleter · 1934-04-27 · 17 (27.4.1934) · p. Seite 261

זײם 261 ןיסע •)רישע בלעטער נומ. 7ג (520) עס אמאל קאנען. ס׳איז געװארן א מין נאטור־געזעץ, אז מ׳טאר נישט רעדן קעגן. אבער א נישט־ארױסגעזאגמ װארט עקבערט דעם מוח, ברענט די צונג, ליגט שוין אבער אין טבע פונם םענטשן זיך באפרײען םון אומזיםטע לײדן, גײט אװעק א פסיכא־ לאגישער פראצעס פון צופאסן זיך, װעלכער פירט אין זײן ענד• רעזולטאט דערצו, אז דער מענטש הערט אויף צו דענקען. צו װאס זאל ער דענקען, אז אחוץ עגמוז-נפש, צרװז און רײדן װעט עס נישט ברענגען, קיין נוטס װעט דערפון בכל־אופן נישט ארויס־ קומען, איז שוין גלײכער נישט צו דענקען, אדער דענקען לויטן אנגענומענעם שאבלאן ״1ז88181״ו 8ו<(ץ־>׳י ״!,. '. דער דאזיקער בריװ, װאס גיט א קלאר בילד םון דער טראגישער לאנע, אין װעלכער ם׳געפינט זיך דיי נישט-קאמוניסטי־ שע אינטעליגענץ אין ראטן-סארבאנד, װארפט גלײכצײטיק א בליץ־ שײן אויף זילבערפארבס נשרה: מיט זײן פײנעם מאראלישן חוש־הריח האט ער גלייך דערשפירט די דאזיקע טראגיק - און אלע צויבערי פון ״בעל-דבר׳ זענען נישט געװען בכוח צו םאר• פירן אים. פון דער אמאליקער גרופע ״װאזיאזשדעניע׳, װאס איז די ערשטע צײט באשטאנען סון נאך נישיט קײן מנין מענטשן, זענען שוין אויף אײביק אװעק: מ. ראטנער, ב. פרידלאנד, װ. םאברי־ קאנט, נ. שטיף, י. נאװאקאװסקי, און איצט אויך מ. זילבערפארב. דעם דאזיקן דור איזיװירקילעך נישט באשערט קײן אריבת־ימים - גאריפריצײטיק איז ער אװעק. אבער װו זענען פארט יענע, װאסידארפן אים פארבײטןז... טרויעריק און אומהיימלעך... אנזי■:מען א באשלוס אויף דער הײםער מינוט, איך האב זיך .'ענע גן אפצװועגן און אפצומעסטן, און װאם-װײטער איך האב זיך ר-ארנומען מיט דער דאזיקער מלאכה, אלץ-מער זענען אפגע• בלי$ צװעט געװארן מײנע ערשטע אײנדרוקן און אלץ־טיםער איז נעפ;. ן מײן ערשטע באגײסםערונג. ,און איך דארף אײך זאגן, אז אין דעם פרט האבן אויף ייר געװירקט קודם־כל טאקעיאונזערע אנשי-שלומנו. יאיך האב נעה>.1 א געלעגנהײט צו פירן אינטימע שמועםן מיט א צענדליק וזבר־ז, און סון די דאזיקע שמועסן בין איך אװעקגעגאנגען אזא ךערי. ־אנענער, אז איך קאן זיך נאך עד־היוםנישט באפרײען פון ךעב •בווערן אײנדרוק. דיי מענטשן האבן גערעדט מיט הארץ און *ין פשוטע װערטער, װעלכע זענעןיאבער געפאלן שױערער װי סיערן, זײ האבן געשילדערט דעם ביטערן גורל פון נישט־קאמו• ניכטך אין ראטן-פארבאנד, און ס׳האט מיך א גרויל ארומנענומען, נ׳טוס זײ אײגנטלעך קײן שלעכטם נישט, ם׳זעצש זײ נישט אין י.פינ־, מ׳פארשיקט זײ נישט אין די װײטע מקומות, אדרבה אײ־ ניקע פון זײ פארנעמען הויכע פאסטנם, אבער זײ פילן אויף יעדן סריט און שריט, װי מ׳שפײט זיי אין פנים, אויב נישט דירעקש, איז זײערע חברים, דעם גאנצן כלל פון זײערע ,געזינוננס־ גענאטן׳. ...,איך האב געהאט די געלעגנהײט צו זען חברים, װעלכע וזאבן זיך שוין יא צוגעפאסט, און אז אך און אז װיי איז צו זײ: ס׳יאיז פשוט א צער בעלי־חײם זײ אנצוקוקן. זײ האבן פארלוירן ניעט נאר דעם לשון, נאר אויך דעם געדאנק. זיי האבן פשוט אויפגעהערט צו טראכטן. מ׳מוז די דאזיקע מענטשן פארשטיין און וײ דן זיין לכף־זכות. רעדן עפעס קיעגן דעם רעזשים קאנען זיי נישמ און האבן אםילו שוין פארלוירן די האפענונג, אז זיײ װעלן ־. ם־ננעדביעאזז / 77י?גע דער וועג פון א ״דישן אינטעדיגענט ושטריבז זי? דעד ב>זר$קםפר'םסרק פק םשה זר?בערפ$רב אזז זײן ש'םה.\ אינדױױדואליזירן, איבערצולעבן אין זיך און שטרעבן צו דער• גײן, װאס עס טײלט אויס דעם מענטשן פון אנדערפ, װאס איז בײ אים געװפן זײן אײגנם. משה זילבערפארב האט אן שום םפק געהאט אין לעבן זײן אײגענעם שטײגער, זײן אײגענעם גײסטיקן און פםיכישן פרצוף. ער האט אויך זײן געזעלשאפטלעך לעבן אנגעהויבן אנ• דערש װי דער גרעססער רוב פון זײנע פני־דור פון דער גרופע ײדישער אינטעליגענץ, צו װעלכער ער האט שפעטער ארגאניש געהערט. ביז צו 25—26 יאר האט זילבערפארב זיך אקטױו נישט באטײליקט אין ײדישן געזעלשאםטלעכן לעבן, געשטאנען אן א זײט, זיך באגנוננט מיט דער ראלע סון א צושויער, אן אב• םערװאטאר. ערשט אין יאר 1902 און װײט פון דעם הויפטפלאץ, װו עם קאכט און עס זידט דאס דעמאלט אזוי אויפגערודערטע ײדי■ שע לעבן, אין דער סביבה פון דער רוסיש׳ײדישער םטודענטן• קאלאניע אין בערלין, װערט ם. זילפערפארב איײנגעצויגן אין שטראם פון נאציאנאל־געזעלשאםטלעכן יידישן לעבן. מען לעבט איבפר די זכרונות פון דער התחלה פון אײ• גענעם לעבן, סון דער ױגנט פין אונזער דור — עם איז שװער זיך צו דערםאנען נאך אײנעם צװישן אונז, װעלכער זאל האבן דורכגעמאכט אזא מין עװאלוציע. צו 15 יאר, דרײ יאר םארן ערשטן קאנגרעס, האט זיל• בערפארפם בן-עיר, נחום שטיף, (דער צוקונםטיקער םײסמאגראף פון דער ראדיקאלער ײדישער אינטעליגענץ), — שוין געגרינדעט א 1 עס איז פאראן אן אינטימער חוב םון די פארבליבענע לנבי די אװעקגעגאנגענע, אן אנגענומענער אופן װי אזוי לע• בעדיקע זענען רחויב צו רעדן װעגן טויסע. נישט שטענדיק איז אבער גילםיק דער דאזיקער כלל. בנוגע צו שעפערישע נאסורן, װעלכע האבן באװיזן אין משך פון דעם קורצן מענטשלעכן לעפן צו זײן באמת־לעבעדיק, זיך זי פארבונדן און באהעפטן מיט אידעען און שטרעבונגען םון גװיכן, װײטן פארנעם, און ז ך צו דערדינען אויף אזא אוםן ױ רשארת׳הנפש, — צו אזעלכע פון אונז אװעקגעגאנגענע נזוז די באצױנג זײן גאר אן אנדערע. מען קען און מען מוז װעגן יענע אװעקגעגאנגענע רעדן ״יי װי זײ װאלטן נאך צװישן אונז אויך װײםער געװירקט, אזיי װי זײ װאלטן נאך צװישן אונז געלעבט. דער העכסטער כיבוד־המת. 2 כל׳זמן דער מענטש לעבט, איז פארבונדן מיט פרײנט, כסרי־ש מיט קעגנער, איז פארטאן אין געזעלשאסטלעכן קאמף,— ייערכ די פערזאן פון אײנצלנעם צונויפגעמישט, אסאציאירט זיך כ־ס ־ופעס׳םימנים. דער טויט שאפט די נויטיקע דיםטאנץ, די געהעריקע ־זרס:-עקטױו פאר דער אפשאצונג פון דעם מענטשן. און װאס נעענסעד און טײערער עם איז דער אנדענק םון םענטשן, אלץ• ײ־ינג׳גנדער װערט דער פארלאנג װאס־מער דעם מענטשן צו