Literarishe bleter · 1934-04-20 · 16 (20.4.1934) · p. Seite 248

ליטערארישע בלעםער נומ. 16 (5:9) זײם 248 רח7 ה. ק$רן! פשעםיש? ״עיםדינג געװעלפעו*״ פוז פדונא שוליץ׳) אלע פרױויליגיעס פון אנטוױקלוננס׳מעגלעכקײטן. און אומזיסש איז אונזער גאנדע מי, װען מיר וױלן זיך דערװיםן עפעס נינ׳ טערס װעגן דעם נעכטן םון די דאזיקע םענםשן, מיטנײן נ״ש זײ און זײער אומבאקאנמן מארגן. דער װעג, װאס םירט נו זײ, איז פארשיט געװארן מיט שטײנער פון קנאהדיקן חשד. די ראל פון די מענטשן, װאס דערשײנען םאר אונז אין שולצש דערצײלוננען בלויז װי א צולאג צו די שטילע טראגעדיעס פין קאסמאס, האט זיך געענדיקט. שולץ אנערקענט און םארשטי־ט די מענטשן בלויז אין די מינוטן, װען ס׳נויטיקט זיך אין זײ זײן װילדער עגאיזס פון שאפן. שפעםער שליסם ער זײ אויס פון זײן געדאנקנקרײז, ער לאזט זײ איבער אויף הסלד, שטילע אומנויטיקע שאטנס פון א נעזעטיקסער םאנטאזיע. װײל שולץ אנטלײט זיך בלויז די מעגטשן צו זײנע פארםיקע קאנ■ צעפציעס, װי קאסטיומען צו א מאסקאראד. טײלמאל פרודט זיך דער מענטש, אנטלויפנדיק פאר זיין גורל אץ פאלגנדיק עפעס אן אוראלטן געזעץ פון זײן בלוס צו אנטמענטשלעכן, אנצונעמען די פארם פון א פויגל, אדער א שװארצן שסוב• װארם. דאס פנים קען אפילו בײ אים װערן ,ענלעך צו א ברעט, פון װעלכן מען האט אפגעהעבליעװעם אלע ערינערונגען ־ שולץ פירט אונז ארײן אין זײן אײגענער, װונדערםולעי װעלט, .דורך אלטע, קלוגע טירן. װאס זײערע זיפצן לאזן ארײן און ארוים די מענטשן״. טראגישע פארקניפונגען, קאנפליקסן סון אן אנדערצר װירקלעכקײם נעמען אונז ארום, װי מיט אן אייזערנער קלאמ׳ רע: ,װער װײסט, װיםיל ם׳זענען פאראן לײדנדיקע, םארשטומל■ טע, פראגמענטארישע לעבנס־עקזיסטענצן, װי דאם קינםטלעך צו• נויפגעשטיקעװעטע, בגװאלט־צונויפגעפארטע לעבן פון שאפעש און טישן, געקרײציקט האלץ, שטילע מארטירער פון אכזריותדי■ קער, מענטשלעכע־ הםצאה. גרויזאמע טראנספלאנטאציעס פון פרעמדע, זיך האםנדיקע בײמער-ראסן, צונויפגעשמידטע און אײן אײנציקער אומגליקלעכער אײנהײטז״ קײן אײגנטלעכע פאבולע אין דעם אננענומענעם זין א־ו אין שולצס דערצײלונגען נישטא. אבער דערפאר — װאס פאר א רײכקײט פון פאקטן און געשעענישן, ממש אן ארגיע פון ריחות און פארבן און פארװירקלעכונג פון אלץ, װאם לינט אייף דעם גרונס פון די װילדםטע מעגלעכקײטן. און דאן נאכן איבערלײנען, װען אנשטאט די טאװיען פון בוך נעמען אונז ארום די טאװלען פון אונזעד װירקלעכקײט װערט עם אונז קלאר, אז אן דער בריק פון שולצס אײנגא־• טיקן טאלענט, װאלט עס געװעזן אוסמעגלעך אריבערצושפאנען אין יענער, טיפער כודוספולער װעלט, װאס איז אדאנק זײנע איבערלעבוננען געװארן שולצס אייגנטום. אקארשם דטרשינטן דאסנײעב^ך '. א• 3 י 1 י 0 (הוזװאנע — קובע) ״דער גאלדעבעד םאבטאי־ (מעשהלעך אין פערזן) נ —— אילךסםרירם *ץ ק. שו?אראאפ? ־ ~ בײם אריבערםלאנצן א בוים םוז מען אכטונג געבן, אז ארום די װארצלען זאל בלײבן אביםל הײמערד, אזיסט װעט זיך דער בוים נישט קענען אננעמען, אקלימאטיזירן צו די בא• דינגונגען פון זײן שסיפמוםערלאנד. אויך סענטשן טראגן מיט זיך מיט דאס גאנצע לעבן זײערע ערשטע דערמאנונגען, און װאס צארטער די גײםטיקע קאנסטיסוציע פון םענטש, אלץ-געדיכטער זענען ארומגעװיקלט זײערע נשמה-װארצלען םיט די דאזיקע קינדהײטס איבערלעבונגען. סײלמאל געלונגט עם די מענטשן ארויםצוװאנדערן פון זײער גײסטיקן קינדערלאנד און זיך צו פאראנקערן בײ די ברעגעס פון רעאלן לעבן. עס זענען אבער פאראן אזעלכע, װעלכע עס געלונגט נישט בשום־אופן צו בא- פרייען זיך פון דער לאסט פון זײער קינדהײט. ברונא שולץ, דער מחבר פון דעם אריגינעלן און אינטע• רעסאנטן בוך ,צימרינג גבװעלבער״• פרװוט זיך דורך קינסטלע• רישער געשטאלטונג צו באפרײען פון דער ירושה פון װיזיעס און איבערלעבוננען, װעלכע ס׳האט אים ארויפגעצװונגען זיין קינדהײס. אבער די שפע איז אזוי גרוים, אז יעדעס װארט איז בלויז װי א שליסל, װאס צעעפנט סירן צו פארבארגענע אוצרות, יעדער געדאנק איז װי א בויערער אין די פארבארגנסטע נשמה• שאכסעס, פון װעלכע ס׳קײאלט ארויס מיט אורקראפם בײ דער מינדעססער בארירוננ אומגעריכט און דראט צו פארפלייצן דעם מחבר אלײן און אונז מיט אים. בײם לײענען די קורצע נאװעלן, װו דאס אילוזארישע נעסט אן פעסטע פארמען פון רעאליטעט, באקומען מיר דעם אײנדרוק, װי שולץ ױאלט אדױםגעפירט דאס פארשקלאפטע װארט פון לאנגיעריקן גלות. שולץ רייסט אראפ די פארהאר• טעװעסע שאל, װאס איז במשך פון יארן אנגעװאקסן שיכטנװײז ארום דעם קערן פון װארס און גיס אים צוריק זײן אײגנט• לעכע באדײטונג, זײן פארם, קלאנג און ריח. ער פירט ארײן צװישן די טאװלען פון בוך בראשית-שטיסונג. און דורך דער נשםה פון װערטער האט שולץ נעפונען א װעג צום תמצית םון זאכן. מיר דע־זען פלוצים א װעלט, לעבן װעלכער םיר וענען פארבײגענדגנען גלײכגילטיק, באצײכנענדיק זי מיט אײן קאלעק• טיװן נאםען: .נאםור מארט״, א װעלט, װאס לעבט לויט אי- רע אײגענע נעזעצן, אורנעזעצן, אײנגעקריצטע אין דעם נערװנ׳ סיסטעם פון א בלאט. אדער אין דער פארם פון א װארעם. און מיר װערן עדות פון א בלוטיקן געראנגל צװישן מענטש און דער פארגװאלםיקטער נאטור פאר גלײכבארעכטיקונג, פאר העגעמאניע. דאס איז נישט אן אינםצעניזירט גראטעםק-שפיל פון אנדערסענישע קינדער־מעשױת, עם איז אפנבארונג. און שולצס שאפן איז א נייארטיקער ריטואל, קנעכט-דינסט, הייליקע עבודה פאר ניי־אנטדעקסע פארמען פון לעבן. נאר די מענטשן, להיפוך צו די זאכן, אנטװיקלען זיך נישם בײ שולצן. מיר זעען זיי די גאנצע צײט בלויז װי טונקעלע סילװעטן אין פראפיל. אדער אן פאס, װי שולץ האט ויי פארפיקסירט אין מאמענט פון שאפן. פאר דער אײנער מינוס, אין װעלכער ס׳האט זיין אכזרױתדיק אויג ארויסנעשניטן די דאזיקע מענטשן פון כאאס, האט שולץ צוגענומען ביי זײ *) *רונ* עי־ץ, *יניריננ-נעװעיבער פ*רל*נ .ריי־, װןיזז, 4(19 (יױל־־מ).