Literarishe bleter · 1934-04-20 · 16 (20.4.1934) · p. Seite 244

ליטערארישע בלעטער נומ. 16 (1519 זײם 244 ב ע ל - ד מ ■ ו ן אז אונז שטײט פאר אן ערנםטע, טיםע אינעװײניקסטע ארבעט. דער עיקר אבער נישט זייען אין די הערצער די םוילנדע קער• פון די יללות מיט דער ביכער טראניק. איר םארשטײט: ס׳זןל זײן ײדיש, מיטן ײדישן הארץ און מיטן ײדישן בטחון. איר זאלט רעדן צום פאלק, נישט צי יחידים. איך װןולט עס אלײן געטאן, נ׳אר, לײדער, ליגט אין סײן כןןראק־ טער עפעס אזוינם, װאס שטערט םיר זיך אינטין מער פילןמיט מענטש״ן.' דןןס גיט דעם שליםל צו שטיפם פסיכאלןןגיע אין צו םיל פון זײנע מעשים, װאס קומען אויס װי א רעטעניש. אין יענעי צײט האט זיך בכלל אויסגעארבעט שטיםס נייםטיקע װעלט, װאם שפורן םון איר זענען פארבליבן ביי אים אויפן גאנצן לעבן. ער האט אפגעדרוקט אין .העולם׳ (1910, נומ. 49-48; פריער אויך אויף ײדישו זײן ןורםיקל .בטחון׳, װאס זיין עצם־באגריף איז א גרונט־שטריך פון שטיפם כאראק־ טער. און נאך מער בולט האט זיך ארויםנעװיזן שטיפס װעלט• אנשוױנג אין זײן ארטיקל ״דער ציוניזם און די נאציאנאלע אידעע׳, װאס איז געדרוקט אין זעלבן יאר אין מײן זאמלבוך ,פאלק און לאנד׳. דאס זאכלבוך ״פאלק און לאנד׳ איז געװען א נרוים גע־ שעעניש אין דער דעמאדטיקער יידישער פובליציסטיק אין האט געלײגט א װינקלשטײן אין איר אנטװיקלונג אלס צײכן םון דער צײט און טריבונע פון דער ײדישער שריםטשטעלערישער אינטע־ ליגענץ. עס איז געוזען געװידמעט ,דער םילאזאפיש געזעלשאפט־ לעכער אויפקלערונג און דער קריטיק םון ״צײניזם אין ברײטן זין פון װארט׳ און אין אים האבן זיך באטײליקט ד׳ר נתן בירננוים, ד׳ר יוסף לוריא, בעל־מיחשבות, בעל־דמױן, י. גרינ־ בוים, בן-אדיר, ש. נארעליק, ש. ניגער און מ. שאליט. שטיף האט צוגעגעבן זיין ארטיקל א באזונדערע באדייטונג אין אין א ב־יװ צו מיר האט ער באטאנט, אז ,סאר אים איז דאס דער געװיסנראפטעסטער, אויםריכטיקסטער ארטיקל, װאס ער האט װען עס איז געשריבן׳. אינטערעסאנט און פארויסזעעריש זענען די שיוס-אקארדן פון דעם ארטיקל: .דאם יידישע פאלק בלײבם אײביק, פאר דעם קאפיטאליזם, װי מיט אים, װי נאך אים. דער קאפיטאליזם שרעקט מיר דא אזױ װײניק, װי דער מארקסיזם. צװישן די מזלות פון שטאטן*, פעלקער, מלוכות האבן מיר אונזער אײגענעם אײביקן װעג. טויזנטער װעגן, װאס נאר א קליינעם טײל פון זײ ווײסן םיר און װאס דער רוב ליגט נאך באהאלטן אויף יענער זײט םון דער היסטארישער פערספעקטיוו, פארמאנט אונזער געשיכטע אױף אונז צו דערהאלטן, אויף צופאסן אונז״ צו דער װעלט־נעשיכטע און טרײבן אין דער הויך.' ער האט מיר פארנעשלאגן אײן עקזעמפליאר פון זאמלבוך אפצודרוקן אײף רעגאל־פאפיר,' שיקן דעם עקזעםפליאר צו אלע מחברים אונטערשרײבן, אײנבינדן אים אין א שײנעם לעדער און געבן אים אלם צייכן פון אנערקענונג פנחס דאשעװסקין. ,דאשעװסקי האט כשר פארדינט אזא אויפםערקזאמקי־ט׳, - האט שמיף מיר געשריבן. אין דאשעװסקיס טאט האט שםיף געז״ען דעם אויסדרוק פון ײדישן װידערשטאנד קעגן די'פאגראם־העצער און די רעאביליטאציע פון ײדישן באװוםטזײן און״ נא״ציאנאלער װערדע. עס האט שטארק געהויבן זײן מוט, און דאשעװםקי איז געװארן פאר אים א סיםבאל פון ממשותדיקן פראםעסט קעגן אונטערדריקוננ. און סארשקלאפונג. ער האט זיך דאן אויך ארומגעטראגן מיט א נעדאנק םון א הערצל״זאמלבוך אויף ײדיש, געשריבן נישט פון ציוניםטישע פארטיילײט, נאר סון פרייע יידישע שריסטשטעלער אין דעם ארט, װי ,סאלק און לאנד׳, - און האט מיר צוגעשטעלט דעם געהעריקן פראיעקם. זײן באיציונג צו ײדיש איז שוין דאן געװען א פעםםע און אויםקריסטאליזירטע און איז שוין אזױ פארבליבן זײן,גאנצן לעבן אלם גרונטשטריך פון זײן גאנצער ארבעט. שוין דאן זענען סשה ש$?'ם / 77י?נ־2 נ ח ו □ ש ט י ף - זס ו ף> אהי איז ער געװען אין די יונגע יארן מיטגליד פון זעלבםטשוץ קעגן פאנ<־אםען און פארערער פון פנחם דאשעװסקי, - ,אײנעם פון זײן״גרופע׳, װאם האט זיך אין כיטן פעטערבורג געװאופן מיט א מעםער אויף דעם קעשינעװעי• פאגראמטשיק פאװעל קרושעװאן, - און שטיף האט אנגעשריבן װענן דאשעװ־ סקין צװײ ספעציעלע בראשורן; אזוי האט ער פראטעסטירט אין פאליטעכניקום קעגן רדי״פית אויף ײדן; אזוי האט ער דערנאך געםירט זײנע טעאריעס; אזוי האט ער געשריבן ״ זײנע פארטי״י־ פאליטישע אק געז״עלשאפטלעכע 'ארטיקלען אלס נ. יאנין אדער זיינע ליטעראריש-קריטישע און פובליציםטישע ארטיקלען אלם בעל-דמױן, מעטשמאטעל, נ. ראװענםקי און נ. שטיף; און אזוי האט ער זיך, ענדלעך, איבערגעגעבן אינגאנצן און מיט דער זע״לבער לײדנשאםט דער פארשונג פון ײדיש און עלטערער ײדי- שער ליטעראטור. ער האם געהאט צענדליקער קארעספאנדענטן אין אלע לענדער און״ פלעגט יעדן אײנעם םמש םארװארפן מיט בריװ, בקשות און אויפטראגן װעגן אויסזוכן פארשידענע אלטע ספרים, איבערשרייבן םעקסטן, פארגלײכן םאטעריאלן, מאכן אויסצוגן, פאטאנראפירן בלעטער און זײטן. מען פלעגט םוזן פון זײנעס• װעגן״ אפזיצן טצג און װאכן אין אלערליי ביבליאטעקן פון ענג• לאנד," האלאנד, פראנקרײך, איטאליע, אדער שלעפן זיך איבצר פארשידענ״ע געשעפטן פון בוקיניסטן און אלטװארג. זיין בריװ־שרײבן האט אויך געהאט אין זיך פיל ליידנ־ שאפט, ער פלעגט אפט שרײבן זײער לאנגע, זײצר געדיככע און זײער גענויע בריװ״ ער פלעגט נישט דורכלאזן קײן אײן אײנציק הא־מ אדער אויסדרוק, װאס אים פלעגט נישט געפעלן אדער װאם ערי האט געהאלמן, אז״ םען דארף עס מאכן אנדערש! בײ מי״ר זענען פאראן בריװ אויף פיל זייטן װעגן דעס, װי סען זאל שרײבן ,באקומען׳ (מיט אן אלף׳) צי ,בעקומען׳ (מיט אן"ע> וכדומה, װאס אין זיינעם אן ארטיקל, וואם איך האב אפגעדרוקט אין א זאמלבוך״ אונםער מײן רעדאקציע, האב איך עפ;ס כשנה גע• װען אין דער ארטאגראפיע אדער אין א פאר װערטצר. און אפטמאל פלעגן ״זײנע בריװ טראגן דעם כאראקטער פון גאנצע ארטיקלען, פון קליינע פארשוננען, װאס מען װאלט געקענט דרוקן װי זיי שטייען און גײען, - און ם׳איז געווען ממש צו באװונדערן, װו נעמט דער מענטש אזויפיל גצדולד און התםדה, אזא כוח פון פינקטלעכקײט און גענויקײט און אזויפיל ליבע צו פרטים און אײנצלהײטן, ביז קלײניקײטן. צוליב זײן לײדנשאפטלעכער כאניר פון רעדן און שרײבן האט כען אים אפט אנגענומען פאר א שפיציקן און שטעכעדיקן מענטשן, און ם׳פלעגט אויף דעם באדן פארקומען נישט־װייניק אוכפארשטייענישן און אומאנגענומענע אינצידענטן. אזוי איז גע־ װען מיט אײניקע שטיפס ליטערארישע ארטיקלען, קעגן װצלכע ה. ד. נאכבערג איז זייער שארף ארויסגעםראטן אין ,פרײנד׳ (1910, נומ. 171> און האט פארלאנגט נישט מער און נישט וױי• ניקער, אז נען זאל מיט ,א טעמפער זעג׳ אפזעגן שטיפן די פינגער; און אזוי ״ איז געװען םיט פיל יארן ״שפעטער (1923- 1929>, װען אײניקע זײנע ארמיקלען האט מען זיך אפגעזאגט צו דרוקן אין א רײ צײטונגען און זשורנאלן, װײל דען ה״אט זײ געפונען פאר צו־שארף און אנגרייםנד אדער פאר צו פערז״ענלעך און בײםיק. אין דער אמתן איז שטיף פון אינעוױיניק געװען א מענטש פול װארעסקײם און סריינטשאפט, םול מיט געפיל און אחריות צו מענטשן, - פון אויסװײניק אבער איז ער געװען גאר אן אנדערער, - און אין דעם איז אויך געלעגן זיין טראגעדיע. ער האט זיך נישט געקענט אײנלעבן מיט מענטשן, פארטייען און גר״ופעס אין זײעם א ברױו צו מיר נאך פון סוף יאר 1910 שרײבם שטיף: ,םארמ איבער שםעט און שטעטלעך. פארט און זוכט קו־ מען אין״ בארירונג נישט נאר מיט דער יוננט, נאר מיט יידן בכלל, זאנט דעם פאלק, אז״ מיר סאלן נישט און 'פוילן נישט,