Literarishe bleter · 1934-04-20 · 16 (20.4.1934) · p. Seite 242

לימערארישע בלעטער נומ. 6ו (519 זײס 242 װעלכע זאגן פארוים, אז אונזער קולטור װעט אונטערגײן. איך געהער נישט צו די פעסימיםטן. איך גלויב אין א בעסערער צוקונפט. און אט דעם גלױבן װיל איך אביםל באנרינדן. די קעגנװארטיקע ערשײנונגען קומען, לויט מײן מײנונג, דערפון, װאם די אנטװיקלוננ פון דער װירטשאפט און טעכניק האט פארשארםט דעם קאמף פאר דער עקזיםטענץ, אזוי אז די פרײע אנטװיקלונג םון דעם אינדױוידום האס געמוזט שװער לײדן דערפון. די אנטװיקלונג פון דער טעכניק פאדערט אבער פון דעם אינדיװידום װייניקער ארבעט פאר דער באפרידיקונג םון די געזעלשאפטלעכע באדערםענישן. עס װערט זײער נויטיק א סלאן פאר דער צעטײלונג פון דער ארבעט. נאר די דאזיקע צעטײ■ לונג װעט קאנען מאטעריעל םארזיכערן דעם אינדױױדום. די פרײע צײט. די מאטעריעלע פארזיכערונג און די פרײ-געבליבענע פחות פון דעם יחיד װעלן זײן זײער גינםםיק םאר דער אנטװיקלונג פון דער פערזענלעכקײט. אזוי װעט די געזעלשאפט געזונט װערן, און מיר װילן האפן, אז די קומענ• דיקע היסטאריקער װעלן באצײכענען די סאציאלע קראנקהײטס• ערשײנוננ פון אונזער צײט אלם א קינדער-קראנקהײט פון א מענטשהײט, װאס האט געשטרעבט צו העכערע צילן, און האט געמ״ט גײםטיק צוריקפאלן צוליב דעם צו־שנעלן טעמפא פון דעס קולטור-פראצעם. סין דער דײהשער מןנוןסשריםם .די :*מלינג׳*, װ$ם דערשײגס אין?מסםערדאם. דער געזעלשאפט. אבער די צאל פון פירער איז געװארן װײניקער. גאר װײניק מענסשן זענען דורך זײערע פראדוקטױוע לײסםוננען באקאנט דער מאסע אלס פערזענלגכקײטן. באזונדערם אויף דעם געביט פון דער טעכניק, אבער אין א געוױםן גראד אויך אויף דעם געביט םון דער װיםנשאפט. באזונדערס פילן מיר דעם מאנגל םון אינדיװידואליטעטן אױף דעם געביט פון קונסט. די מאלעריי אין םוזיק האבן זיך באדייטנד ענטארטעט און האבן פארלוירן זייער אפקלאנג ביים םאלק. די גײםטיקע זעלבשטענדיקײט און דאס געפיל פון רעכט זענען בײם בירגער געזונקען. די דעמאקראטישע, פארלאמענטא• רישע ארגאניזאציע, װעלכע פארקערפערט די זעלבסטשטענדיקײט סונם בירגער, האט אין א םך ערםער זיך אננעהױבן װאקלען. ם׳זענען אנטשטאנען דיקטאטורן, ויעלכע װערן געדולדעט, װײל דאם געפיל פאר װירדע און רעכט םון דער פערזענלעכקײט איז שוק נישט פער גענוג לעבעדיק. אין צװײ װאכן קענען די צײטונגען ברענגען די מאםן אץ א לאנד צו אזא מין אויפרעגונג און כעס, אז די מענער װערן גרײט זיך אנצושאן װי םאלדאטן און גײן הרגענען און אלײן געהרגט צו װערן, צוליב נישט׳װירדיקע צילן פון עטלעכע פאראינכערעסירטע קאריעריסטן. די דינסט-פליכט זעט מיר אויס אלס דער סימפטאם פאר דעם מאנגל פון פערזענלעכער װירדע פון װעלכן די מענטשהײט לײדט. ס׳פעלן נישט קײן נביאים, ס. קז)סז$;;עד / ידז׳ע?יס אומבאקאנטע בריח ג&בוירנסאס 5) עטלעכע בריװ שלום־עליכמם אין מ. שאליטס ארטיקל ״נײע פרטים װעגן שלוכ עליכם׳ אין ,ליטערארישע בלעטער״, נר. 21—20 פון יאר 1929, 6) 9 בריװ אין מינסקער ״צײטשריםט״, ערשטער באנד. 7) 30 בריװ אין די ״פילאלאגישע שריפטן׳ פון יװ״א, באנד דרײ• 8) 7 ברױו אין זאמלבוך ״דשומות׳, באנד 5 (איבערגע־ זעצט אויף ײדיש אין ריגער ״פרימארגן׳, 1927). 9) אין צװײטן באנד פון די ״כתבים לתילדות חבת צױן וישוב ארץ-ישראל׳, אונטער א. דרויאנאװס רעדאקציע (תל־ אביב, תרפ״ה) - א קלײן ברױול (דארט, נר. 846) םון שלום־ עליכמען צו ד״ר ל. פינסקערן װעגן ״פארשרײבן ישלום עליכמען — מ. ק.) פאר א ״טשלען׳ אין דער חברה ״חובבי צױן׳ אין דריטן באנד פון דיזעלבע ״כתבים״ (תל־אביב, תרצ״ב) צװײ בריװ צו מ. אוםישקינען: אײנער (דארט, נר. 7סס1) — אין רוסיש, דער צװײטער (נר. 1028) ־ אין העברעאיש. 10) 142 נישט סארעפנטלעכצ בריװ פון שלום־עליכמען צו יעקב דינעזאן, פארעפנטלעכט (דערװײל נאר ו4 בריװ) דורך נ ח מ ן מײזיל אין די ״ױוא־בלעטער׳, באנד 1-3. אט צו דער דאזיקער רשימה וױל איך צוגעבן נאך צװײ בריװ פון שלום-עליכמען, װאס הגם זײ זענען שוץ אפגעדרוקט — זענען זײ אבער געבליבן אומבאקאנט, װײל זײ;ענען בשעתו פארעפנטלעכט געװארן אין א יי ד י ש ע ר צייטונג אין ארץ־ישראל, װאס איר פארשפרייטונגס־קרייז איז געװען א שלו□ על־כמ□ צוו״ <זג? ז ײ ן 75־פ ן ״למען-השם פארלירט ניט מײנע בריװלעך — שרײבם שלום־עליכם אין א פאסט־םקריפטום פון א ברױו צו ש. דאבין (אין זאמלבוך ״צום אנדענק פון שלום־עליכם״■ רעדאקטירט פון ש. ניגער אץ י. צינבערג, פעטראגראד, 1918, ז. 116) — איך האא געהערט, אז נאך מײן טױט וויל מען זײ צונויפזאםלען און ארױםגעבען אין א בוך. שאדע װאס איך יועל שוין ניט זיין דערבײ... געװאלט זען, װאס פאר א פנים דאס נארישע בוך װעט האבן״. אבער אזא בוך, אדער ביכער, װו עס זענען אויפגעקליבן אלע שלום־עליכמס ברױו, איז נאך ביז הײנסיקן טאג נישט ארוים. זײ זענען צעזײט און צעשפרײט — אין מער אדער װײ־ ניקער גרעםערע זאמלונגען - איבע־ צײסונגען און זאמלביכער. די װײטערדיקע קלײנע רשימה — װאס איז װײט נישט קײן סולשטענדיקע — װעט דאס װײזן אמבולםסטן: 1) 27 בריװ צו שמעון דובנאװ, סין די יארן 1890-1888 <אלזא, םון די ערשסע יארן פון שלום-עליכםס ליטערארישע טע־ טיקיים) — אין שמעון דובנאװס ליטערארישע זכרונות ״פון זשארגאן צו ײדיש־ (װילנע, קלעצקין־פארלאג, 1929). 2) 34 בריװ אין אויבנדערםאנטן זאמלבוך ״צום אנדענק פץ שלם־עליכם״. 3) 'אן אויסװאל םץ שלום עליכמם ברױו (166 נומערן) צו שריםטשטעלער אין ניו-יארקער ״טאנ׳ 24 -1923 (שפעטער אויך איבערגעדרוקט אין ״הײנט׳). 4) 283 ברױו אין ״שלום־עליכס־בוך״.