Literarishe bleter · 1934-04-13 · 15 (13.4.1934) · p. Seite 233

זײס 233 ליטערארישע בלעסער נומ. 15 (518) סאראינטערעסירן אים. און פונקט ױי דער פארםאסער האט אין זינען, אז כדי צו םאראינטערעסירן דעם לעיער״ מוז זיין דער שטאף, די באהאנדלוננ, די באלויכטונג א םפעציעלע, אן אריגי־ נעלע, אזוי אויך מוז עס דער קריטיקער געדענקען. אנדערש װעט ער נישט קאנען צוציען די אויםמערקזאמקײט פונם לעזער, סײדן ער װעט אריויסגעםינען אין װעיק עפעס אזױנם, װאס קאן זײן אינטערעסאנס םארן לעזער. קאן אפטמאל דער קריטייקער געפינען צוזאםענהאנגען צווישן װערק אוןידעריצײט, קאן ער מאכן אסם־ מאל א װערק אקטועל, ארויסשלאגן םון אים טענער און מאטיװן, װאס זענען גאר באהאלטן פארן יאויג. און דעריבער טרעפטי אסט, װען דער מדובר גופא לײענט ארוים אין דער קריטיק װעגן זײן װערק זאכן, װענן װעלכע ער האט אפשר גארנישט געאנט. אפט־ מאל איז קריטיק א םין אנטפלעיקונג פארן קינסטלער גוםא. .הערט אימעשה - טואכט זיך דער קינסטלער - איך האב דאך גאר־ נישט געוװסט אלײן, אז עס זענען באהאלטן אזעלכע כװנות 'און טענדענצן אין סײן װערק ׳.״ מען װאלט געקאנט ברענגען א מאסע בײשפילן, װען קריטיק האט ארויסיגעפונען' אין װערק אירעען און פיאבלעמען, װאס זענען פאר דעם קינםטלעי־ גופא געװען אן אנמפילעקונג, אן 'איבעראשונג. און פונקט ױי סתם שײן־שרײבערײ, אן אן אידעע, אן אן אינהאלט און אנהאלט אינם װירקלעכן לעבן איז װײניק װערט, אזוי איז אויך יקריטיק םון םתם שײן־שרײבערײ גארנישט װערט. דער קריטיקער מוז זײן אויף דער װאך סון סאציאלער גערעכטי־ קײט, פון פראגרעסיװע אידעען. ער דארף באקיעמםן די גארנישט־ זאגנדיקע, דיינידעריק־געװאקסענע ליטעראטור, װאם דערנידעריקט, םארםלאכט דעם גײסט, דעם שאפן. אזא מין זיםלעכע, סענטי־ מענטאל-באנאלע ליטעראטור דארף אויסגעראטן װערן מיטן װארצל, וױיל זי םארדארבט דעם געשמאק פונם ליעזער, און םארטונקלט זײן באװוסטזײן. איז קריםיק שטענדיק גערעכט? - געװים נישט. פונקט װי נישם אלע מאל איז דער קינסטלער גערעכט אין זײן אויםנעמען סענטשן און יתקוםות, פראבלעמען און געראנגל. עם זענען דא שלעכטע װערק, און עס איז בלי־סםק דא אויך שלעכטע קריםיק. אײן זאך איז קלאר: בײזװיליקע קריטיק, פניותדיק קריטיק א־ז לכל הדעות שעדלעך. קעגן אזא מין קריטיק דארף מען קעמםן, אזא קריטיק דארף מען אויםראטן. און אין דעם דארםן קומען צוהילף די םירער, רעדאקמארן פון צײטונגען און צײט־ שריפטן. זײ םוזן שטײן אײף דער יװאך און נישט דערלאזן צום װארט קײן בײװויליקע, כוליגאנישע חשבון־מאכערײ, װאיס םאר- באהאלט זיך אונטער דעם מאנטל םון כלומרשטער קריטיק. דער ערנםטער לעזער דארף םילן דעם אונטערשיד פון ערלעכער, אוים• ריכטיקער קריטיק ביז הפקרדיקער, אומפאראנטװארטלעכער בײז• װיליגק״ט. רעכט אויף קריטיקירן זענען געגעבן געװארן דעם ערנסטן ערלעכן קריטיקער. מען טאר אבער מיט אט די רעכט נישט מיםברויכן. און, לײדער, םיםברויכט מען צוסיל״ מיט אט די רעכט. קוםאין ו ״מעטואפאל וןאושע, טלאמאצ?ע 13 טרעפםט דארט די גאנצע ליטעראריש־ ארטיםטישע משפחה! ____ דאנסינג: קאבאדעט: פק 9 #װנם פרישטיה 1 זל. מיטאג פון 3 שפײץ 1.50 אםטמאל האבן םיר מער קריטיק אױף דער קריטיק, װי קריטיקינוםא. םיל מער שרײבט סען בײ אונז, הלמאי מען קרי־ טיקירם נישט קײן ביכער, װי מען קריטיקירט ביכער. איז דאך די פראגע, הלמאי זאלן אט די אלע טענות האבער אלײן נישט ש־ײבן קײן קריטיק, און א מער-ערלעכערע ״ און אויפריכטי- קערע, װי זײ װילן אײנשמועםן, אז זײ זוכן זי, און אז זײ האבן זי דערגרײכט. און אין תוך פון דער פראגע: אויב דער שרײבער־קינסטלער האט דאם רעכט צו נעמען כענטשן-שטאף פאר זיינע װערק, האט דער קריטיקער געװיס רענט צו נעמען אלם שטאף פאר זײן ארבעט - װערק. און בכלל, װיגאלד דער שרײבער םיארעפנטלעכט זײן װערק, גיט ע־ עם דערמיט איבער אין רשות פון דער עםנטלעכקײט, װאס האט דאם פולע רעכט צו זײן צופרידן, באפריריקט פון דעם װערק,' אדער פארקערט, - אומצופרידן, נישט-באפרידיקט. יעדער לעזער איז דאך בבחינת קויטיקער. ער לײענס דאם װערק, זאגט ארױם זײן כייינונג, טײלט זיך מיט זײנע אײנדרוקן פאר אײגעינע און נאענטע. אין אויב דער פשוםער לײענער מוט עם, םארװאס איז עס פאר• באטן דעם לײענער־שרײבער, װאס טײלט זיך מיט זײנע אײנדרוקן צפנטלעך, געדרוקטערהײט? די םראנע איז בעיקר-די גרענעצן פון דער קריטיק. םיל .פאראינטערעסירטע״ שרײבער זענען נישט קעגן קרי• מיק בכלל, נאר קעגן א ,באשטימטער״ קריטיק. פיל שרייבער האלטן פון קריטיקער, כל־זמן זײ זינגען תהלות ותשבחות, דאן איז די קריטיק ,װילקאמען״. אנדערש איז, װען דער זעלבער קריטיקער, װעלכער האט פיל מאל געלויבט, קוםט צום שרײבער פיט טענות. דאן ױערם מען איין כעס אויף דעם קריטיקער און מען װענדט זיך צו אים מיט דער אלטער פראנע: ,מי שמך״, װעי ביםטו אזעלכער, װאר דו זאגסט מײנונגען און קריטיקירסט?! ס׳איז דעריבער קלאר, אז' װיבאלד מען בארעכטיקט דעם ,נוטן׳ קריטיקער, דארף ימען אויך בארעכטיקן דעם .שלעכטן״ קרימיקער, - דעם, װאס זאגט אויך נישט נוט װעגן א בוך, און בפרט, אז דער ,נײן־זאנער״ איז אױך באקאנט אלס .יא־זאגער״. אויב ער האט דאם רעכט צו זיין צוםרידן, באגײסטערט״םון א בוך, האט ער אויך רעכט צו זײן אומצוםרידן פון א װערק. און דא שװימט ארויס נאך א םראגע: צי איז דער קריםיקער נערעכט, װען ער פארשװײגט אי שלעכט בוךז שרײבן גוט, נתפעל װערן, איז זײער אנגענעם, עס םארשאפט נחת־רוח דעם מחבר פון װערק, אבער שרײבן שלעכטם, ,אראפרײםן״ - עס איז נישט אלעמען צוםי הארצן, און םען האלם זיך אםט אפ דערםון. פרעגט זיך: איז עס רעכט אזוי צו טון? איז דער קריםיקער נישט א גונב־דעת, װען ער דרײט זיך ארוים און מאכט א שװײג װעגן א שלעכט בוך אסילו פון א נרויםן שרײבער, אדער װענן שלעכטע שטצלן אין א גוט בוך? יעדער אײנער װעיט דערויף ענטפערן, אז אװדאי און אװדאי - דער קריטיקער איז מתויב צו רעדן װעגן דאס נעגאטיװע אין דער ליטעראםור, װי ער שטעלט זיך?פ אויף דאם פאזיטױוע. אבער אײן זאך איז זיכער: דער קריטיקער דארף ליב האבן ליטעראטור, דארף ליב האבן די שפראך, אויף װעלכער דאס בוך איז געשאפן, ער דארףיהאבן א באצױנג צו קונסט און סאפן. אנדערש איז דאם לײענען םאר אים נוםא אן אפקוםעניש, א לאנגװײל, און אט די שלעכסע אדער גלײכגילטיקע באציוננ זנום װערק און יצום קינםםלער מיוז זיך אויך אפרוםן אויף ייין קריטיק. און װאס נאך? ער דארף קאנען זען די סביבה, סון װעלכער דער שטאף סארן װעיק איז גענומען, די סביבה און די גײט• ער דארף היאכן פארן אויג דעם שטאף, םון װעלכען דער קינסטלער האט געשאפן דאס װערק. און אוייב דער שרײבער האט גצהאס סאריזיך בלױז דעם שטאף, מזז שוין דער קריםיקער אייפנעמען דעם שטאף צוזאמען מימן קינםטלער, װעלכער האט יעם שסאף באארבעיט. מען קאן קײנםאל נישט גענוי און אױים־ שעפנדיק רעדן װעגן א װערק,' װען מען קען נישם דעם שרײבער, ״ין אײך די סביבה, די תקופה, פון װאנען דער קינםטלער און יײו ײערק קומען. דער קריםיקער דארף קענען זיך באנײםטערן םון א װערק, ז_יו אנצינדן, און אט די באגײסטערונג, אם דעם םײער איבער• 5יבן דעם צװײטן, דעם לײענער. מען דארף אנרעגן דעם לײענער,